Ambtelijke instructie/reglement betreffende voedseldistributie. - 4 -

G. Bonaanwijzing en aflevering aan den consument.

Een bon van de vischkaart wordt door den Distributiedienst aangewezen voor het koopen van een bepaalde hoeveelheid visch. Dit zal zijn ½ kg. per persoon.

Zoodra de handelaar op de Vischmarkt visch heeft toegewezen gekregen, maakt hij op een zich op zijn verkoopplaats bevindend aankondigingsbord bekend, hoeveel volgnummers hij kan bedienen. Het aantal op het bord te vermelden nummers zal grooter moeten zijn, dan overeenkomt met de hoeveelheid toegewezen visch, omdat (niet altijd de in aanmerking komende) klanten zullen opkomen en daardoor de handelaar een gedeelte van zijn visch zou overhouden. Het uur van verkoop zal voor de geheele stad uniform worden bekend gemaakt, vastgesteld.

De consumenten, die in het bezit zijn van een Vischkaart, zijn verplicht om op den dag, dat hun nummer aan de beurt is, visch te koopen. Doen zij dit niet dan wordt hun beurt onherroepelijk overgeslagen.

De consument moet de vischkaart met de daaraan zittende bonnen aan zijn handelaar ter hand stellen, die de aangewezen bon moet afscheuren. Hierdoor wordt, kans zooveel mogelijk voorkomen, dat niet-rechthebbenden met een bon komen. Bovendien moet desgewenscht de distributiestamkaart aan de vischhandelaar worden getoond.

Na afloop van iedere kalenderweek moet elke vischhandelaar de door hem ontvangen bonnen inleveren bij den Distributiedienst. Hij krijgt daarvoor een ontvangstbewijs, dat hij op de Vischmarkt moet inleveren.

Zie onder F. * Inhoud: Het document beschrijft de logistieke keten van de visdistributie aan de eindgebruiker. Het bevat specifieke instructies voor de handelaar (hoeveelheid aankondigen, bonnen innemen, administratieve afwikkeling) en de consument (verplichting op de juiste dag te komen, tonen van bescheiden).
* Systeem van 'Overboeking': Een opvallend detail in de tweede paragraaf is de instructie aan de handelaar om meer volgnummers op het bord te zetten dan hij aan voorraad heeft. Dit was een bewuste strategie om te voorkomen dat er vis overbleef als mensen niet kwamen opdagen ("no-shows"), wat bij bederfelijke waar zoals vis rampzalig zou zijn voor de efficiëntie van het systeem.
* Handgeschreven wijzigingen: De tekst is een werkdocument. De handgeschreven wijzigingen (zoals de toevoeging over "niet altijd de in aanmerking komende klanten") tonen aan dat de regels werden aangescherpt of verduidelijkt op basis van de praktijkervaring aan de viskraam.
* Toon: De tekst is gebiedend en streng ("verplicht", "onherroepelijk overgeslagen"). Dit weerspiegelt de schaarste en de noodzaak tot strikte controle. Dit document stamt uit de periode van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Al vrij snel na de bezetting in mei 1940 werd een uitgebreid distributiestelsel ingevoerd door het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd.

Vis was een lastig product binnen dit stelsel. Door de beperkingen voor de visserij op de Noordzee (mijnen, verbod op uitvaren) was de aanvoer onregelmatig en schaars. In tegenstelling tot houdbare producten zoals suiker of meel, moest vis direct worden gedistribueerd. Dit verklaart de strikte regels over de volgnummers en de dag-verplichting voor de consument.

De "distributiestamkaart" die aan het einde wordt genoemd, was het basisdocument van elke burger. Zonder deze stamkaart kon men geen bonkaarten (zoals de vischkaart) krijgen. De handelaar fungeerde hier als een verlengstuk van de overheid door te controleren of de persoon die de bon inleverde wel de rechtmatige eigenaar was, om zwarthandel en fraude te bestrijden.