E. Commandeur

Zakelijke brief / correspondentie.

De kern van de brief is een logistieke wijziging in de visvoorziening voor de afzenders. Omdat de toewijzing van vis op hun huidige locatie was stopgezet, hebben zij navraag gedaan bij de Visscherij Centrale. De reden hiervoor was een tekort aan aanvoer in Monnikendam. Als oplossing is afgesproken dat de reguliere vis (zoetwatervis) weer via de Amsterdamse vismarkt betrokken mag worden. Een specifieke uitzondering wordt gemaakt voor aal (paling), waarvoor men aangewezen blijft op de markt in Monnikendam. De kanttekening "in orde" linksonder fungeert als een formele paraaf voor akkoord.

Handgeschreven brief/verzoekschrift met ambtelijke kanttekeningen.

Dit document is een verzoek van een vishandelaar uit Marken, E. Commandeur, om zijn standplaats op de markt weer in te mogen nemen, waarschijnlijk na een periode van afwezigheid of door gewijzigde regelgeving. Uit de ambtelijke aantekeningen onder de brief blijkt dat Commandeur handelde in "1 zoetw." (zoetwatervis) en "1 gez. visch" (gezouten vis) op de Lindengrachtmarkt in Amsterdam. De administratieve afhandeling is echter negatief: er wordt genoteerd dat de betrokkene op 4 december 1942 is gewaarschuwd vanwege achterstallig marktgeld. Op 9 december 1942 volgt het definitieve besluit: "**afwijzen**". Het verzoek om een plaats te reserveren kon niet worden ingewilligd, waarschijnlijk direct gerelateerd aan de betalingsachterstand.

Officiële correspondentie (getypte brief).

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat op 5 december 1942 was ingediend. De heer Commandeur wilde blijkbaar een vaste standplaats op een markt reserveren, maar dit verzoek werd afgewezen. * **Vorm:** Het document is getypt op grijsachtig papier, wat typisch is voor de schaarste aan kwaliteitsmateriaal tijdens de oorlogsjaren. De afkorting "wnd." onder de handtekening staat voor 'waarnemend'. * **Annotaties:** Bovenaan staat handgeschreven "Verwonderen M/h". Dit kan verwijzen naar een ambtenaar die het stuk behandeld heeft of naar een specifieke administratieve handeling. De aanduiding "HB." rechtsboven zou kunnen staan voor "Havenbuurt" (verwijzend naar het adres) of een afdelingscode.

Briefkaart (postkaart).

Het document is een zakelijke briefkaart verzonden tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De kaart is gepost in Marken op 29 mei 1942 en de volgende dag, 30 mei, reeds administratief verwerkt in Amsterdam, blijkens het paarse stempel linksboven (`30/5`). Het paarse stempel met het nummer `72/7/1` duidt op een nauwkeurige archivering door de ontvangende instantie, de Dienst van het Marktwezen in Amsterdam. De "M" in het stempel staat waarschijnlijk voor de maand mei. De adressering aan de "WelEdel Heer Directeur" getuigt van de formele etiquette uit die tijd. De Jan van Galenstraat in Amsterdam was (en is) de locatie van de Centrale Markthallen, wat de bestemming verklaart.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Inhoud:** De schrijver, E. Commandeur uit Marken, verzoekt om teruggave van het betaalde geld voor een ventvergunning. De reden hiervoor is dat de vergunning reeds is ingeleverd, terwijl de kosten hiervoor al waren voldaan. * **Schrijfstijl:** De brief is opgesteld in een beleefde, enigszins formele maar eenvoudige stijl ("Aan den WelEd. Heer", "U Hoog achtende"). De spelling en interpunctie zijn typerend voor die tijd, met incidenteel hoofdlettergebruik voor nadruk ("Ingeleverd", "Reeds", "Terug"). * **Administratieve sporen:** De paarse aantekening "Th Müller" dwars door het adresveld duidt op een behandeling door een ambtenaar van de betreffende gemeentelijke dienst in Amsterdam.

