Getypte ambtelijke nota (doorslag op carbonpapier). 16 juni 1943. Onbekend (vermoedelijk de Dienst der Markten of een gerelateerde afdeling van de Gemeente Amsterdam). Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam (destijds Jan Smit). [Handgeschreven, linksboven:] BV
[Handgeschreven, rechtsboven:] [onleesbaar, mogelijk 'Jongh dHB']
[Getypt, rechtsboven:] vD/HB.

46a/220/1M.
16 Juni 1943.

Vischregeling
dagmarkten.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

In verband met de vele klachten omtrent het vormen van lange rijen in de vroege morgenuren voor de huizen in de nabijheid van vischverkoopplaatsen en de klachten van het publiek over het feit, dat veelal dezelfde menschen aan den kop van de rij staan, die op deze wijze meermalen per week visch kunnen koopen en deze visch weer voor zwarte prijzen van de hand doen, hebben de ondergeteekenden een bespreking gevoerd met een politie-ambtenaar van het Hoofdbureau van Politie, den heer Gaaikema, ten einde te trachten een uniforme regeling voor alle markten, waar visch wordt verkocht, voor te bereiden.

Aanleiding voor deze bespreking was tevens een maatregel van de commandanten van eenige politie-bureaux in de stad (o.a. de bureaux, waaronder de markten Dapperstraat en Nieuwmarkt ressorteeren), die voor de betreffende markten de rijvorming vóór 10 uur s' morgens hebben verboden. De rij wordt aldaar om 10 uur opgesteld en daarna wordt, wanneer met den vischverkoop wordt begonnen, door de met de orde belaste agenten aangewezen, wie van het publiek uit de rij mag treden om visch te koopen. Vanzelfsprekend geeft deze regeling, wat het aanwijzen door de agenten betreft, eveneens aanleiding tot klachten.

Een en ander is derhalve met vorenbedoelden politie-ambtenaar besproken, waarbij eenstemmigheid bleek te bestaan in de opvatting, dat de politie uitsluitend voor de orde heeft te zorgen en dat de marktambtenaren hebben zorg te dragen voor het contact tusschen distribuant en klant m.a.w. het is de taak van den marktambtenaar aan te geven, welke menschen van het zich in de rij bevindende publiek visch kunnen komen koopen.

De heer Gaaikema verklaarde zich bereid de betreffende politie-autoriteiten voor te stellen de rijvorming vóór 9.30 uur des morgens te verbieden.

Intusschen is reeds telefonisch bericht van het Hoofdbureau ontvangen, dat men bereid is deze bepaling aan alle [einde pagina] * Problematiek: Het document beschrijft de chaos en sociale onrust rondom de schaarse toevoer van vis tijdens de bezettingsjaren. Er zijn drie hoofdproblemen: overlast voor omwonenden door vroege wachtrijen, professionele "rij-staanders" die vis opkopen voor de zwarte markt, en onvrede over de willekeur van politieagenten bij het aanwijzen van kopers.
* Bestuurlijke oplossing: Er wordt gezocht naar een strikte scheiding van taken. De politie mag zich enkel bezighouden met de openbare orde, terwijl marktambtenaren de distributie (wie mag kopen) moeten reguleren.
* Locaties: Specifieke vermelding van de Dappermarkt en de Nieuwmarkt in Amsterdam duidt op locaties waar de spanningen het hoogst waren.
* Status: De tekst breekt onderaan af, wat suggereert dat dit de eerste pagina is van een verslag of voorstel. Dit document stamt uit juni 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Voedsel was in deze periode zeer schaars en de distributie werd streng gecontroleerd. De "zwarte prijzen" waar de tekst naar verwijst, tonen aan dat de illegale handel een groot probleem vormde voor de officiële voedselvoorziening. De genoemde "Wethouder voor de Levensmiddelen" was Jan Smit, een NSB'er die door de bezetter was aangesteld. De brief geeft een uniek inkijkje in hoe de bureaucratie probeerde de schaarste en de daaruit voortvloeiende volkswoede in goede banen te leiden via strikte tijdsstippen en bevoegdheden.