Zakelijke brief / Ambtelijk schrijven (waarschijnlijk een doorslag voor het archief). 13 september 1940. De Directeur (vermoedelijk van de Dienst van het Marktwezen, Amsterdam). [In handschrift bovenin:] verzonden 13/9 [en] M. de Leeuw

[Rechtsboven:] VP/HG.

den Heer J. Matteman,
Vrolikstraat 138,
Amsterdam-Oost.
Wijk 20.

33/61/4 M. [links] 13 September 1940. [rechts]

Naar aanleiding van Uw brief ingekomen op 27 Augustus jl. bericht ik U, dat het daarin vervatte verzoek niet voor inwilliging in aanmerking kan komen. Indien U voortaan Uw plaats op de markt Westerstraat niet regelmatig bezet, zal deze plaats worden ingetrokken, overeenkomstig de desbetreffende bepalingen van het Reglement op de Markten.

De Directeur, Dit document is een officiële afwijzing van een verzoek dat is ingediend door de heer J. Matteman. Uit de tekst valt op te maken dat Matteman een marktkoopman was met een vaste staanplaats op de markt in de Westerstraat (de bekende "Lapjesmarkt" of algemene markt in de Jordaan).

De kern van de brief is tweeledig:
1. Afwijzing: Een niet nader gespecificeerd verzoek (ingediend op 27 augustus 1940) wordt resoluut afgewezen. Het woord "niet" is onderstreept om de nadruk te leggen op de onherroepelijkheid.
2. Waarschuwing: De directeur wijst de geadresseerde op zijn plicht om de marktplaats regelmatig te bezetten. Gebeurt dit niet, dan zal de vergunning voor de standplaats worden ingetrokken op basis van het 'Reglement op de Markten'.

De handgeschreven notitie "M. de Leeuw" rechtsboven kan verwijzen naar de ambtenaar die de zaak behandelde of de naam van de persoon die het dossier beheerde. De datum van de brief, 13 september 1940, is cruciaal voor de historische context. Nederland was op dat moment vier maanden bezet door nazi-Duitsland. Hoewel de brief op het eerste gezicht een louter bureaucratische kwestie lijkt over marktreglementen, krijgt deze een sinistere lading wanneer men naar de geadresseerde kijkt.

Jacob Matteman (geboren in 1904) was een Joodse marktkoopman in Amsterdam. In de maanden na de inval begonnen de bezetter en het meewerkende Amsterdamse stadsbestuur steeds meer beperkende maatregelen op te leggen aan Joodse burgers. Marktkooplieden werden streng gecontroleerd. Vaak konden Joodse kooplieden hun plaatsen niet meer "regelmatig bezetten" door toenemende pesterijen, administratieve hindernissen of simpelweg omdat zij hun handel niet meer mochten inkopen.

Dit type correspondentie werd vaak gebruikt om een "papieren spoor" op te bouwen waarmee Joodse ondernemers hun vergunningen konden worden ontnomen wegens het zogenaamd niet naleven van de regels. In 1941 zouden Joodse marktkooplieden uiteindelijk volledig van de reguliere markten (zoals de Westerstraat) worden verbannen en worden gedwongen naar speciale "Joodse markten".

Volgens de archieven van de Joodse Raad en het Digitaal Monument Joodse Gemeenschap in Nederland is Jacob Matteman, die inderdaad op de Vrolikstraat 138 woonde, tijdens de Holocaust vermoord (Sobeibor, 9 juli 1943). Dit document markeert een van de vroege stappen in het proces van economische uitsluiting die aan de deportaties voorafging. J. Matteman M. de Leeuw Marktwezen