Ambtelijke brief/rapportage. 17 augustus 1943. De Gemeentelijke Adviseur voor Voedings- en Distributieaangelegenheden (namens de waarnemend directeur). De Wethouder voor de Levensmiddelen te Amsterdam. [Handgeschreven aantekeningen bovenaan:]
M. v. Reurs
M. Müller
verzonden 21/8
VD/SV

46a/217/9
1
17 Augustus 1943.

Rooken van aal voor
de Rüstungsbetriebe.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r.

Onder terugzending van de met Uw kantbrief d.d. 21 Juli jl. om advies ontvangen stukken No. 459 L.M. 1943 hebben de ondergeteekenden de eer U te berichten, dat zij van den inhoud van den brief der Nederlandsche Visscherij Centrale d.d. 19 Juli jl. kennis hebben genomen. Daaruit blijkt, dat slechts de twee groote loonrookerijen van Dammen en Boekelman zijn ingeschakeld bij het rooken van aal voor de Rüstungsbetriebe.

Naar de Nederlandsche Visscherij Centrale ons mededeelde, kon dit voor de overige Amsterdamsche rookers niet gebeuren, aangezien deze in de eerste plaats niet in het bezit zijn van een groothandelserkenning als loonrookers, terwijl zij verder niet over een voldoende geoutilleerd bedrijf beschikken kunnen. Het is ons echter bekend, dat de firma Dammen een viertal Amsterdamsche rookers in haar rookerij heeft tewerkgesteld.

Wat de winstuitkeering betreft, kan worden medegedeeld, dat aan het einde van het aalseizoen aan de hand van de boeken zal worden opgemaakt, welk gedeelte van de winst onder de aalhandelaren zal worden verdeeld. De heer Kl. Lammers in zijn kwaliteit van leider van den Vakgroep, deelde hieromtrent mede, dat deze regeling door de Nederlandsche Visscherij Centrale voor alle loonrookers in den lande is getroffen. De winstuitkeeringen moeten uiteindelijk bij den Vakgroep worden gestort, welke voor de verdeeling zal zorgdragen. Het Bedrijf der Vischmarkt zal derhalve te zijner tijd de winstuitkeering der firma's Dammen en Boekelman aan den Vakgroep kunnen overdragen, zoodat de Gemeente daarmede verder geen bemoeiing heeft.

De Gemeentelijke Adviseur voor De Directeur,
Voedings- en Distributieaange- wnd.
legenheden, Deze brief vormt een ambtelijke reactie op een adviesaanvraag van de wethouder. De kern van de rapportage is dat slechts twee grote Amsterdamse loonrokerijen, de firma's Dammen en Boekelman, door de centrale instanties zijn aangewezen om paling te roken voor de Duitse Rüstungsbetriebe (bedrijven essentieel voor de Duitse oorlogsvoering).

De brief beargumenteert waarom kleinere Amsterdamse rokers buiten de boot vallen: zij missen de juiste papieren (groothandelserkenning) en beschikken niet over de benodigde apparatuur. Wel wordt opgemerkt dat firma Dammen vier van deze kleinere rokers als personeel heeft ingezet.

Verder wordt de financiële afwikkeling besproken. De winstuitkering wordt niet door de gemeente geregeld, maar door de Nederlandsche Visscherij Centrale en de betreffende Vakgroep (onder leiding van Kl. Lammers). De gemeente Amsterdam wenst hier expliciet "geen bemoeiing" mee te hebben, wat duidt op een puur uitvoerende en adviserende rol van het gemeentelijk apparaat in deze kwestie. Het document dateert uit augustus 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De term Rüstungsbetriebe geeft direct de context aan: de Nederlandse voedselproductie werd in deze fase van de oorlog in toenemende mate aangewend voor de Duitse (oorlogs)behoeften.

De brief toont de verregaande regulering van de economie aan de hand van nationaalsocialistische structuren. De "Nederlandsche Visscherij Centrale" (NVC) was een tijdens de bezetting opgericht centraal orgaan dat de totale controle over de visserijsector moest uitoefenen. Ook de genoemde "Vakgroep" maakt deel uit van de zogeheten "Organisatie-Woltersom", een corporatieve herstructurering van het Nederlandse bedrijfsleven naar Duits model, waarbij elke sector strikt hiërarchisch werd georganiseerd.

De genoemde Klaas Lammers was een bekende figuur binnen de visserijsector die collaboreerde met de bezetter. Het feit dat de gemeente Amsterdam adviseert over de inzet van lokale bedrijven voor Duitse oorlogsdoeleinden, illustreert hoe het civiele bestuur onder de bezetting functioneerde als doorgeefluik en uitvoerder van de economische exploitatie van Nederland.