B. Wurms

Brief (slotfragment).

* **Inhoud:** Het betreft de afsluiting van een formele brief. De schrijver spreekt de hoop uit op een snelle en positieve reactie op de inhoud van de (niet getoonde) rest van de brief. * **Taalgebruik:** De zinsnede "teeken ik" (onderteken ik) is een standaardformule voor formele correspondentie uit de betreffende periode. De term "gunstig" duidt erop dat de brief waarschijnlijk een verzoek of een aanvraag betrof. * **Handschrift:** Het betreft een geoefend, hellend lopend schrift. De letters zijn vlot maar duidelijk gevormd, kenmerkend voor iemand met een gedegen basisopleiding uit die tijd. * **Adres:** De toevoeging "huis" bij het huisnummer duidt op de woning op de begane grond.

Getypt doorslagje van een officiële brief met handgeschreven kanttekening.

De brief betreft een formele afwijzing van een verzoek om een toewijzing van aal (paling). De toon is strikt zakelijk en bureaucratisch. De brief verwijst naar een "Commissie" die onderzoek heeft gedaan, wat de beslissing een zweem van objectiviteit en legitimiteit moet geven. In de context van schaarste en rantsoenering tijdens de oorlogsjaren was de toewijzing van voorraden cruciaal voor ondernemers. Voor een viskoopman betekende een dergelijke afwijzing feitelijk het einde van zijn legale handel. De afkorting "wnd." bij de ondertekening staat voor 'waarnemend', wat aangeeft dat de brief namens de directeur is uitgevaardigd. De handgeschreven notitie linksboven bevestigt de administratieve verwerking van het document.

Getypte namenlijst op papier.

* **Structuur:** Het document is strikt ingedeeld in twee kolommen: links de naam (initiaal + achternaam) en rechts de datum. * **Datumnotatie:** De datums volgen het formaat [dag].[maand]'[jaar]. Er is een opvallende variatie in het gebruik van punten en apostroffen voor het jaartal (bijv. `1.06` vs `1'01`). De jaartallen verwijzen naar de late 19e eeuw (bijv. '86 voor 1886) en het begin van de 20e eeuw (bijv. '15 voor 1915). * **Namen:** De achternamen zijn kenmerkend voor de Nederlands-Joodse gemeenschap, met zowel Sefardische (bijv. De Valença, Vas Dias) als Asjkenazische namen (bijv. Wurms, Zeelander).

Briefkaart (met toeslag "Voor het Kind")

Deze briefkaart is verzonden midden in de Tweede Wereldoorlog (januari 1942) vanuit Rotterdam naar het Amsterdamse "Marktwezen". De geadresseerde locatie, Jan van Galenstraat 14, is het adres van de Centrale Markthallen. Het grote paarse stempel bovenaan duidt op een officiële registratie in een administratief systeem, waarschijnlijk van de gemeente Amsterdam of de marktmeester. Opvallend is de naam van de afzender, **B. Wurms**. Gezien de tijd en de locaties (Rotterdam en de Gaaspstraat in Amsterdam) is het zeer aannemelijk dat dit gaat om een lid van een Joodse familie. De handgeschreven notitie "Gaaspstr. 36b" verwijst naar een adres in de Amsterdamse Rivierenbuurt, waar in die periode veel Joodse gezinnen woonden.

Handgeschreven brief of briefkaart.

* **Kernboodschap:** De afzender, B. Wurms, verzoekt om uitstel tot maart voor een kwestie betreffende een "Voorkeurskaart". * **Reden voor uitstel:** De schrijver kan vanwege de extreme kou ("vriesende weeren hartje van de winter") niet naar Amsterdam reizen om de markten te bezoeken of zaken waar te nemen. De schrijver merkt op dat hij/zij niet in Amsterdam woonachtig is, wat het reizen bemoeilijkt. * **Taalgebruik:** Het document bevat diverse archaïsche spellingen en grammaticale constructies die typerend zijn voor de vroege 20e eeuw of een specifiek sociolect ("vriesende weeren", "woonachtend", "te rug ziende"). * **Toestand:** Het handschrift is duidelijk leesbaar. Er is een correctie boven de vijfde regel aangebracht waarbij het woord "niet" is tussengevoegd.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Doel:** Dit document lijkt een administratieve lijst voor de toewijzing of registratie van vis (aal/paling), vermoedelijk bij een visafslag of binnen een handelsvereniging. * **Terminologie:** De kolom "Aantal Aal" duidt op stuks, terwijl "kg. Zw." waarschijnlijk duidt op kilogram 'Zware' aal, een specifieke sortering. * **Correcties:** De vele doorhalingen en handmatige wijzigingen wijzen op een dynamisch document dat over een langere periode werd bijgewerkt. Opvallend is dat veel '15' waarden naar '20' zijn verhoogd. * **Sociaal-Economisch:** De namenlijst is representatief voor de Noord-Hollandse vishandel in de vroege 20e eeuw. De aanwezigheid van veel joodse namen (Polak, Wurms, Wijnschenk, Zak) is historisch consistent met de Amsterdamse vishandel van die tijd. * **Datering:** De data tussen haakjes bij J. Vos (1883) en Sal. Wijnschenk Sr. (1881) zijn waarschijnlijk geboortedata, wat suggereert dat de lijst dateert van ergens tussen 1910 en 1940.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam (vanaf 'V' tot 'Z'). Elke regel bevat een dossier- of referentienummer (deels handgeschreven), een voorletter en achternaam, een geboortedatum en een afvinkteken. * **Inhoud:** De namen zijn typisch Nederlands-Joodse achternamen (zoals Vas Dias, Wurms, Zeelander). De data lijken geboortedata te zijn, waarbij de jaartallen (bijv. '92, '14, '89) verwijzen naar de late 19e en vroege 20e eeuw. * **Annotaties:** De handgeschreven kruisjes ("x") duiden op een verificatieproces. De specifieke markering bij "A. Worms" (een omcirkelde L of een soort monogram) wijkt af van de rest, wat kan wijzen op een afwijkende status of een specifieke administratieve actie voor deze persoon. * **Vormgeving:** Het document is een doorslag of een kopie van een administratief register, mogelijk een transportlijst, een kaartsysteem van de Joodse Raad of een inventarisatielijst van een kamp (zoals Westerbork).

