Officieel rapport/proces-verbaal van de Dienst van het Marktwezen Amsterdam. 7 december 1943. (Linksboven stempel en getypt:)
MARKTWEZEN AMSTERDAM
No. 46/68/I M. 1943 21/2

(Midden boven:)
R A P P O R T
---------

(Rechtsboven handgeschreven in blauw en rood potlood:)
Jansen 68/1a
recherche
+ voorstel
4 maanden
Wamboe? [onleesbaar]

(Tekst van het rapport:)
Ondergetekende, J. H. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen, rapporteert U het navolgende;
Hedenmorgen, Dinsdag, 7 December 1943, ontving Klaas Jansen, geboren te Amsterdam, 4 Juli 1916 en wonende 3e Goudsbloemdwarsstraat 12, alhier, van den Gemeentelijken Vischafslag 40 k.g. zoetwatervisch (brasem) en 5 k.g. snoek.
Jansen voornoemd heeft een standplaats op de Noordermarkt alhier en moet dus regelrecht van den Gem Vischafslag naar genoemde markt rijden.
Het bleek mij, dat Jansen 7 k.g. brasem te kort had. De 5 k.g. snoek had hij in het geheel niet bij zich. Hij kon mij geen verklaring geven over het tekort van de brasem. De 5 k.g. snoek had hij volgens zijn verklaring, thuis gebracht voor eigen gebruik. Ik vorderde van Jansen, dat hij met mij die snoek van huis ging halen. Onderweg verklaarde hij mij echter dat hij de snoek in een perceel in de Binnen Wieringerstraat alhier had liggen.
Bij onderzoek bleek dat in perceel no. 18 van bedoelde straat (een keldertje) 4 k.g. snoek aanwezig was. Met deze visch is Jansen naar de Noordermarkt gegaan.
Ik, rapporteur voeg hier aan nog toe, dat dit keldertje geheel is ingericht voor den verkoop van visch. Zelfs ijs was aanwezig.
Jansen gedroeg zich hierbij zeer onaangenaam. Hij verklaarde mij o.a., dat als hij bij de Ned. Landwacht wordt ingedeeld, (Jansen is lid van de W.A.) hij wel zou zorgen, dat er eenige controleurs van het Marktwezen naar Duitschland gestuurd zouden worden. Verder deelde hij mij mede; "Ik weet, dat het jullie bedoeling is om mij naar Duitschland te krijgen. Mijn Commandant van de W.A. keurt mijn handelswijze echter goed. Als ik knoei, doe ik dat voor mijn gezin. Ik verdien er geen duizenden guldens mee."
Waarvan dit rapport te Amsterdam op 7 December 1943.

De Controleur voornoemd,
(Handtekening: J.H. de Grebber)

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R .

(Onderaan een grote rode handgeschreven cirkel met tekst:)
Heden uit
21/12 '43
[paraaf]

(Rechtsonder handgeschreven:)
Opgebeld
Ramaker
92164 Dit document biedt een inkijkje in de dagelijkse spanningen op de Amsterdamse markten tijdens de Duitse bezetting. Het rapport beschrijft niet alleen een simpel economisch vergrijp (het achterhouden van vis voor de zwarte markt of eigen gebruik in een illegale opslagruimte), maar legt vooral de politieke machtsverhoudingen van die tijd bloot.

De betrokkene, Klaas Jansen, is lid van de W.A. (Weerbaarheidsafdeling van de NSB). Hij gebruikt dit lidmaatschap openlijk als drukmiddel tegen de controleur. Zijn dreigement om controleurs "naar Duitschland te sturen" (waarschijnlijk refererend aan de Arbeitseinsatz of deportatie) zodra hij bij de Nederlandsche Landwacht zou komen, is een tekenende vorm van intimidatie. De Landwacht was een gewapende hulppolitie van de NSB die berucht was om hun harde optreden.

Interessant is de morele rechtvaardiging die Jansen geeft: hij "knoeit" voor zijn gezin en beweert dat zijn politiek superieur (de W.A.-commandant) dit gedrag goedkeurt. Dit wijst op een parallel rechtssysteem waar NSB-leden dachten boven de gemeentelijke verordeningen te staan. Uit de handgeschreven aantekeningen blijkt echter dat de bureaucratie toch doorging: er werd een schorsing van 4 maanden voorgesteld. In 1943 was de voedselschaarste in Amsterdam groot en was vrijwel alles op de bon. De Dienst van het Marktwezen had de zware taak om toezicht te houden op de distributie. Zwarte handel ("knoeien") was wijdverspreid. De spanning tussen de reguliere ambtenarij en de gepolitiseerde NSB-organisaties zoals de W.A. zorgde voor een gevaarlijk werkklimaat voor controleurs. De Binnen Wieringerstraat en de Noordermarkt bevinden zich in de Jordaan, een wijk waar de confrontaties tussen de bevolking, collaborateurs en controleurs destijds aan de orde van de dag waren. H. de Grebber J.H. de Grebber Marktwezen NSB