H. Cohen

Document

Dit document is een officiële melding van een overtreding van de marktverordening op de Dappermarkt in Amsterdam. Dertien kooplieden worden gerapporteerd omdat zij op zaterdag 22 juni 1940 om 21:00 uur ('9 uur n.m.') nog steeds op de markt aanwezig waren, ondanks eerdere waarschuwingen door de opzichter en de politie. De voorgestelde strafmaat is een schorsing van één dag. De lijst bevat de standplaatsnummers (bijv. 10, 2, 38), namen en woonadressen van de kooplieden. Opvallend is de grote vertegenwoordiging van Amsterdammers met een Joodse achtergrond in deze lijst (o.a. Cohen, Gokkes, Morpurgo, Reens, Vischjager, Blitz), wat kenmerkend was voor de bevolkingssamenstelling van de markthandel in Amsterdam-Oost en de nabijgelegen Jodenbuurt in die periode.

Typoscript (doorslag of carbonkopie op dun papier).

Het document betreft een administratieve lijst van twaalf personen (met dertien adressen) aan wie blijkbaar iets is verzonden ("Gezonden aan:"). De opmaak is sober en functioneel, kenmerkend voor ambtelijke of organisatorische correspondentie uit het midden van de 20e eeuw. Opvallend is dat bijna alle genoemde adressen zich bevinden in Amsterdam, met een sterke concentratie in de (toenmalige) Joodse buurt en Amsterdam-Oost (J.D. Meijerplein, Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat, Waterlooplein, Nieuwe Prinsengracht). De namen op de lijst (zoals Aldewereld, Morpurgo, Vischjager, Cohen, Blitz) zijn veelvoorkomende namen binnen de Portugees-Israëlitische en Asjkenazische Joodse gemeenschappen in Amsterdam. Er zijn handgeschreven lijnen of krabbels zichtbaar bij de namen J.v.Delft en L.v.Dommelen, wat kan duiden op een controle of een wijziging in de status van deze personen tijdens het verwerkingsproces.

Administratieve oproepkaart/registratiekaart Marktwezen.

Dit document legt de strikte handhaving vast van de marktverordeningen in Amsterdam tijdens de vroege fase van de Duitse bezetting. * **De kwestie:** De handelaar, H. Cohen, wordt ervan beschuldigd zijn toegewezen staanplaats (nummer 541 op de Varkensmarkt/Lindengracht) niet regelmatig te gebruiken. In een drukke marktstad als Amsterdam was het onbenut laten van een schaarse staanplaats een overtreding waarvoor men verantwoording moest afleggen. * **Tegenstrijdigheid:** De aantekening van de inspecteur op 18 oktober suggereert een eerdere afspraak waarbij Cohen beloofde twee keer per week te verschijnen. De latere handgeschreven opmerking "Nooit geweest!" aan de linkerzijde duidt erop dat hij ofwel nooit op de markt is verschenen, ofwel niet is komen opdagen voor de hoorzitting op 18 december. * **Administratieve proces:** De kaart toont de keten van toezicht, met handtekeningen van verschillende functionarissen (De Haan, De Wolff, Van Bergen).

Marktregister / Administratief kasboek van standplaatshouders.

* **Structuur:** Het document is een strak vormgegeven administratief overzicht. Er zijn kolommen voor standplaatsnummer, naam, handelswaar en een sectie voor de dagen van de week (M, D, W, D, V, Z) om de aanwezigheid bij te houden. * **Inhoud:** Het aanbod is zeer divers: van versproducten (groenten, fruit, vis, kaas) tot textiel (manufacturen, kousen, schorten) en specialistische artikelen zoals "ansichtkaarten", "gummi hakken" en "2e hands boeken". * **Opmerkelijke details:** * Veel namen wijzen op een Joodse achtergrond (o.a. Blits, Isaac, Lakmaker, Naarden, Boas), wat typerend is voor de markten in grote steden als Amsterdam (bijv. de Waterloopleinmarkt of Albert Cuypmarkt) in deze periode. * Bij nummer 200 (L. Keizer) staat een interessante aantekening: *"te lang in steun om het nog te controleeren"*, wat impliceert dat deze persoon een uitkering ("steun") ontving en mogelijk daardoor niet meer actief was op de markt. * De kolom "Bijzonderheden" bevat diverse korte notities zoals "vrouw", "man", "werkt als knecht" of "maakt zelf sigaren".

Administratieve lijst van marktkooplieden.