Document

- **Structuur:** Het document is ingedeeld in vier kolommen per pagina-helft. De kolom 'S.' verwijst naar een administratieve sectie, vaak alfabetisch geordend (zie groepering bij G, H en J). - **Adressering:** De adressen zijn typisch voor het Amsterdam van de jaren '40, met aanduidingen als 'hs' (huis/begane grond) en Romeinse cijfers (I t/m IV) voor de etages. Veel adressen bevinden zich in de Transvaalbuurt en de oude Jodenbuurt. - **Namen:** De namen zijn overwegend van Joodse origine (bijv. Groenteman, Hakker, de Valencia, Vas Dias, Wurms). - **Wijzigingen:** De doorgehaalde regels wijzen op een 'levende' administratie waarbij mutaties (zoals verhuizing of overlijden) werden verwerkt.

Getypte administratieve lijst met uitgebreide handgeschreven annotaties in blauwe inkt.

* **Structuur:** Een getypte lijst die later is bijgewerkt. De kolommen tonen de sociaal-economische status van de personen: velen zijn "lompenkoopman" of "venter", beroepen die kenmerkend waren voor de armere Joodse bevolking in de Amsterdamse Jodenbuurt. * **Annotaties:** De handgeschreven blauwe inkt bevat cruciale informatie over de geldigheid van ventvergunningen. De letter 'E' verwijst waarschijnlijk naar een registratienummer of lokatie (zoals Waterlooplein of Nieuwmarkt). De letter 'G' gevolgd door een datum geeft aan wanneer een vergunning geldig was of is afgegeven. * **Taalgebruik:** De voetnoot gebruikt de term "de Jood", wat wijst op een document dat is opgesteld door of voor de Duitse bezettingsautoriteiten (mogelijk de *Zentralstelle* of de Joodse Raad onder dwang), waarbij een strikt onderscheid werd gemaakt op basis van etniciteit. * **Opvallende details:** * De aantekening "overl. Dec. 1942" bij A. Samson. * Veel "G"-data liggen in januari en september 1942, de periode waarin de Jodenvervolging in Amsterdam door deportaties intensiveerde. * De adressen (Uilenburgerstraat, Rapenburgerstraat, Joden Houttuinen) vormen het hart van de historische Joodse wijk.

# TRANSCRIPTIE **3.** | | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Totaal | | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | | Visschkraammaker | 18 61 | 18 41 | 16 09 | 22 96 | 11 03 | 16 10 | 11 04 | 15 92 | 15 47 | 24 21 | 16 50 | 11 99 | 199 33 | | K. Visser | 9 10 | 2 02 | | 35 51 | 14 91 | 17 80 | 7 33 | 8 63 | 5 56 | – 25 | – 36...

- 3 -

# TRANSCRIPTIE **Naam | Adres** Jac.Vischschoonmaker Azn. | Lepelstraat 48 I F.J.Visser | Lindengracht 235 I H.Visser | Botterstraat 13, Huizen S.Vlieger | Oude Gracht 39, Weesp W.N.v.d.Voorn | Veeteeltstraat 64 hs H.ter Voort | Lindengracht 158 I H.ter Voort Jr. | Jacob van Lennepstraat 32 III H.ter Voort Sr. | Lindengracht 158 III J.Vos (22-3-83) | Lindenlaan 5, Huizen A.Vrachtdoender | Hofmey...

De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen, (get.) F. VAN MEURS [Handgeschreven in de linker marge:] h. de Boer t.h. Aan den Kooplieden- en Marktkramersbond, "Mercurius", Nieuwe Achtergracht 101, _A L H I E R_ (C). Model G.A. 6 25.000-1-'39 [Handgeschreven rechtsonder:] 20

# TRANSCRIPTIE aanvoer 14 Dec In Kalestraat Zoetwatervisch (voorw) van A Fonn . a B Fonn en W Ruiter 80p 40p + 40p. aanvoerders A Fonn <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> || Ik heb alleen vink af laten houden van de aanvoerder doch **niet** van de beide andere aanv...