Getypte brief (doorslag of officiële kennisgeving).

De brief is een zakelijke mededeling betreffende de restitutie (terugbetaling) van "ventgeld". Door de onzekere situatie rond de visdistributie tijdens de Duitse bezetting kunnen de geadresseerden hun ventvergunning niet gebruiken. De waarnemend directeur adviseert hen om hun verzoek tot terugbetaling pas te herhalen nadat de huidige termijn van de vergunning (die loopt tot 31 mei 1943) is verstreken. De toon is formeel en bureaucratisch, kenmerkend voor de overheidscommunicatie uit die periode. De handgeschreven notitie "Verzonden 4/8" duidt op de administratieve verwerking van het document.

Getypte distributielijst (doorslag of origineel op kantoorpapier).

Dit document is een administratief overzicht van de visdistributie in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Het is verdeeld in twee hoofdcategorieën: 1. **Opvoeringen:** Nieuwe toewijzingen of wijzigingen waarbij handelaren (vaak marktkooplieden op bekende locaties zoals de Albert Cuyp of de Dapperstraat) visquota toegewezen krijgen. Opvallend is de vermelding van "geheel nieuw" bij sommige personen, inclusief hun geboortedata, wat duidt op een streng gecontroleerd vergunningenstelsel. 2. **Afvoeringen:** Intrekkingen van toewijzingen. Een specifiek detail onder "Afvoeringen" is de reden **"In verband met ijsverkoop"**. Dit suggereert dat bepaalde handelaren in de zomermaanden overstapten op de verkoop van consumptie-ijs en daarom hun visquota (tijdelijk) moesten inleveren. De gebruikte termen zoals "x gerookte aal" of "kisten ongepelde garnalen" duiden op een gestandaardiseerde eenheid in het distributiesysteem. De handgeschreven rode kruisen lijken door een ambtenaar gezet te zijn om de verwerking van de mutaties te bevestigen.

Document

Dit document is een administratieve lijst voor de toewijzing van visquota. Gezien de vermelde hoeveelheden (veelal tussen de 20 en 50 kg) betreft het waarschijnlijk een lijst van visdelers, markthandelaren of winkeliers in plaats van individuele consumenten. De lijst is alfabetisch gesorteerd. Er zijn diverse wijzigingen zichtbaar die wijzen op een actief gebruik van het document: * **Vervallenverklaring:** De grote handgeschreven tekst geeft aan dat deze lijst per 25 november 1941 niet meer geldig was en is vervangen. * **Doorhalingen:** De familie Drieenhuizen is geschrapt. De bijgaande notitie verklaart dat zij hun vis "van buiten" betrekken volgens mededeling van de C.C.C.D. (Centrale Controle van de Crisis-Diensten). Dit wijst op een streng toezicht op de distributiekanalen. * **Toevoegingen:** Aan de linkerzijde zijn onderaan drie namen met de hand toegevoegd, mogelijk ondernemers die later aan het distributienetwerk werden toegevoegd.

Document

Het document betreft een administratieve lijst voor de grootschalige distributie van aal (paling) en snoekbaars. De gewichten zijn substantieel (tot 80 kg per persoon), wat erop wijst dat dit een verdeellijst is voor professionele vishandelaren of marktkooplui, en niet voor individuele consumenten. De talrijke handgeschreven wijzigingen tonen aan dat de lijst actief werd gebruikt en aangepast. Er wordt gebruikgemaakt van specifieke aanduidingen om personen met dezelfde naam te onderscheiden, zoals adressen (*P.C. Hooftstr.*), bijnamen (*Fikkie*) of afstamming (*Hzn.* voor Harmszoon, *Tzn.* voor Teuniszoon). De vermelding "Marken" bij enkele namen wijst op een specifieke geografische herkomst van de handelaren of de vis.

Getypte distributie- of rantsoeneringslijst met handgeschreven annotaties en rode doorhalingen.