* **Structuur:** De lijst is opgedeeld in drie kolommen. Hoewel de eerste kolom redelijk oplopend is (van 21 naar 147), verspringen de nummers in de tweede kolom aanzienlijk (van 159 naar 306 en terug naar 2), wat duidt op een administratieve groepering in plaats van een strikt geografische volgorde op straat. * **Demografie:** Een opvallend groot aandeel van de namen is van Joodse oorsprong (bijv. Melhado, Morpurgo, Heilbron, Boas, Sigaar, Speyer). Dit weerspiegelt de historische bevolkingssamenstelling van de Amsterdamse Dapperbuurt en de sterke vertegenwoordiging van de Joodse gemeenschap in de markthandel van die tijd. * **Bijzonderheden:** * Er wordt onderscheid gemaakt tussen de "vaste plaatshouders" die de hele week staan en deze groep die specifiek alleen op **zaterdag** komt. * Vrouwen worden soms vermeld met hun eigen achternaam of als "wed:" (weduwe), zoals *wed: Casserus*. * Dubbele namen zoals *de Jong-Gerritsen* en *Clarenburg-Hijmans* komen voor.

Administratief bijblad/dossierstuk (minuut).

Het document is een administratieve notitie die dient om de afsluiting van een dossier te bevestigen. De tekst meldt dat een conflict ("kwestie") is opgelost ("geregeld"). Dit conflict speelde zich af tussen de "Chef Marktopzichter" en een persoon genaamd "H. Cohen". De aantekening "opb" (opbergen) met de datum 20 april 1940 onderaan geeft aan dat de administratieve verwerking voltooid is en het stuk in het archief geplaatst kan worden. Het formulier "Model No. 14" van de afdeling Algemene Zaken werd veelvuldig gebruikt door gemeentelijke diensten in die periode voor interne communicatie en dossierbeheer.

Getypte lijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Categorisering:** De kolommen K, KR en KP duiden waarschijnlijk op verschillende rollen of statussen (bijv. Koper, Relatie, Personeel). De aantekening "Personeel" in de kantlijn bevestigt dit. * **Financiële gegevens:** Er is sprake van een vastgesteld tarief (bedrag). Groepen van twee personen betalen veelal 12 gulden, een groep van drie betaalt 14 gulden en een groep van vijf personen betaalt 18 gulden. Dit duidt op administratieve kosten per bedrijf of huishouden. * **Geografie:** De genoemde straten bevinden zich voornamelijk in Amsterdam, specifiek in buurten met een historisch grote Joodse populatie zoals de Jodenbuurt (Rapenburgerstraat), de Transvaalbuurt en de Rivierenbuurt (Merwedeplein). * **Administratief gebruik:** Het document bevat handgeschreven toevoegingen (zoals "Bedrag" en "Kaart nr" boven de kolommen) en doorhalingen, wat aangeeft dat dit een werkdocument was voor dagelijks gebruik door de betreffende instantie.

Document

* **Ordening:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (A t/m E). * **Namen:** Veel van de achternamen zijn typisch voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Cohen, Bacharach, Allegro, Buitenkant, Dagloonder). * **Correcties:** Er zijn diverse handmatige aanpassingen gedaan. Bij "Bril" is handmatig een 'B' toegevoegd. De regel voor "D. Bril" is volledig met een paars potlood of inkt doorgehaald, wat kan duiden op een wijziging in status (vrijstelling, overlijden of vertrek). Bij "Digtmaker" is een verticale streep door de 't' gezet. * **Datums:** De datums achter de namen zijn geboortedatums. De oudste persoon op deze lijst is geboren in 1883, de jongste in 1914.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

In deze brief verzoekt de heer H. Cohen de directeur van het Centrale Marktwezen om toestemming (assistentie) zodat een zekere heer D. de Jonge zijn standplaats op de markt mag overnemen. Cohen voert hiervoor twee hoofdredenen aan: 1. **Personeelstekort:** Zijn personeel is opgeroepen voor de *Arbeidseinsatz* in Duitsland, waardoor hij de handen vol heeft aan zijn fysieke winkel in de 2e Laurierdwarsstraat. 2. **Familieomstandigheden:** Zijn vrouw is hoogzwanger en verwacht in september een kind, waardoor hij thuis meer nodig is. Cohen draagt de heer D. de Jonge voor als vervanger. De Jonge is een ervaren "broodslijter" (broodverkoper) die al negen jaar voor Cohen werkt. Opvallend is dat De Jonge zelf van Duitse komaf is (geboren in Weener). De brief is zakelijk en beleefd van toon, kenmerkend voor correspondentie met officiële instanties in die tijd.

Getypte namenlijst (doorslag of origineel op dun papier).

* **Structuur:** Het document is opgebouwd uit drie kolommen. * **Kolom 1:** Codes (bijv. 1/6, 1/7). Deze verwijzen waarschijnlijk naar kaartnummers, dossiernummers of transportlijstnummers. * **Kolom 2:** Initialen en achternamen. De namen zijn overwegend Joods-Nederlandse namen (bijv. Cohen, Aalsvel, Brilleman, Buitenkant). * **Kolom 3:** Geboortedata, gevolgd door een 'x'. Een 'x' achter de naam in dergelijke administraties betekende vaak dat de persoon aanwezig was, geregistreerd was of geselecteerd was voor een bepaalde actie (zoals transport). * **Correcties:** De regel van "D. Bril" is met een donkerblauwe/paarse inkt doorgestreept, wat wijst op een wijziging in de status van deze persoon (bijv. vrijstelling, overlijden of administratieve fout). * **Bijzonderheid:** De eerste vermelding (E. Aalsvel) heeft een omcirkeld kruis in plaats van een losse 'x', wat een afwijkende status suggereert.

