B. Wagenaar
Bekijk Verhaal ➔AI-Synthese 34
B. Wagenaar was een visafslager die actief was op diverse markten, waaronder de Vischmarkt, Nieuwmarkt, Ten Katestraat, Joubertstraat, Dapperstraat, Lindengracht en de Centrale Markt. In 1940 werd zijn vergunning voor de standplaats op de Ten Katemarkt ingetrokken wegens wanbetaling. In 1942 kreeg hij een sanctie (uitsluiting van twee beurten) wegens overtreding van regels rondom visverdeling. In 1943 was hij betrokken bij de visafslag (aal/paling) en werd hij vermeld in lijsten voor consumentengoederen en donsartikelen op de Waterlooplein. Hij had zakelijke relaties met Ootjers Sr. (schoonzoon-vader), D. Reegwater (schoonzoon) en M. Noach (echtgenoot).
Lotgevallen
Relaties
Handel
Bron-evidence
Deze gebeurtenissen staan op documenten die aan deze persoon gekoppeld zijn, maar zijn nog niet als hard persoonsfeit bevestigd.
In opdracht van den Directeur heb ik een onderzoek ingesteld naar de ingekomen klachten betreffende het ergelijk optreden van Marie Jansen op de Vischmarkt, Ten Katestraat.
De verklaringen en mededeelingen van B. Wagenaar en L. Biet op Maandag 16 October j.l. in de Kamer van den Directeur zijn bekend
Op een dag had hij gehoord dat L. Biet had opgemerkt dat de koopers gerust de goedkoopere snoekbaars konden nemen aangezien deze dezelfde kwaliteit was. Daarna heeft Marie eenige vischkieuwen en een heel groot mesch gegooid, dat rakelings langs L. Biet zijn hoofd tegen zijn arm aankwam. Vervolgens heeft zij geweldig te keer gegaan en geschreeuwd dat het tijd wordt dat Hitler hier komt om dat jodentuig te verdrijven.
In bijzijn van [naam onleesbaar] heeft Marie den plh. J. Knips uitgescholden toen deze haar een opmerking maakte dat zij op misleidende wijze de visch te koop aanbood.
Archiefdocumenten
Handgeschreven klachtbrief.
* **Inhoud:** De brief is een collectieve klacht van marktkooplieden aan de Kinkerstraat tegen een specifieke collega, Marie Jansen. De klagers beschuldigen haar van oneerlijke concurrentie, het veroorzaken van onrust ("relletjes") en het bemoeilijken van de broodwinning van andere kooplieden. * **Toon en Stijl:** De brief is geschreven in een formele, enigszins dwingende toon. Het handschrift is verzorgd, wat duidt op een serieuze poging om de autoriteiten in te schakelen. Opvallend is het gebruik van de term "vink" achter staanplaatshouders, wat mogelijk verwijst naar een specifieke groep of een eerdere controlelijst. * **Doel:** Het verzoeken om een officieel onderzoek door de Marktinspectie en het aanvragen van een persoonlijke hoorzitting (onderhoud) om de situatie mondeling toe te lichten. * **Bijzonderheden:** De afkorting "Z.O.Z." onderaan de pagina geeft aan dat er op de achterzijde van het papier meer informatie staat, waarschijnlijk de overige handtekeningen van de betrokken staanplaatshouders.
Onderzoeksverslag / Politierapport betreffende marktoverlast.
