Proces-verbaal / Controlerapport van de kaartcontrole. Nº 77/23 / M. 1940 15/7

KAARTCONTROLE CENTRALE MARKT.

No. kaart .415.......... uitgegeven als Kooper (Personeel)......
Naam D.M. Habermehl .......... geboren 1 Februari 1914
woonplaats .Meentweg 79, Bussum.........
Reden van inhouding. (Korte omschrijving).
tyd .7.15 v.m..........

Op bovenvermeld tijdstip reed een vrachtauto, genummerd GZ 19339 op Woensdag 10 Juli 1940, toebehoorende aan den kooper G.D. Habermehl door het toegangshek de Centrale Markt op. In de cabine van de auto was gezeten bovenvermeld kooper-personeel, de chauffeur D.M. Habermehl (broer van den bovengenoemden kooper) oud 26 jaar, wonende Meentweg 79 te Bussum, welke ter plaatse staande controleur J. Boon bij het passeeren zijn toegangskaart toonde. Ondergeteekende, welke ook met de contrôle van een toegangshek was belast, had de mededeeling enkele oogenblikken daarvoor gekregen, dat er zich personen onder het dekzeil aan de achterkant van de auto hadden verstopt, waarschijnlijk met de bedoeling, om op deze wijze het marktterrein clandestien te betreden. Ik hield de auto op het marktterrein staande, waar mij bleek, dat deze mededeeling op waarheid berustte, want bij het wegtrekken van het dekzeil kwamen twee personen te voorschijn.- Op mijn desbetreffende vraag, antwoordde de chauffeur Habermehl het volgende:
Ik heb aan beide personen Wiegers en Duyser op Dinsdagavond j.l. gezegd: je kunt mederijden naar de Centrale Markt te Amsterdam. Verder gaf hij voor, dat het de bedoeling was, beide personen de Markt te laten bezichtigen. Hij verklaarde hen zijn toestemming te hebben gegeven, zich onder het dekzeil te verstoppen en was het hem verder bekend, dat zij geen toegangskaarten voor het betreden van de Centrale Markt hadden. Duyser is een groenteventer uit Naarden en tevens een klant van den kooper (welke laatste tevens grossiert buiten Amsterdam en die enkele jaren geleden een toegangskaart voor de Centrale Markt heeft gehad) Later gaf de chauffeur toe, dat Wiegers en Duyser werkzaamheden voor hem moesten verrichten op de Markt.-

Kooper G.D. Habermehl, oud 27 jaar en wonende Meentweg 79, Bussum, was loopende het toegangshek van de Markt gepasseerd, omdat de auto's in file stonden. Hij gaf toe, aan Wiegers toestemming te hebben gegeven zich te verstoppen onder het dekzeil van zijn auto, om zoodoende voor hem werkzaamheden op de Centrale Markt te verrichten. Hij wist, dat Wiegers geen toegangskaart voor de Centrale Markt bezat. Verder ontkende hij, ook aan Duyser toestemming te hebben gegeven en verklaarde zelfs, daarvan niets af te weten.-

Ik heb A. Duyser, oud 51 jaar, wonende Huizerpoortstraat 19, te Naarden en W. Wiegers, oud 18 jaar, wonende Sint Sophiepark 60 te Bussum uit de vrachtauto laten stappen en beide personen op het marktterrein staande gehouden.- Beide personen verklaarden mij éénstemmig, zich met toestemming van de gebroeders Habermehl onder het dekzeil te bevinden.

Gezien: z.o.z.
AMSTERDAM, ..........................193...

De Contrôleur, Dit document is een officieel verslag van een overtreding van de marktreglementen op de Centrale Markt in Amsterdam. De kern van de zaak is de poging van de gebroeders Habermehl om twee personen, A. Duyser en W. Wiegers, illegaal ("clandestien") het terrein op te smokkelen onder het dekzeil van hun vrachtauto (kenteken GZ 19339).

Opvallende elementen in de verklaringen:
* Inconsistentie: De chauffeur (D.M. Habermehl) geeft aanvankelijk aan dat het om een plezierritje ging ("markt bezichtigen"), maar geeft later toe dat de mannen voor hem moesten werken.
* Tegenstrijdigheid tussen broers: De eigenaar (G.D. Habermehl) erkent alleen toestemming te hebben gegeven aan de 18-jarige Wiegers, terwijl hij ontkent van de 51-jarige Duyser te weten. De verstekelingen zelf verklaren echter dat beide broers toestemming gaven.
* Handhaving: De controleur trad op naar aanleiding van een tip ("de mededeeling enkele oogenblikken daarvoor gekregen"), wat duidt op een streng toezichtregime bij de toegangspoorten. Het document dateert van 10 juli 1940, slechts twee maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) altijd al aan strenge toegangsregels was gebonden om illegale handel en diefstal te voorkomen, kreeg marktcontrole in oorlogstijd een extra lading.

Tijdens de bezetting werd de voedseldistributie en de controle op de "zwarte handel" steeds belangrijker voor zowel de Nederlandse autoriteiten als de bezetter. Het binnensmokkelen van onbevoegde personen (zoals de groenteventer Duyser) kon duiden op pogingen om buiten de officiële kanalen om partijen goederen te bemachtigen. De administratieve precisie van dit rapport toont aan dat de bureaucratie en de handhaving op vitale logistieke knooppunten zoals de Centrale Markt in de vroege oorlogsjaren onverminderd hard doorwerkten. A. Duyser D.M. Habermehl G.D. Habermehl J. Boon W. Wiegers