Ambtelijk rapport/memo. dH/HB.

Aan den Heer Directeur
van het Marktwezen.

R a p p o r t .

Nu sedert geruimen tijd de visch welke de straathandelaren uit de verdeeling ontvangen onder toezicht van de marktambtenaren op de verschillende, daarvoor door Burgemeester en Wethouders aangewezen verkoopplaatsen wordt verkocht, is wel komen vast te staan, dat het met dezen verkoop voorgestane doel slechts ten deele is bereikt. Wel komt de op deze verkoopplaatsen verkochte visch tegen den vastgestelden prijs onder het publiek, doch slechts een zeer klein gedeelte van de Amsterdamsche bevolking wordt op deze wijze in de gelegenheid gesteld om visch te koopen.

Reeds lang voor de verkoop aanvangt scharen de koopers zich in lange rijen. Zij moeten uren en uren wachten alvorens aan de beurt te komen voor het koopen van visch, terwijl bovendien dikwijls niet eens vast staat of er wel visch zal worden aangevoerd of wel, dat de hoeveelheden welke zullen worden aangevoerd, het wachten van een zoo groot aantal personen rechtvaardigt.

Het grootste euvel echter, dat bij deze wijze van verkoop is ontstaan, is wel, dat de rijen van koopers steeds weer voor een belangrijk deel worden gevormd door dezelfde personen.

Hieruit moet worden geconcludeerd, dat vele van deze personen niet in de rij staan om visch te koopen voor eigen gebruik, doch om deze tegen de zeer hooge prijzen welke in den zwarten handel voor visch worden betaald, weder van de hand te doen.

Wordt de visch dus direct tegen den normalen prijs verkocht, indirect wordt ze toch in den zwarten handel gebracht.

Dit voor zoover het den straathandel betreft.

Ten aanzien van den vischverkoop door de winkeliers kan het volgende worden opgemerkt.

Een aantal winkeliers heeft of klantenkaarten of volgnummers uitgegeven. Aangenomen kan dus worden, dat houders van een klantenkaart of van een volgnummer bij tijden tegen den normalen prijs visch kunnen koopen. Zeer vele winkeliers echter en vooral de delicatessenzaken verkoopen hun toewijzing geheel vrij en het staat wel vast, dat het grootste deel van deze visch tegen te hoogen prijs wordt verkocht.

Vastgesteld moet worden, dat de maatregelen vastgelegd in het 2e Uitvoeringsbesluit van het Visscherijbesluit en aangevuld met de door Burgemeester en Wethouders genomen maatregelen, zeer onbevredigende resultaten hebben opgeleverd.

Reeds van verschillende zijden zijn allerlei maatregelen om tot een betere wijze van distributie te komen aanbevolen, doch geen enkele van deze maatregelen heeft de oplossing in dit vraagstuk kunnen brengen.

De juiste oplossing zou zijn om de visch te distribueeren op dezelfde wijze als voor de groente werd aangegeven in het voorstel van den Gemeentelijken Adviseur voor Voedings- en Distributieaangelegenheden d.d. 22 Augustus 1942.

Om een dergelijke regeling echter met succes te kunnen uitvoeren, is het noodig dat Amsterdam geregeld kan beschikken over zeer groote hoeveelheden zee- en zoetwatervisch. Daar de vangsten en dientengevolge de tijden van aanvoer zeer ongeregeld zijn en bovendien de voor Amsterdam beschikbaar gestelde hoeveelheden in verhouding tot de bevolking zeer gering zijn, komt het mij voor, dat invoering van een dergelijk distributie-stelsel, vooral met het oog op de omvangrijke administratieven en contröle-arbeid daaraan verbonden, niet loonend is toe te passen.

Hoewel onmiddellijk moet worden toegegeven, dat ieder ander stelsel onvoldoende is, meen ik toch, dat iets gedaan moet worden om aan...

--- * Probleemstelling: De huidige methode van visverkoop via straathandelaren en winkeliers in Amsterdam faalt. Hoewel de officiële prijzen worden gehandhaafd bij de eerste verkoop, bereikt de vis de gewone burger nauwelijks.
* Zwarte handel: Het rapport legt de vinger op de zere plek: "professionele" wachtenden kopen de vis op om deze direct met winst door te verkopen op de zwarte markt. Ook winkeliers (vooral delicatessenzaken) sjoemelen met de prijzen.
* Logistieke uitdagingen: De auteur erkent dat een officieel distributiesysteem (zoals bij groenten) beter zou zijn, maar wijst dit af. De redenen zijn de onregelmatige aanvoer van vis en de enorme administratieve last die niet opweegt tegen de geringe hoeveelheden die beschikbaar zijn.
* Toon: De tekst is zakelijk en ambtelijk, maar doorspekt met frustratie over de ineffectiviteit van de geldende besluiten en de onbeheersbaarheid van de zwarte markt.

--- Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse overlevingsstrijd in bezet Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1942 nam de voedselschaarste hand over hand toe. Vis was een van de weinige eiwitbronnen die nog buiten het strikte bonnenstelsel om (of met aparte regelingen) beschikbaar was, wat leidde tot enorme rijen en speculatie.

De genoemde "Burgemeester en Wethouders" fungeerden in deze periode onder streng toezicht van de Duitse bezetter (de burgemeester was destijds de pro-Duitse Edward Voûte). De strijd tegen de zwarte handel was een constante zorg voor de gemeentelijke diensten, niet alleen uit moreel oogpunt, maar ook omdat het de openbare orde en de gecontroleerde voedselvoorziening ondermijnde. De verwijzing naar de "Gemeentelijke Adviseur voor Voedings- en Distributieaangelegenheden" duidt op de verregaande bureaucratisering van de schaarste in oorlogstijd.