Register of namenlijst in een gelinieerd schrift.

* **Indeling:** De lijst is geordend per pagina of sectie (kolom S: 5, 6, 7) en bevat volgnummers die niet strikt opeenvolgend zijn binnen de sectie, wat duidt op een selectie uit een groter register. * **Schrift:** Een duidelijk leesbaar, rechtopstaand cursief handschrift, typisch voor administratieve documenten uit de jaren '30-'40. * **Afkortingen:** Veelvoorkomende afkortingen zijn `Nw` (Nieuwe), `hs` (huis/begane grond), `dw` (dwars) en Romeinse cijfers (I, II, III) voor de verdiepingen. `Rapenb:` staat voor Rapenburgerstraat. * **Inhoud:** De namen zijn gegroepeerd per beginletter of familienaam (bijv. Cohen, Dotsch, Franschman), wat suggereert dat dit een alfabetisch register is.

Register/Gastenboek of Administratieve lijst (waarschijnlijk bevolkingsregister of kaartsysteem van een organisatie).

* **Handschrift:** Het betreft een zeer verzorgd administratief handschrift (waarschijnlijk een klerk). * **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (C t/m L). * **Inhoud:** De personen op deze lijst hebben overwegend Joodse achternamen (Cohen, Fransman, Glasbeek, Hakker, Heilbron, Koopman). De adressen concentreren zich in de Joodse buurt (Rapenburgerstraat, Waterlooplein) en de Transvaalbuurt (Tugela-weg, Krugerstraat, Kraaipanstraat). * **Afkortingen:** * **a. gr. fnd / a. gr. punt:** Vermoedelijk "Adres gevonden". * **D:** Mogelijk een indicatie voor "Dood" (overleden) of "Deportatie", gezien de context van deze Amsterdamse lijsten. * **Letters O, C, Z, W, N:** Deze codes duiden vaak op de kerkelijke gezindte in Nederlandse registers (O = Onkerkelijk, C = Rooms-Katholiek/Christelijk, N = Nederlands Hervormd). De 'Z' en 'W' kunnen in deze specifieke administratie wijken of andere statussen aanduiden.

# TRANSCRIPTIE [Stempel linksboven:] BIJ BLAD VAN: M. No. 31/10/1 1940 7/2-40 DOORGEZONDEN: [Midden boven, in rood:] 31/10/2 M [Rechtsboven, in inkt:] N. Cohen, Waterlooplein 96, 9/2/40 148 [Hoofdtekst:] Naar aanl. v. Uw desbetr. verzoek deel ik U mede, dat ~~ik,~~ ~~regeling~~ Rekening houdende met de weersgesteldheid gedurende de af- geloopen week, bestaat er bij mij geen bezwaar om de intre...

# TRANSCRIPTIE 2 ex. Mr. de Baer [handgeschreven] VP/HG. [getypt] extra [handgeschreven] 90/10/2 M. 17 Februari 1940. den Heer W. Cohen, 2e Boerhaavestraat 71 hs, <u>Amsterdam-Oost</u>. Wijk 11. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 1 dezer bericht ik U, dat dezerzijds tegen inwilliging van het daarin ver- vatte verzoek geen bezwaar bestaat. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE VB/HG. *Verzonden 26/6* [handgeschreven] Mw. M. Cohen de Lara, Blasiusstraat 117, <u>Amsterdam-Oost.</u> Wijk 11. 72/36/2 M. 26 Juni 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 4 dezer deel ik U mede, dat van Uw klacht goede nota is genomen. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE HG. den Heer M. Cohen, Uithoornstraat 32, hs Amsterdam-Zuid. Wijk 22A. 25/82/2 M. 17 Juli 1941. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 4 Juli jl. verleen ik U hierbij gedurende drie maanden na dato dezes uitstel van Uw verplich- ting om regelmatig Uw plaats op de markt Albert Cuypstraat te bezet- ten. U dient er echter zorg voor te dragen, dat het ook tijdens Uw afwezigheid verschul...

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, rechtsboven:] 1 ex. Fr. Müller [Handgeschreven, middenboven:] Verzonden 21/9.'39 HG. 85/93/6 M. Letter N 21 September 1939. den Heer M. Cohen, Waterlooplein 51,. Amsterdam-Centrum. Wijk 2. Waarschuwing betaling kramengeld. Maandag 25 September a.s.