Archief 745
Inventaris 745-313
Pagina 311
Dossier 29
Jaar 1940
Stadsarchief

Getypt rapport of memorandum met handgeschreven kanttekeningen en correcties.

Origineel

Getypt rapport of memorandum met handgeschreven kanttekeningen en correcties. (Handgeschreven bovenaan, doorgehaald: Onleesbaar)
(Handgeschreven bovenaan rechts: op regl. wegen verkregen.)

(Marginale notitie linksboven: L.v.M. 2. naar een ander deel der markt. Bezoekers verslag is overdreven.)

Vaak zijn zij in het bezit der beste plaatsem die als regel vier dagen der week bezet worden door kooplieden, welke dagelijks komen, doch 's Zaterdags retireeren of geheel verdwijnen moeten wegens plaatsgebrek. Het zijn de voorschriften, die deze "marktschuimers" de kans geven. In den regel zijn het kooplieden van het Waterlooplein die er enkele uren uitbreken om aan hun "reglementverplichtingen" te voldoen.

Er wordt uitgestald op een manier van: "Nu, ja, ik moet hier tot drie uur wezen, en in die tusschentijd moet ik toch ook eten .." zoodat practisch van een nuttige handeling ten opzichte van het publiek en de vakgenooten niets terecht komt, of liever gezegd, zij berokkenen door hun handelingen de werkelijk dagelijks verschijnende kooplieden schade.

(Marginale notitie links: De ambtenaar VM — die volgens zijn mededeling voor dit rapport C. gegevens heeft verstrekt —)

Laten deze kooplieden liever op het Waterlooplein blijven of thuis voor mijn part, en laten zij de werkelijke komers een kans geven. Een tweede groep is de groep permanente steuntrekkers. Deze heeft in den regel vaak eveneens de beste plaatsen (Handgeschreven tussenvoegsel: niet-marktzuchtigen). Heeft zij lust, weer eens te gaan markten, dan staat hun bedje gespreid en de werkelijke distribuant, die door daden getoond heeft, dat erwel een boterham op die plaatsen te verdienen is, moet verdwijnen.

(Marginale notitie links: Te kunnen direct weer in steun (en jawel!))

Van de bepalingen van het marktreglement wordt niets aangetrokken al is het half jaar wachttijd verstreken, zij blijft toch plaatsbezitster. (Handgeschreven tussenvoegsel: Wij doen onze voorstellen reglementair. Alleen in advies MS wordt dit verleend/bevonden).

Een andere belangrijke factor is, dat door de overheid systematisch belangrijke hoeveelheden goederen van de markt wordt geweerd, daar het verboden is als marktkoopman in compagnonschap zaken te doen op de straatmarkten. Toestemming hiervoor wordt niet gegeven, behalve op het Waterlooplein, waar het een stilzwijgende conditie is. Deze drie factoren hebben tot gevolg, dat de markten in hun levensaderen worden aangetast en ziek worden. Een zeer gerechtvaardigde ontevredenheid heerst bij de werkelijke marktbouwers, die het onrecht niet onder stoelen of banken steken. De vraag rijst allicht, hoe zoo'n toestand is ontstaan.

Het antwoord hierop is spoedig gegeven.

(Marginale notitie links: Zijn er niet?)

De invloed van het groote aantal joodsche marktorganisaties bij een joodsche directie en Wethouder van Meurs is niet te onderschatten. Vergadering op vergadering wordt op het hoofdkantoor van Marktwezen gehouden en op deze "praatcolleges" worden de "beschermende" bepalingen gefabriceerd.

Het joodsche element der marktkooplieden profiteert daar in de eerste plaats van, want het doet wel eigenaardig aan, dat de niet-joodsche kooplieden in de wintermaanden vooral de markten bevolken, behalve op het Waterlooplein natuurlijk, waar op ongeveer 400 plaatsen ongeveer tien niet-joodsche kooplieden een plaats bezetten. De meerderheid der joodsche kooplieden zijn dan gepensioneerd door MS. en breekt het voorjaar aan, dat voor hen ongeveer Dit document is een kritisch rapport over de Amsterdamse marktsituatie, geschreven vanuit een rancuneus en antisemitisch perspectief. De tekst valt uiteen in drie argumentatieve lijnen:

  1. De "Marktschuimers": De auteur klaagt over kooplieden (voornamelijk van het Waterlooplein) die plaatsen bezet houden zonder echt handel te drijven, enkel om aan reglementaire verplichtingen te voldoen. Dit zou de "echte" dagelijkse kooplieden schaden.
  2. De "Steuntrekkers": Er wordt uitgehaald naar mensen in de sociale bijstand die hun marktplaatsen behouden zonder deze actief te gebruiken, wat volgens de schrijver ten koste gaat van actieve "distribuanten".
  3. Antisemitisme en Corruptie: In de tweede helft verschuift de toon naar een expliciete aanval op de joodse gemeenschap. De auteur beweert dat joodse organisaties een ongepaste invloed hebben op het marktbeleid via een "joodsche directie" en de Amsterdamse Wethouder Van Meurs. Er wordt gesuggereerd dat de regels bewust zo worden "gefabriceerd" dat zij het "joodsche element" bevoordelen.

