Archief 745
Inventaris 745-354
Pagina 2
Dossier 107
Jaar 1941
Stadsarchief

Getypte brief (doorslag) met handgeschreven kanttekeningen en handtekening.

1 december 1941. Van: H. Sieburgh (waarschijnlijk Johannes "Hans" Sieburgh, een hoge ambtenaar bij de gemeente Amsterdam tijdens de bezetting).

Origineel

Getypte brief (doorslag) met handgeschreven kanttekeningen en handtekening. 1 december 1941. H. Sieburgh (waarschijnlijk Johannes "Hans" Sieburgh, een hoge ambtenaar bij de gemeente Amsterdam tijdens de bezetting). [Stempel/Handschrift bovenin:]
$N^{\underline{o}} 37/15/24$ --- M. 1941 $\frac{2}{12}$ --- Maykhr. [?]

Nr. 292 Lm.1941.
Amsterdam, den 1. Dezember 1941.

1 Anlage.

[Handgeschreven:] H. Sieburgh

Herrn
Senator Dr. Böhmcker,
Museumplein 19,
A m s t e r d a m – Z.

Hierdurch gestatte ich mir, Ihnen bezüglich der Arisierung des Zentralmarktes folgenden Vorschlag zu unterbreiten.

Auf der hier beigefügten Skizze ist der Geländeteil, auf welchem der für den jüdischen Handel einzurichtende Markt untergebracht werden kann, in roter Farbe angegeben. Es ist beabsichtigt, dieses Gelände vom übrigen Markt durch eine Umzäunung zu trennen und diesen Geländeteil nur durch die augenblicklich nicht benutzte Zugangspforte an der Keucheniusstraat zugänglich zu machen. Dieses Gelände ist jedoch nicht gepflastert, sodass es für Wagen, Handkarren und Dreiräder, mittels deren die An- und Abfuhr der Waren erfolgen muss, unbefahrbar ist. Lagerräume zur Aufbewahrung der Waren sind ebenfalls nicht vorhanden. Wegen des Zustands, in welchem sich das Gelände befindet, und wegen des Fehlens jeglichen Schutzes bezw. jeglicher Einlagerungsmöglichkeit für die zu verhandelnden Güter können die jüdischen Grosshändler unmöglich bereits jetzt nach diesem Gelände übersiedeln. Eine grosse Schwierigkeit bietet naturgemäss der kommende Winter, da die Lagerung im Freien einen grossen Qualitätsrückgang der Lebensmittel durch Regen, Schnee und Frost zur Folge haben würde.

Bis zur Einrichtung des vorbezeichneten Geländeteiles würden die jüdischen Händler auf dem in beigehender Skizze blau angezeichneten Gelände untergebracht werden können. Diesen Teil könnte man dann provisorisch vom übrigen Marktgelände trennen, wobei der Zugang an der Keucheniusstraat bleiben müsste. Auf diesem Geländestück, welches ganz gepflastert ist, befindet sich überdies ein hölzerner Lagerschuppen, in welchem die jüdischen Grosshändler untergebracht werden können. Dieser Schuppen wurde dem auf dem Markt befindlichen Abschlag vorübergehend zur Verfügung gestellt, und findet für den Export Verwendung. Zurzeit ist jedoch keine Ausfuhr. Bei Wiederauflebung des Exportgeschäfts wäre zu untersuchen, inwieweit in diesem Schuppen noch Raum zur Verfügung steht, oder ob dann eventuell zu anderen Massnahmen geschritten werden muss. Die Zufuhr und der Zugang zu dem einstweiligen jüdischen Marktgelände wird über Kai F erfolgen und zwar hauptsächlich in den frühen Morgenstunden. An diesem Kai wird ab und zu von niederländischen Arbei- [einde pagina] Deze brief vormt een tastbaar bewijs van de bureaucratische uitvoering van de Jodenvervolging in Amsterdam. Het beschrijft de plannen om de Centrale Markthallen (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) te splitsen.

De kernpunten van het document zijn:
1. Fysieke Segregatie: Er wordt voorgesteld om Joodse handelaren te isoleren in een apart, omheind gedeelte van de markt met een eigen ingang aan de Keucheniusstraat.
2. Slechte Condities: De schrijver erkent dat het beoogde terrein (rood op de niet-bijgevoegde schets) ongeschikt is: het is onverhard ("unbefahrbar") en biedt geen bescherming tegen de winterse elementen, wat schadelijk is voor de levensmiddelen.
3. Provisorische Oplossing: Als tijdelijke maatregel wordt een blauw gemarkeerd, wel geasfalteerd terrein met een houten loods voorgesteld. Opvallend is dat deze loods voorheen voor de export werd gebruikt, maar "nu er geen uitvoer is", kan deze voor Joodse handelaren worden ingezet.
4. Terminologie: De term "Arisierung" (Arisering) wordt expliciet gebruikt om het doel van de operatie te duiden: het verwijderen van Joodse invloed uit de reguliere handel. In 1941 voerde de Duitse bezetter de druk op de Joodse bevolking in Nederland in hoog tempo op. Na de invoering van de Ariërverklaring en het ontslag van Joodse ambtenaren, richtte het beleid zich op de economische uitsluiting. De Centrale Markthallen waren het logistieke hart van de voedselvoorziening in Amsterdam. Veel Joodse Amsterdammers waren werkzaam in de markthandel, zowel in de groothandel als de detailhandel.

