Handgeschreven dienstrapport van de gemeente Amsterdam. 18 november 1944. De Inspecteur van het Marktwezen te Amsterdam ("Alhier"). [Linksboven, diagonaal geschreven:]
Inschrijven Dir

[Stempel en handgeschreven linksboven:]
Nº 2/91/8 M. 1944 22/11

[Rechtsboven:]
96.

Aan den Heer Inspecteur
van het Marktwezen
Alhier.

Rapport.

Ondergeteekenden F. de Vries en J.C. Lobbes rapporteeren U het
volgende. Op 15/11-44 Mej. F.A. Dijkstra aangetroffen in de
Dapperstraat, zij verkocht verpakte koek à f 1.= per pakje.
J. Schmidt verkocht appelen à f 1.25 per K.G. in de Balistr. t.o. 78
W. van ’t Hoenderdaal verkocht uien à f 1.25 per K.G. Commelinstraat
hoek Dapperstraat.
Mej. H.G. Brandenburg verkocht uien à f 0.80 per K.G. Sumatrastr. t.o. 36
Deze personen hebben wij tegen den vastgestelden prijs uit laten verkoopen.
16/11-44 Op de Amstel en in de Dapperstraat niets
bijzonders aangetroffen.
17/11-44 Op het Javaplein t/o no 2 lieten wij een kar met
appelen en peren uitverkoopen; op een gegeven oogenblik
verschenen eenige Duitsche soldaten die het restant onder
het publiek verdeelden zonder betaling te vragen.
J. v. Tol verkocht wortelen en andijvie t/o Postkantoor
Wijtenbachstraat, dezen hebben wij laten uitverkoopen.
Verder geen bijzonderheden.

Amsterdam 18 November 1944

M. O. Z.

De ambtenaren th Marktwezen,
F. de Vries [handtekening]
J.C. Lobbes [handtekening]

[Rode aantekening/stempel onderaan:]
Inr. bespr.
20-11-44 Dit document is een ambtelijk verslag van marktinspecteurs die toezien op de naleving van de prijsvoorschriften in oorlogstijd.
* Handhaving: De inspecteurs treden op tegen handelaren die producten (koek, appels, uien, groenten) verkopen buiten de officiële prijsafspraken. De sanctie die zij direct toepassen is het "uit laten verkoopen": de handelaar wordt gedwongen zijn voorraad direct aan het aanwezige publiek te verkopen tegen de officieel vastgestelde (lagere) prijs.
* Incident Javaplein: Een zeer opmerkelijk detail is de passage over 17 november op het Javaplein. Terwijl de ambtenaren een uitverkoop van fruit afdwingen, grijpen Duitse soldaten in. Zij onttrekken de goederen aan de controle van de ambtenaren en delen deze gratis uit aan de omstanders. Dit illustreert de willekeur en de verstoorde gezagsverhoudingen op straat tijdens de bezetting.
* Administratie: De stempels en kantlijnaantekeningen ("Inschrijven Dir", "Inr. bespr.") tonen het bureaucratische proces van verwerking binnen de gemeentelijke diensten. Het rapport is opgesteld in november 1944, midden in de Hongerwinter. In deze periode was er in Amsterdam een nijpend tekort aan voedsel en brandstof. De prijzen op de zwarte markt waren geëxplodeerd. De Dienst van het Marktwezen probeerde met man en macht de distributie te reguleren en woekerprijzen tegen te gaan om sociale onrust te voorkomen.

De locaties (Dapperstraat, Javaplein, Balistraat) bevinden zich in de Indische Buurt en de Dapperbuurt, wijken die in de winter van '44-'45 extreem zwaar werden getroffen door honger en kou. De actie van de Duitse soldaten om voedsel gratis te verdelen was waarschijnlijk een populistische daad om de sympathie van de uitgehongerde bevolking te winnen of om een dreigende opstoot bij de kar te sussen. De afkorting M.O.Z. linksonder staat vermoedelijk voor de afdeling Markt- en Openbare Zaken. F. de Vries F.A. Dijkstra H.G. Brandenburg J. Schmidt J.C. Lobbes K.G. Commelinstraat K.G. Sumatrastr Z. Gemeente Amsterdam Marktwezen