De handgeschreven kanttekeningen lijken afkomstig van een beoordelaar of ambtenaar (mogelijk iemand die het rapport toetst). De afkorting "MS" in de tekst en kanttekeningen staat voor Marktwezen, de gemeentelijke dienst. Dit document moet worden geplaatst in de context van de vroege jaren van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1941). In deze periode probeerden pro-Duitse elementen en de NSB grip te krijgen op het economische leven in Amsterdam.

  • Wethouder Bernardus van Meurs: Hij was wethouder van Amsterdam (RKSP) en had onder andere Marktwezen in zijn portefeuille. Hij werd in het voorjaar van 1941 door de bezetter ontslagen en vervangen door een NSB-regeringscommissaris. Dat hij hier nog als zittend wethouder wordt genoemd, duidt op een datering vlak voor of rond zijn vertrek.
  • De Jodenvervolging: De aanval op het Waterlooplein (de hart van de joodse buurt in Amsterdam) en de joodse marktkooplieden is een voorbode van de "arisering" van de markten. Kort hierna zouden joodse kooplieden volledig van de algemene markten worden verbannen en verbannen worden naar specifieke "joodsche markten".
  • Ideologische lading: De terminologie ("levensaderen", "ziek worden", "joodsche element") is typisch voor de nationaalsocialistische retoriek die maatschappelijke of economische problemen toeschreef aan joodse invloeden. Dit rapport diende waarschijnlijk als 'bewijslast' om in te grijpen in het Amsterdamse marktbestuur.

Samenvatting

Dit document is een kritisch rapport over de Amsterdamse marktsituatie, geschreven vanuit een rancuneus en antisemitisch perspectief. De tekst valt uiteen in drie argumentatieve lijnen:

  1. De "Marktschuimers": De auteur klaagt over kooplieden (voornamelijk van het Waterlooplein) die plaatsen bezet houden zonder echt handel te drijven, enkel om aan reglementaire verplichtingen te voldoen. Dit zou de "echte" dagelijkse kooplieden schaden.
  2. De "Steuntrekkers": Er wordt uitgehaald naar mensen in de sociale bijstand die hun marktplaatsen behouden zonder deze actief te gebruiken, wat volgens de schrijver ten koste gaat van actieve "distribuanten".
  3. Antisemitisme en Corruptie: In de tweede helft verschuift de toon naar een expliciete aanval op de joodse gemeenschap. De auteur beweert dat joodse organisaties een ongepaste invloed hebben op het marktbeleid via een "joodsche directie" en de Amsterdamse Wethouder Van Meurs. Er wordt gesuggereerd dat de regels bewust zo worden "gefabriceerd" dat zij het "joodsche element" bevoordelen.

De handgeschreven kanttekeningen lijken afkomstig van een beoordelaar of ambtenaar (mogelijk iemand die het rapport toetst). De afkorting "MS" in de tekst en kanttekeningen staat voor Marktwezen, de gemeentelijke dienst.

Historische Context

Dit document moet worden geplaatst in de context van de vroege jaren van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1941). In deze periode probeerden pro-Duitse elementen en de NSB grip te krijgen op het economische leven in Amsterdam.

  • Wethouder Bernardus van Meurs: Hij was wethouder van Amsterdam (RKSP) en had onder andere Marktwezen in zijn portefeuille. Hij werd in het voorjaar van 1941 door de bezetter ontslagen en vervangen door een NSB-regeringscommissaris. Dat hij hier nog als zittend wethouder wordt genoemd, duidt op een datering vlak voor of rond zijn vertrek.
  • De Jodenvervolging: De aanval op het Waterlooplein (de hart van de joodse buurt in Amsterdam) en de joodse marktkooplieden is een voorbode van de "arisering" van de markten. Kort hierna zouden joodse kooplieden volledig van de algemene markten worden verbannen en verbannen worden naar specifieke "joodsche markten".
  • Ideologische lading: De terminologie ("levensaderen", "ziek worden", "joodsche element") is typisch voor de nationaalsocialistische retoriek die maatschappelijke of economische problemen toeschreef aan joodse invloeden. Dit rapport diende waarschijnlijk als 'bewijslast' om in te grijpen in het Amsterdamse marktbestuur.

Kooplieden in dit dossier 62

A. Boersen Uilenburg — " —
A. Cuijpstr Waterlooplein
A. Cuypstraat Waterlooplein 89
A. Cuypstraat Waterlooplein
B. Schmiedemind Uilenburg v. Burg en Dijkema
B. Schmiedemind Uilenburg — " —
G. Burgers Uilenburg — " —
G. Hillegers Uilenburg — " —
G. Hillegers Uilenburg v. Burg.
G. Hillegers Uilenburg Renz en Uitvlugt
G. Hillegers Uilenburg — " —
J. Hillegers Uilenburg Uitvlugt
J. J. Reenslag. Uilenburg — " —
J. Hillegers Uilenburg Moerkerken en Bakker
J. Trapman Uilenburg — " —
J. v.d. Beek Uilenburg — " —
L. Scholten Uilenburg — " —
M.A.J. Roozen Uilenburg — " —
Op Zaterdag 12 October meerdere
Op Zaterdag 12 October meerdere
Op Zaterdag 15 Februari meerdere
B.J. Maart meerdere
Op Zaterdag 1 Februari meerdere
B.J. Maart meerdere
Op Zaterdag 22 Februari meerdere
B.J. Maart meerdere
Alle 62 kooplieden →

Gerelateerde Documenten 2