Brief / Verzoekschrift aan de gemeente (waarschijnlijk de afdeling Marktwezen). 26 september 1940 (afgeleid van het stempel "M.1940" en de handgeschreven datum "26/9"). J.M. Heus (Jan Matthijs Heus, haringkoopman). Nº 90/32/M. 1940 26/9 [stempel/opschrift]
in map [handgeschreven in de hoek]

Geachte. Mijnheer daar de Tijd
van mijn pacht verstreken is op het
markt Amstelplein
Zou ik U. beleefd vragen.
Of U zoo Goed wil zijn. dit nog
en Tijdtje te verlengen daar onze
Hande heel. erg schaal is ben ik
Haring handel.
Wel eens genoodzaakt wat anders.
te Zoeken. en als ik bij de Kraam.
ben of zij dan. mij helpen. mag.

Wilhelmina Heus.

Hoogacht.
J M Heus.
Van Ostadestraat. Nº 121 bel. 2.
Amsterdam. De brief is een verzoek van Jan Matthijs Heus, een haringkoopman uit de Amsterdamse Pijp, gericht aan de marktmeester of de relevante gemeentelijke instantie. De kern van het schrijven is een verzoek tot verlenging van de pacht voor zijn standplaats op het Amstelplein.

Heus voert een economische reden aan voor zijn verzoek: de handel is momenteel "heel erg schraal" (door hem gespeld als "schaal"). Vanwege deze slechte inkomsten geeft hij aan dat hij soms genoodzaakt is om ander werk te zoeken ("wat anders te Zoeken"). In dat kader vraagt hij expliciet toestemming of "zij" – refererend aan Wilhelmina Heus (waarschijnlijk zijn vrouw) – hem mag helpen bij de kraam of de kraam mag waarnemen wanneer hij elders werkzaam is.

De brief is geschreven in een eenvoudig, bijna fonetisch Nederlands ("Hande" voor handel, "schaal" voor schraal), wat typerend is voor de werkende klasse uit die tijd die vaak beperkt onderwijs had genoten. Dit document stamt uit september 1940, de vroege periode van de Duitse bezetting van Nederland. De economische omstandigheden voor kleine zelfstandigen en marktkooplieden werden in deze tijd steeds zwaarder. De aanvoer van goederen, waaronder vis, werd bemoeilijkt door oorlogsomstandigheden op de Noordzee en de invoer van distributiemaatregelen.

De Van Ostadestraat, waar de familie Heus woonde, ligt in de buurt De Pijp, een wijk die bekend stond om zijn vele marktkooplieden die vaak op de nabijgelegen Albert Cuypmarkt of op kleinere pleinen zoals het Amstelveld of Amstelplein stonden. Het stempel "M. 1940" duidt op de administratie van het Amsterdamse Marktwezen. In deze periode werden marktregels strenger gehandhaafd en was voor elke vorm van hulp of vervanging bij een kraam officiële toestemming nodig. De brief weerspiegelt de dagelijkse overlevingsstrijd van een Amsterdamse haringhandelaar aan het begin van een onzekere oorlogsperiode. J.M. Heus Marktwezen