Senator Hans Böhmcker, de ontvanger van de brief, was als afgevaardigde van Rijkscommissaris Seyss-Inquart verantwoordelijk voor het toezicht op het Amsterdamse gemeentebestuur. Hij speelde een sleutelrol bij de instelling van de Joodse Raad en de gettoïsering van de stad. De afzender, Hans Sieburgh, was een ambtenaar die collaboreerde met de bezetter om deze logistieke scheiding technisch mogelijk te maken. Deze brief illustreert hoe de "banaliteit van het kwaad" werkte: via ambtelijke correspondentie over bestrating, loodsen en winterse weersomstandigheden werd de uitsluiting en uiteindelijke vernietiging van een bevolkingsgroep gefaciliteerd.

Samenvatting

Deze brief vormt een tastbaar bewijs van de bureaucratische uitvoering van de Jodenvervolging in Amsterdam. Het beschrijft de plannen om de Centrale Markthallen (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) te splitsen.

De kernpunten van het document zijn:
1. Fysieke Segregatie: Er wordt voorgesteld om Joodse handelaren te isoleren in een apart, omheind gedeelte van de markt met een eigen ingang aan de Keucheniusstraat.
2. Slechte Condities: De schrijver erkent dat het beoogde terrein (rood op de niet-bijgevoegde schets) ongeschikt is: het is onverhard ("unbefahrbar") en biedt geen bescherming tegen de winterse elementen, wat schadelijk is voor de levensmiddelen.
3. Provisorische Oplossing: Als tijdelijke maatregel wordt een blauw gemarkeerd, wel geasfalteerd terrein met een houten loods voorgesteld. Opvallend is dat deze loods voorheen voor de export werd gebruikt, maar "nu er geen uitvoer is", kan deze voor Joodse handelaren worden ingezet.
4. Terminologie: De term "Arisierung" (Arisering) wordt expliciet gebruikt om het doel van de operatie te duiden: het verwijderen van Joodse invloed uit de reguliere handel.

Historische Context

In 1941 voerde de Duitse bezetter de druk op de Joodse bevolking in Nederland in hoog tempo op. Na de invoering van de Ariërverklaring en het ontslag van Joodse ambtenaren, richtte het beleid zich op de economische uitsluiting. De Centrale Markthallen waren het logistieke hart van de voedselvoorziening in Amsterdam. Veel Joodse Amsterdammers waren werkzaam in de markthandel, zowel in de groothandel als de detailhandel.

Senator Hans Böhmcker, de ontvanger van de brief, was als afgevaardigde van Rijkscommissaris Seyss-Inquart verantwoordelijk voor het toezicht op het Amsterdamse gemeentebestuur. Hij speelde een sleutelrol bij de instelling van de Joodse Raad en de gettoïsering van de stad. De afzender, Hans Sieburgh, was een ambtenaar die collaboreerde met de bezetter om deze logistieke scheiding technisch mogelijk te maken. Deze brief illustreert hoe de "banaliteit van het kwaad" werkte: via ambtelijke correspondentie over bestrating, loodsen en winterse weersomstandigheden werd de uitsluiting en uiteindelijke vernietiging van een bevolkingsgroep gefaciliteerd.

Locaties

Amsterdam.

Kooplieden in dit dossier 100

A. Cosman Waterlooplein "
A. Cosman Waterlooplein "
A. Poortje Uilenburg
A. Poortje Uilenburg
A. Poortje Uilenburg
A.v. Velzen Uilenburg "
A.v. Velzen Uilenburg "
B.A.Bouw
Barend Barend Uilenburg
Barend Barend Uilenburg
B. Barend Uilenburg
B. Kroese Uilenburg
B. Kroese Uilenburg
B. Kroese Uilenburg
B. Meents Uilenburg
B. Meents Uilenburg
B. Moffie Waterlooplein "
B. Moffie Waterlooplein "
B. Nebig Uilenburg
B. Nebig Uilenburg
B. Nebig Uilenburg
P. Langendijkstr Uilenburg 7
B. van Thijn Waterlooplein "
B. van Thijn Waterlooplein "
B. van Thijn Waterlooplein "
B. Wittenburg Uilenburg
C.Pas
Alle 100 kooplieden →

Gerelateerde Documenten 6