Handgeschreven ambtelijk memo of beleidsnotitie. (9)

De consumenten, die in het bezit zijn van een vischkaart, zijn verplicht om den dag, dat hun nummer aan de beurt is, de visch te koopen.

Er moet vanzelfsprekend strikt de hand aan worden gehouden, dat de consumenten, die hun beurt op een aangewezen dag hebben laten voorbijgaan, niet meer voor visch in aanmerking kunnen komen. Voor de nummers, die op een dag als marge worden aangewezen, kan dit vanzelfsprekend bezwaarlijk worden geacht. Dit kan in de praktijk reeds tot moeilijkheden aanleiding geven. Als belangrijk principe moet evenwel steeds aan worden vastgehouden, dat de handelaar in ieder geval zijn visch steeds met bonnen verantwoordt.

Er zal dringend moeten worden voorgeschreven, dat losse bonnen niet geldig zijn. De consument moet dus zijn geheele vischkaart aan den handelaar ter hand stellen, die de bon moet afscheuren; een en ander om te voorkomen, dat niet-rechthebbenden met een bon komen. Bovendien moet desgewenscht de distributiestamkaart aan den vischhandelaar worden getoond.

Wanneer een vischkaart van een burger zou worden gestolen, of hij zou haar verliezen, dan kan hij zijn vischhandelaar waarschuwen, opdat deze dan het nummer van zijn klant kan blokkeren.

Een groote moeilijkheid zal zich nog voordoen, doordat alle vischsoorten niet even gewild zijn bij het publiek. Wanneer een koopman kleine voorntjes toegewezen krijgt, is de kans groot, dat de bevolking in bepaalde buurten deze visch niet wil afnemen. De vraag is dan, wat met deze visch zal moeten gebeuren. In geen geval zal ze zonder bon kunnen worden verkocht.

Ditzelfde geldt voor de groote vischsoorten bijv. groote brasem, karper, kabeljauw, tarbot, die soms 5 of 6 kg wegen. Deze visch kan vanzelfsprekend bezwaarlijk op de bon worden verkocht. Bij een rantsoen van 1/4 kg zou een gezin om een visch van 6 kg te kunnen koopen, uit 24 personen moeten bestaan!

Dit zijn evenwel kleinigheden, bezwaren, waarvan de praktijk kan worden afgewacht. Het document is een pragmatische uitwerking van de distributieregels voor vis tijdens de schaarste in oorlogstijd. De tekst belicht drie kernaspecten van de bureaucratische controle:

1. Strikte Handhaving: Er is een beurtelings systeem op basis van nummers. Wie zijn dag mist, verliest zijn recht. Dit suggereert dat de aanvoer van vis onregelmatig en schaars was.
2. Fraudebestrijding: Het verbod op 'losse bonnen' is cruciaal. Door de hele kaart te eisen en de handelaar de bon te laten afscheuren, probeerde de overheid de zwarte handel in losse distributiebonnen tegen te gaan. De koppeling aan de 'stamkaart' (het basisdocument van de distributie) versterkte deze controle.
3. Praktische Onuitvoerbaarheid: De schrijver merkt terecht de tekortkomingen van het systeem op. Vis is een natuurproduct met variabele afmetingen. Het voorbeeld van de vis van 6 kg versus een rantsoen van 250 gram illustreert de absurde kloof tussen de papieren werkelijkheid van het distributiebureau en de praktijk in de viswinkel. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) werden vrijwel alle levensmiddelen 'op de bon' gezet. Vis was een belangrijk alternatief voor het schaarse vlees, maar ook de visserij werd zwaar beperkt door de bezetter (onder andere door het Sperrgebiet op zee en brandstoftekorten).

De in de tekst genoemde termen zoals "vischkaart", "distributiestamkaart" en "rantsoen" zijn typerend voor de Rijksbureau-organisatie die de voedselvoorziening reguleerde. De toon van het document is adviserend; het lijkt te gaan om een voorstel of een evaluatie van een ambtenaar die probeert de logistieke uitdagingen van bederfelijke waren binnen een rigide bonnensysteem op te lossen. De genoemde vissen (brasem, karper) wijzen erop dat men sterk afhankelijk was van de binnenvisserij, aangezien de zeevisserij (kabeljauw, tarbot) door de oorlogsomstandigheden veel gevaarlijker en beperkter was.