Getypte rapportage of ambtelijke correspondentie (pagina 2). Vermoedelijk eind 1940 of begin 1941 (verwijst naar cijfers tot september 1940). -2-

Om aan deze ongewenschte toestand een einde te maken, werd bepaald, (artikel 11c van het Reglement op de Markten), dat een houder van een vaste plaats het recht op deze plaats verliest, wegens het, langer dan zes achtereenvolgende maanden niet bezetten der plaats, op grond van het feit, dat den houder wegens hem verleende ondersteuning, niet is toegestaan zijn plaats te bezetten.

Deze beperking is onvoldoende. Aan het permanente steuntrekken door marktkooplieden, zonder dat zij hun plaatsen verliezen is geen einde gekomen.

D) Compagnonschap.
"Een andere belangrijke factor is, dat door de overheid systematisch "belangrijke hoeveelheden goederen van de markt worden geweerd, daar "het verboden is als marktkoopman in compagnonschap zaken te doen op "de straatmarkten. Toestemming hiervoor wordt niet gegeven, behalve "op de markt Waterlooplein, enz."

Vooropgesteld dient te worden, dat de hierbedoelde en op het Waterlooplein bestaande compagnonschappen, zoo goed als uitsluitend in joodsche handen zijn. Deze compagnonschappen koopen allerlei "handels" op. Daarbij worden zij veelal geholpen door geldschieters die geen plaatsen op de markten innemen. Werden deze compagnonschappen op de dagmarkten toegelaten, dan zou en m.i. zeer terecht daartegen ernstig worden geprotesteerd.

Verzoeken van andere kooplieden om met een compagnon samen een vaste plaats op de markt in te nemen worden steeds afgewezen, teneinde verkoop van plaatsen tegen te gaan.

Dit heeft inderdaad tot gevolg dat "hoeveelheden" goederen van de markten worden geweerd. Ik merk hier echter bij op, dat het meestal joodsche kooplieden zijn, die verzoeken een compagnon te mogen nemen, die in het bezit is van stoffen, dameshoeden, enz. Werden deze verzoeken toegestaan dan zouden personen op de markten de beste plaatsen gaan innemen zonder ooit te hebben gestaan. Zij zouden eenvoudig de marktkooplieden die jaren achtereen de slechte plaatsen op de markten innemen passeeren en de beste plaatsen gaan bezetten.

E) "Het joodsche element der marktkooplieden, enz.", want het doet wél eigenaardig aan, dat de niet joodsche kooplieden in de wintermaanden vooral de markten bevolken, enz.
"De meerderheid der joodsche kooplieden zijn dan gepensionneerd door "M.S., enz."

Dit zijn beweringen die geen steek houden. Zie bijgaande lijsten van de markten Alb.Cuypstraat, Ten Katestraat en Lindengracht, waarop aangegeven de perioden waarin steun genoten werd van September 1939 tot September 1940 en wel aan joodsche en niet joodsche kooplieden. Dit document is een ambtelijke reactie op kritiek of voorstellen aangaande het Amsterdamse marktbeleid. De schrijver behandelt twee hoofdpunten:
1. Steunverlening en Standplaatsen: Er wordt geklaagd dat marktkooplieden die financiële steun ontvangen ("steuntrekkers"), hun vaste plek op de markt behouden zonder deze te gebruiken. De bestaande regels (verlies van plek na 6 maanden leegstand door steun) worden als onvoldoende beschouwd.
2. Compagnonschap: De tekst gaat diep in op het verbod voor marktkooplieden om samenwerkingsverbanden (compagnonschappen) aan te gaan. De auteur verdedigt dit verbod door te stellen dat dergelijke verbanden bijna uitsluitend in "Joodse handen" zijn en gesteund worden door externe geldschieters. De angst is dat rijke nieuwkomers via deze weg de beste marktplaatsen kunnen "kopen", ten koste van kooplieden die al jaren op minder goede plekken staan.

Aan het einde van de pagina weerlegt de schrijver een bewering (mogelijk uit een ander rapport of klacht) dat Joodse kooplieden in de winter massaal van de steun trekken terwijl niet-Joodse kooplieden doorwerken. De schrijver verwijst naar statistische lijsten om aan te tonen dat steungebruik onder beide groepen voorkomt. Dit document moet worden geplaatst in de context van de vroege jaren van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1941). Hoewel de tekst een ambtelijke, bijna zakelijke toon voert, is de focus op het "Joodse element" tekenend voor de toenemende uitsluiting van Joden uit het economische leven.

Markten zoals het Waterlooplein waren van oudsher centra van Joods sociaal en economisch leven in Amsterdam. De discussie over compagnonschap en standplaatsen was niet louter administratief, maar maakte deel uit van een breder proces waarbij Joodse ondernemers werden gedwarsboomd. De verwijzing naar "M.S." (mogelijk Maatschappelijke Steun of een specifieke instantie) en de nauwkeurige registratie van wie "Jood" is en wie niet, toont aan hoe de bureaucratie werd ingezet voor de uitvoering van anti-Joodse maatregelen, nog voordat de grootschalige deportaties begonnen. De lijsten waar naar wordt verwezen, dienden om de economische activiteit van de Joodse bevolking exact in kaart te brengen.