Handgeschreven conceptbrief (minuut). 13 augustus 1942. [Linksboven:]
klachten van
J. Saur over
vischverdeeling

[Middenboven:]
Concept. A’dam, 13/8 1942
W. L. M.

[Rechtsboven:]
Ex
Com.

[Marge links:]
B
is hiervan
een
KM?
11/7.1246

[Hoofdtekst:]
Onder terugzending van het met Uw handbrief dd 6 dezer om advies ontvangen stuk No 702 L.N. 1942 heb ik de eer U te berichten, dat het euvel, dat door adressant wordt beschreven, zich op alle verkoopplaatsen van visch voordoet. Er wordt regelmatig over geklaagd, dat bepaalde personen zich dagelijks in de rij voor het koopen van verdeelvisch opstellen, terwijl het eveneens veelvuldig voorkomt, dat meerdere personen uit een gezin deze visch trachten te bemachtigen.

Zooals U bekend is, is het controleerend personeel op de markten opgedragen om tegen een en ander op te treden en personen, die zich hieraan schuldig maken uit de rij te verwijderen. Ik ben het echter volkomen met adressant eens, dat een afdoende controle, welke geheel op het geheugen is gebaseerd, ~~niet~~ op deze wijze niet is te bereiken. Het alternatief zou echter zijn een officieele distributie van visch. Gelet op den geringen aanvoer ~~dat vooral vischaflever~~, kan dit echter niet in overweging worden genomen. Het uitreiken van knipkaarten zou voor Amsterdam reeds beteekenen, dat 200.000 van zulke kaarten moeten worden uitgegeven. De daaraan mee gepaard gaande controle-maatregelen, zouden – nog daargelaten de financieele bezwaren – dermate uitgebreid moeten zijn, dat ze in wanverhouding zouden komen tot de geringe hoeveelheid visch, welke wordt aangevoerd.

Ik geef U derhalve beleefd in over- * Probleemstelling: De brief reageert op een klacht over onrechtvaardigheden in de visverkoop. Specifiek gaat het om mensen die elke dag in de rij gaan staan (terwijl anderen wellicht misgrijpen) en gezinnen die meerdere gezinsleden sturen om meer porties te bemachtigen.
* Huidige situatie: Toezichthouders op de markt proberen mensen te herkennen en weg te sturen, maar de schrijver erkent dat dit op basis van enkel geheugen ("gebaseerd op het geheugen") onbegonnen werk is.
* Beleidsafweging: De auteur overweegt een officieel distributiesysteem (met bonnen/knipkaarten), maar wijst dit af. De administratieve last (200.000 kaarten voor Amsterdam) en de kosten wegen niet op tegen de zeer kleine hoeveelheid vis die daadwerkelijk beschikbaar is voor de bevolking.
* Taalgebruik: Formeel ambtelijk Nederlands ("heb ik de eer U te berichten", "adressant", "derhalve beleefd"). Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog (augustus 1942). Voedseltekorten waren aan de orde van de dag en de meeste levensmiddelen waren al op de bon. Vis was echter een product waarvan de aanvoer zeer onregelmatig was (onder andere door de blokkade van de Noordzee en vorderingen door de bezetter), waardoor een sluitend distributiesysteem voor vis vaak als te complex werd gezien voor de beperkte voorraad. De brief geeft een uniek inkijkje in de dagelijkse overlevingsstrijd in Amsterdam: de lange rijen ("de rij"), de sociale spanningen bij de verdeelpunten en de bureaucratische onmacht van het stadsbestuur om deze schaarste eerlijk te managen zonder de eigen administratie te overbelasten. J. Saur