Het document is een verslag van een onderzoek naar Marie Jansen, een verkoopster op de vismarkt in de Ten Katestraat te Amsterdam. De kern van de klachten is drieledig: 1. **Anti-semitisme en agressie:** Jansen gebruikt grove antisemitische scheldwoorden ("uitschot van de natie", "jodentuig") en spreekt de hoop uit dat Hitler de Joden zal verdrijven. Ze vertoont fysieke agressie door visafval en een mes naar een collega (L. Biet) te gooien. 2. **Misleiding van consumenten:** Ze past een 'bait-and-switch' tactiek toe door klanten te lokken met lage prijzen voor zogenaamde mindere kwaliteit, om vervolgens dezelfde vis als dure kwaliteit te verkopen. 3. **Oneerlijke concurrentie:** Ze stookt klanten op om niet bij Joodse handelaren te kopen en besmeurt de waar van haar concurrenten ("stinkrommel"). Opvallend is dat de getuigen (aangeduid met 'plh', waarschijnlijk 'plaatshebbende' of 'plaatsverkoper') niet onverdeeld positief zijn over het slachtoffer, L. Biet. Men vindt hem blijkbaar ook niet "lekker" (makkelijk in de omgang) en hij zou de prijzen bederven, maar de gedragingen van Marie Jansen worden door alle partijen als excessief en onacceptabel beschouwd.
Doorslag van een getypte brief (administratieve kennisgeving).
De brief is een formele mededeling aan de heer B. Wagenaar betreffende zijn standplaats op de Ten Katemarkt in Amsterdam-West. De kern van de boodschap is dat zijn vergunning voor de marktplaats is ingetrokken. De opgegeven reden hiervoor is "wanbetaling van het terzake verschuldigde marktgeld". Er wordt een opening geboden voor herstel: indien de heer Wagenaar zijn schuld betaalt ("aanzuivert"), mag hij zich opnieuw inschrijven als sollicitant. Dit betekent echter niet dat hij direct zijn oude plek terugkrijgt; hij moet de normale sollicitatieprocedure voor een marktplaats opnieuw doorlopen. De afkortingen bovenin de brief (VP/HG) zijn waarschijnlijk de initialen van de behandelend ambtenaar en de typist(e). De handgeschreven notitie "Verzonden 8/11" bevestigt de administratieve afhandeling één dag na het opstellen van de brief.
Getypte officiële mededeling/brief (doorslag of dossierkopie).
* **Kernboodschap:** De heer B. Wagenaar krijgt een sanctie opgelegd omdat hij op 2 april 1942 de regels omtrent de visverdeling bij de Gemeentelijke afslag heeft overtreden. * **Sanctie:** Uitsluiting van twee beurten bij de verdeling van vis. * **Juridische basis:** Er wordt verwezen naar artikel 7 van het "Reglement voor de verdeeling van visc", uitgevaardigd door de "Nederlandsche Visscherijcentrale". * **Administratieve sporen:** De aantekening "Verzonden kopy" duidt aan dat dit de kopie is die in het archief van de verzendende instantie werd bewaard. De vermelding "Vischmarkt" duidt de specifieke locatie of afdeling aan.
Document
- **Structuur**: De lijst is alfabetisch geordend op achternaam. Het bevat persoonlijke basisgegevens en een categorisering middels cijfers ("1") in specifieke kolommen. - **Gegevensvelden**: - **Naam**: Achternaam en initialen. "Wed." staat voor weduwe. - **Geb. datum**: Dag-maand-jaar. - **Adres**: Straatnaam met huisnummer en verdieping (I, II, III, hs = huis). "inw." staat voor inwonend. - **Markt (G, J, W, M)**: Deze kolommen representeren waarschijnlijk vergunningscategorieën voor marktkooplieden. In de context van de bezettingsjaren duidde 'J' vaak op de speciale "Joodse markten" die vanaf 1941 werden ingesteld. De overige letters staan waarschijnlijk voor productcategorieën (G = Groenten, W = Waren/Manufacturen, M = Melk/Vlees).
