Getypte ambtelijke nota met handgeschreven kanttekeningen en berekeningen. -4-

beschikbare aantal contrôleurs(zie toelichting punt I.) mogelijk.

E. Inschrijving bij de handelaren.

Zooals bij punt C is omschreven, wordt van tevoren door het Marktwezen bepaald, hoeveel klanten elke handelaar moet inschrijven. Er zijn bij de bestaande verdeeling op de Vischmarkt handelaren, die niet alle soorten van visch toegewezen krijgen. Om te voorkomen, dat de bij zoo een handelaar ingeschreven klanten hiervan nadeel ondervinden, zullen combinaties van kooplieden worden gemaakt, die met elkaar alle soorten visch ontvangen. Een dergelijke combinatie krijgt slechts één codenummer, hetwelk evenwel kan worden onderverdeeld. Bijv. Jansen krijgt codenummer 25 en moet 100 klanten aannemen. Pietersen krijgt codenummer 25 a en moet 300 klanten aannemen en Gerrits krijgt codenummer 25b en moet eveneens 300 klanten aannemen. Bij elkaar moet de combinatie dus 700 klanten bedienen. De aankondiging op het bord geschiedt normaal van 1 - 700. De handelaren blijven evenwel hoofdelijk verantwoordelijk en moeten ieder voor zich hun bonnen verantwoorden.

[Handgeschreven tekst in de linker marge, gemarkeerd met een accolade:]
vereischte accommodatie ontbreekt

[Handgeschreven berekeningen in de linker marge:]
100 2 c.m.
7000 x 2
14.000
14 x v. 100 c.m.²
x 14.000 x 100
1.400.000 c.m.²
14 m²
500.

Aanvankelijk was aangenomen, dat het door den kleinhandelaar ingenomen gedeelte van de vischkaart zou worden ingeleverd bij de Vischmarkt. Hierdoor zoudaaldear [sic] van elken kleinhandelaar een volledig klantenregister aanwezig zijn, hetgeen in verband met klachten en dergelijke van groot belang moet worden geacht. Dit plan moest echter vervallen, aangezien voor 700.000 kaarten op de Vischmarkt noch op het Hoofdkantoor van den Dienst voldoende ruimte beschikbaar is.

Een klantenlijst zal derhalve niet beschikbaar zijn, maar is, door de invoering van het bonnenstelsel ook overbodig geworden. Het bijhouden van een klantenlijst wordt trouwens dezerzijds voor den straathandel niet mogelijk geacht. Daarvan zou in de practijk niets terecht komen.

Opgemerkt moet worden, dat de arbeidsinzet en de terugvoering in de krijgsgevangenschap voor deze regeling ernstige moeilijkheden oplevert, De regeling is nl. gebaseerd op een gefixeerd aantal kleinhandelaren. Wanneer daaruit wellicht meer dan 1000 kooplieden zouden wegvallen, zou, als gevolg van de klantenbinding een gedeelte van de bevolking zonder leverancier komen. Deze kunnen in verband met het verdeelstelsel op de Vischmarkt niet zonder meer bij een anderen handelaar worden ingeschakeld, aangezien in dat geval de beurten op de Vischmarkt niet meer gelijk zouden Dit document biedt een gedetailleerd inzicht in de bureaucratische organisatie van de visdistributie tijdens de bezettingsjaren.

Enkele opvallende punten uit de tekst:
1. Clusteren van handelaren: Omdat individuele handelaren niet altijd alle vissoorten konden aanbieden, werden ze verplicht samengevoegd in "combinaties" onder één codenummer. Dit zorgde ervoor dat klanten toegang hielden tot een volledig assortiment, terwijl de administratie voor de overheid vereenvoudigd werd.
2. Logistiek ruimtegebrek: De handgeschreven berekeningen in de marge tonen aan dat men de benodigde opslagruimte voor 700.000 fysieke viskaarten heeft uitgerekend. De conclusie ("vereischte accommodatie ontbreekt") leidde ertoe dat men afzag van een centraal klantenregister.
3. Personeelsschaarste door oorlogsomstandigheden: De laatste alinea is historisch zeer relevant. De auteur waarschuwt dat het systeem wankelt omdat handelaren worden weggeroepen voor de Arbeidseinsatz of opnieuw in krijgsgevangenschap worden weggevoerd. Dit dreigde de continuïteit van de voedselvoorziening in gevaar te brengen, omdat klanten aan specifieke handelaren gebonden waren. De tekst stamt waarschijnlijk uit 1943. De referentie naar de "terugvoering in de krijgsgevangenschap" duidt op het besluit van de Duitse bezetter in april 1943 dat de Nederlandse militairen die in 1940 waren vrijgelaten, zich opnieuw moesten melden. Dit leidde tot de bekende April-meistakingen.

Het genoemde aantal van 700.000 kaarten suggereert dat dit document betrekking heeft op een grote stad, zeer waarschijnlijk Amsterdam, waar de centrale Vischmarkt een cruciale rol speelde in de voedselvoorziening van de burgerbevolking. Het "bonnenstelsel" was de ruggengraat van de distributiestamkaarten die elke burger bezat.