Brief (getypt) 24 april 1940. Centrale Puf- en Nest-Commissie, Riouwstraat 186, 's-Gravenhage. Den WelEd.Zeergel.Heer Dr. A. v.d. Laan, Directeur v/h Marktwezen, J.v. Galenstraat 14, Amsterdam (W). CENTRALE PUF- EN NEST-COMMISSIE.
---------------------------------
's-GRAVENHAGE, 24 APRIL 1940.
Riouwstraat 186.-

G/A

№ 46 A/17 / M. 1940 25/4

AAN :
den WelEd.Zeergel.Heer Dr.A.v.d.LAAN,
Directeur v/h Marktwezen

J.v.Galenstraat 14

AMSTERDAM (W)

Hiermede hebben wij de eer U te berichten, dat met instemming van de Regeering tusschen de verbruikers van puf en nest, zijnde de eendenhouders en vischmeelfabrikanten, een regeling is getroffen omtrent de wijze van verdeeling van die producten.

De gemaakte afspraken zullen worden ten uitvoer gelegd door een Kleine Commissie, bestaande uit twee eendenhouders, één vischmeelfabrikant en een neutralen Voorzitter. Als zoodanig zullen optreden de H.H. Corn.Prins te Oostzaan, J.B.Uittenbogaard te Ermelo, J.J.v.d.Bogaerde te IJmuiden en Th.C.Geudeker te 's-Gravenhage.

Als centraal punt voor de dagelijksch uitvoering van zaken is IJmuiden gekozen. Voor een goede uitwerking is het echter noodig, dat in alle aanvoerhavens iemand met de Commissie en haar centraal punt samenwerkt.-

Dit geeft ons aanleiding ons tot U te wenden met het beleefd verzoek ons iemand aan te wijzen, die voor Amsterdam als plaatselijk agent voor onze Commissie zou willen optreden. De taak van een zoodanig plaatselijk agent komt op het volgende neer.

Van alle aanvoeren van vischpuf en nest moeten dagelijksch nauwkeurige aanteekeningen worden gehouden. Deze gegevens dienen regelmatig, liefst dagelijks, hetzij schriftelijk, hetzij telefonisch te worden doorgegeven aan den centralen agent der Commissie te IJmuiden, eventueel aan iemand elders, door de Commissie aan te geven. De Commissie geeft aan, welke bestemming de in Uw haven aangevoerde puf, resp. nest moet hebben, d.w.z. aan de eendenhouderij in Gelderland of Nd.Holland, of naar de vischmeelindustrie.

In het kader van deze regeling zal van Regeeringswege alle binnenlandsch vervoer van puf en nest worden verboden. Hiervan kan echter ontheffing worden verkregen door middel van vervoerbewijzen. Deze vervoerbewijzen (geleidebiljetten) dienen voor hetgeen in Uw haven wordt aangevoerd, door den te Uwent te benoemen agent te worden afgegeven. Elk binnenlandsch vervoer van puf of nest, dat niet is gedekt door een geleidebiljet, hetwelk vanwege de Commissie is afgegeven, zal door de Regeering worden verboden.

De handel in puf/nest blijft overigens vrij, met dien verstande, dat de handel verplicht is aan de visschers voorloopig de volgende prijzen te betalen:
voor puf, aangevoerd te IJmuiden: f 0.80 per normale pufmand
voor puf, aangevoerd in andere havens: f 0.70 per normale pufmand
voor nest f 0.50 per mand à 40 KG, met dien verstande, dat voor versche nest, indien te Harderwijk aangevoerd, f 0.60 per mand à 40 KG zal moeten worden betaald.

Aan den plaatselijken agent zullen alle uitgaven wegens porti en telefoongesprekken worden vergoed. Bovendien ontvangt hij voor elke mand in zijn haven aangevoerde puf/nest een vergoeding van 1 cent per mand van 40 KG.

Het komt ons voor, dat de werkzaamheden voor den pl. agent te Amsterdam niet veelomvattend zullen zijn. Wij zouden het bijzonder waardeeren, indien de Commissie als plaatselijk agent te Uwent de medewerking zou kunnen bekomen van een neutraal persoon.

• 2 - * Onderwerp: De oprichting van een distributiesysteem voor "puf" en "nest" (bijvangst en visafval, hoofdzakelijk gebruikt als veevoer).
• Doel van de brief: Het verzoeken van de directeur van het Marktwezen in Amsterdam om een lokale agent aan te wijzen die toezicht houdt op de aanvoer en de verplichte vervoersdocumenten ("geleidebiljetten") uitgeeft.
• Kernbepalingen:
  • Er is een verbod op binnenlands transport zonder geleidebiljet.
  • Er zijn minimumprijzen vastgesteld die de handel aan vissers moet betalen (prijsdifferentiatie per haven en versheid).
  • IJmuiden fungeert als het logistieke hart van deze operatie.
• Samenstelling Commissie: Vertegenwoordigers uit de sector (eendenhouders, vismeelfabrikant) onder een neutrale voorzitter. Deze brief dateert van april 1940, slechts enkele weken voor de Duitse inval in Nederland. In de aanloop naar de oorlog (tijdens de mobilisatieperiode) nam de overheidsbemoeienis met de distributie van grondstoffen en voedselmiddelen sterk toe om schaarste en speculatie te voorkomen.

"Puf" en "nest" zijn termen voor kleine, vaak ongesorteerde vis (zoals jonge haring of sprot) die niet geschikt was voor directe menselijke consumptie. Het was echter een cruciale eiwitbron voor de eendenhouderij (destijds een grote sector in de Zaanstreek en op de Veluwe) en de vismeelindustrie. De regulering van dit ogenschijnlijk marginale product toont hoe ver de voorbereidingen op een oorlogseconomie in Nederland al gevorderd waren. Dr. A. van der Laan was in die tijd een sleutelfiguur in het beheer van de Amsterdamse markten en voedselvoorziening.