Document
Dit document fungeert als een register van wijzigingen ("mutaties") in het bestand van markthandelaars in Amsterdam tijdens de bezetting. De kolomstructuur biedt een gedetailleerd overzicht van de personen: * **Identificatie**: Naam en geboortedatum. * **Locatie**: Woonadres en de specifieke markt waar de handel werd gedreven. De Joubertstraat en Albert Cuypstraat komen veelvuldig voor. * **Economische activiteit**: De verhandelde goederen, variërend van dagelijkse behoeften (vis, brood) tot textiel en luxe-artikelen. * **Tijdslijn**: De datums van uitvoering (1 augustus, 1 september en 1 oktober 1943) wijzen op een systematische, administratieve afhandeling van wijzigingen. Een opvallend kenmerk is de grote aanwezigheid van Joodse familienamen op de lijst (o.a. Cohen, Davidson, Locher, Schenkkan, Zeelander). De term "Ongevoerd" bovenaan is administratief jargon dat in deze context duidt op het verwijderen of afvoeren van de handelaren uit de actieve registers.
Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties en correcties.
* **Doel:** Dit document lijkt een administratieve lijst voor de toewijzing of registratie van vis (aal/paling), vermoedelijk bij een visafslag of binnen een handelsvereniging. * **Terminologie:** De kolom "Aantal Aal" duidt op stuks, terwijl "kg. Zw." waarschijnlijk duidt op kilogram 'Zware' aal, een specifieke sortering. * **Correcties:** De vele doorhalingen en handmatige wijzigingen wijzen op een dynamisch document dat over een langere periode werd bijgewerkt. Opvallend is dat veel '15' waarden naar '20' zijn verhoogd. * **Sociaal-Economisch:** De namenlijst is representatief voor de Noord-Hollandse vishandel in de vroege 20e eeuw. De aanwezigheid van veel joodse namen (Polak, Wurms, Wijnschenk, Zak) is historisch consistent met de Amsterdamse vishandel van die tijd. * **Datering:** De data tussen haakjes bij J. Vos (1883) en Sal. Wijnschenk Sr. (1881) zijn waarschijnlijk geboortedata, wat suggereert dat de lijst dateert van ergens tussen 1910 en 1940.
Archieflijst-vermeldingen
Getypte lijst met administratieve aantekeningen.
| B. Wagenaar + / | 14-9-01 | Ruyschstraat 102 | visch |
Getypte lijst van personen met persoonsgegevens en handelswaar.
| B.Wagenaar | 14-9-01 | Ruyschstraat 102 | visch |
Administratieve lijst - Zwanenburgwal
| B. Wagenaar | 14-9-01 | Ruyschstraat 102 III | 1 | | | |
Administratieve lijst/tabel met handelsstatistieken (visomzet).
| B. Wagenaar / | Amsterdam | Blasiusstr. 123-III | 31.250 | 26.500 | 57.750 | 9.000 | 9.000 | 18.000 | 2.400 | 4.500 | 6.900 |
Getypte lijst op doorslagpapier (waarschijnlijk een ambtelijk register).
| B. Wagenaar | 14-9-01 | Ruyschstraat 102 III | idem | 1-9-43 | cons. artikelen |
Administratieve lijst - Dapperstraat
| B. Wagenaar | 14-9-'01 | Ruyschstraat 102 II | id. | " | dons. art. |
Koopliedenlijsten
Waterlooplein — standplaats visch
Waterlooplein — standplaats visch
meerdere — standplaats id
meerdere — standplaats idem 1-9-43 cons
Waterlooplein — standplaats 31
Waterlooplein — standplaats 1
Waterlooplein
Waterlooplein
Relevante Archieffragmenten
# TRANSCRIPTIE Ewald Bakker & B vorn Baden linke (than-) ^ v. Wenant
# TRANSCRIPTIE [Links bovenin een klein merkje, mogelijk een 'i' of vinkje] Molenaar 'B <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> <s>IIII</s> 16/12 '43 Markt Dapperstraat B [onderstreept]
M. de Haan.
Div. bylagen (w.o. teek).
# TRANSCRIPTIE -4- B. AARDAPPELVERVOER. 1. De Afdeeling "Bestellingen" van de V.B.N.A., Hr.Bouwman, Den Haag.