* **Doel van het document:** Dit is een werkdocument voor de verdeling van vis (aal en snoekbaars) onder handelaren in Amsterdam en omstreken. De genoemde hoeveelheden (vaak 20 of 40 kg) suggereren dat dit een groothandels- of distributielijst is. * **Betekenis van de rode strepen:** De systematische rode doorhalingen van namen zijn een indicatie van uitsluiting. Gezien de aanwezigheid van veel Joodse familienamen (zoals Elsas, Ereira, Fransman, Goudeketting, Cohen, Groenteman) onder de doorgehaalde namen, is dit hoogstwaarschijnlijk een lijst waarbij Joodse handelaren uit de distributieketen werden verwijderd als onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is actief bijgehouden. Er zijn namen toegevoegd (o.a. 'Commandeur Marken', 'Nic Goedhart') en hoeveelheden zijn aangepast (bijv. bij 'A. de Groot' is 40 veranderd in 80). Dit wijst op een dynamisch distributieproces waarbij de beschikbare vis van de geschrapte handelaren werd herverdeeld onder de overblijvende namen.

Getypte distributielijst met uitgebreide handgeschreven aantekeningen en berekeningen.

Dit document is een werklijst voor de distributie van aal (paling) en zoetwatervis. De vele handgeschreven correcties maken duidelijk dat dit een dynamisch document was: * **Controle:** De vinkjes (✓) duiden vermoedelijk op de daadwerkelijke ontvangst of uitgifte. * **Mutaties:** De term "afvoeren" en het doorhalen van namen wijzen op personen die van de lijst zijn geschrapt. * **Identificatie:** Bij veel voorkomende namen (zoals Van As of Gooyer) zijn adressen, bijnamen ("Fikkie") of patroniemen (Hzn., Tzn.) toegevoegd ter onderscheid. * **Notaties:** "m/r" lijkt te staan voor een correctie in de hoeveelheid (bijv. "moet recht" of een afkorting voor een herberekening). De opmerking "steun?" bij M.M. Gerber-Fransen suggereert een link met sociale steun of de Armenzorg. * **Lokaliteit:** De vermelding "Marken" en de namen van de families (veelal typisch Nederlands en Joods) plaatsen dit document in de regio Noord-Holland/Amsterdam.

Verslag/Notulen van een commissievergadering betreffende de visdistributie.

Dit document biedt een gedetailleerd inkijkje in de bureaucratische afhandeling van de voedseldistributie in bezet Nederland. De kern van het verslag draait om de spanning tussen centrale regulering (door de Nederlandsche Visscherij Centrale en de gemeentelijke afslag) en de praktische realiteit van individuele handelaren. Opvallende punten: * **Regulering vs. Rendement:** De casus van J.N. Bergen illustreert het conflict tussen de opgelegde regels (alles via de centrale afslag) en de economische haalbaarheid voor de ondernemer (te lage winstmarges om transportkosten te dekken). * **Uitzonderingsposities:** Er wordt gediscussieerd over het maken van uitzonderingen. Het argument dat "Volendammers" ook uitzonderingen genieten, wijst op een bestaande hiërarchie of specifieke afspraken binnen de sector. * **Handhaving:** De commissie weegt het belang van de lokale markt (de Indische Buurt) af tegen de principes van centrale distributie. Uiteindelijk lijkt de status van Bergen als "grootste aalhandelaar" hem een gunstigere positie te geven ("4 toewijzingen"). * **Sancties:** Aan het eind wordt vermeld dat E. Commandeur uit Marken wordt "afgevoerd" van de toewijzingslijst omdat hij zijn vis niet op de markt komt ophalen, wat duidt op een strikte controle op de daadwerkelijke handel.

- 3 -

Werkman bij de Commissie

Antw. op No.489 P.W. dd. 7 Juli 1939. Den Heer Wethouder P.W.

# TRANSCRIPTIE [Links bovenin een klein merkje, mogelijk een 'i' of vinkje] Molenaar 'B <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> 16/12 '43 Markt Dapperstraat B [onderstreept]

Grb.1015. H/e. 28 April 1942. den Heer Wethouder P.W.