Ambtsbrief/Rapport (kopie of doorslag). 1 april 1941 (gelet op de markering 'x 41' en de historische context). Waarschijnlijk de Directie van de Centrale Markt Amsterdam. [Bladz.] 5 [1 April] [x 41]
[37/15/8] [den Heer Wethouder voor de]
[Amsterdam.] [Levensmiddelen,]

lijk havencomplex voor de Joodsche grossiers, die buiten de hal een pakhuis in huur hebben of een plaats bezetten.

De hal.
Ik zou het Zuid-Westelijk gedeelte van de hal willen bestemmen voor het vestigen van de Joodsche grossiers. In de hal zijn thans de volgende Joodsche grossiers in pakhuizen gevestigd: Aan de Westzijde (even nummers) in de no.’s 6, 8, 10 en 12 en aan de Oostzijde (oneven nummers) in de no.’s 19 en 23.

In de no.’s 2 en 4 zijn gevestigd 2 niet-Joodsche grossiers; bij het eindigen van de betreffende huurcontracten, zou ik willen bevorderen, dat de 2 Joodsche grossiers, die thans aan de Oostzijde zijn gevestigd, ruilen met de 2 niet-Joodsche grossiers, die thans in de no.’s 2 en 4 aan de Westzijde zijn gevestigd. Voor wat de pakhuizen betreft, is dan bereikt, dat de eerste 6 pakhuizen aan de Westzijde van de hal door Joden zullen zijn bezet; aansluitend zijn dan vooralsnog in de nummers 14 tot en met 28 niet-Joodsche grossiers gevestigd. Indien zich hiertoe de mogelijkheid voordoet, zal ik trachten, deze grossiers eveneens over te plaatsen naar de Oostzijde der hal; de openkomende pakhuizen zouden dan ook voor Joodsche grossiers uit of van buiten de hal kunnen worden bestemd, zoodat dan de geheele Westzijde der hal door Joden zal zijn bezet. Bij de ruiling van Joodsche en niet-Joodsche grossiers moet voor wat den financieelen kant betreft een oplossing worden gevonden; de huurprijzen van de pakhuizen aan de Oostzijde der hal zijn namelijk vastgesteld op ƒ 1.400,- per jaar; die aan de Westzijde zijn gesteld op ƒ 1.000,-. Dit verschil in huurprijs is destijds ontstaan, doordat de Westzijde der hal zeer slecht met grossiers was bezet; teneinde hierin verbetering te brengen zijn de pakhuizen aan de Westzijde goedkooper beschikbaar gesteld. De destijds hiervoor geldende motieven gelden thans niet meer of niet meer in die mate; ik acht het dan ook mogelijk voor alle pakhuizen in de hal eenzelfden huurprijs te bepalen. Hieromtrent zal ik U te zijner tijd nadere voorstellen doen toekomen.

Voor wat de plaatsen in de hal betreft, deel ik U mede, dat 19 plaatsen op het verhoogde middengedeelte aan de Oostzijde zijn uitgegeven aan Joodsche grossiers; deze zou ik willen trachten te verplaatsen naar het verhoogde middengedeelte aan de Westzijde der hal; zij zullen dan grootendeels staan tegenover de pakhuizen, die door Joden zijn ingenomen. De overzetting van de plaatsen kan op elk gewenscht moment worden overwogen en stuit naar mijn meening niet op juridische bezwaren (in verband met het feit, dat veelal kalenderjaarplaatsen zijn uitgegeven), daar artikel 15 van het Reglement op de Centrale Markt mij de bevoegdheid geeft, de onderlinge opstelling van plaatshouders te wijzigen.

Pier B.
Het pakhuis op pier B bevat relatief het grootste aantal onverhuurde afdeelingen, namelijk 4 van de 15; ik acht derhalve dit complex het meest geschikt voor het concentreeren der Joodsche grossiers. De afdeelingen 12, 13, 14 en 15 zijn onverhuurd; in dit pakhuiscomplex zijn voorts reeds 4 Joodsche grossiers gevestigd, namelijk in de afdeelingen 3, 5, 6 en 7. Ik Dit document is een ambtelijk voorstel voor de segregatie van Joodse ondernemers op de Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Markthal aan de Jan van Galenstraat). De kern van de tekst draait om het fysiek isoleren van "Joodsche grossiers" (groothandelaren) in een specifiek gedeelte van de markt.

Belangrijke elementen in het document:
* Ruimtelijke segregatie: Er wordt een concreet plan geschetst om Joodse handelaren naar de westzijde van de hal te verplaatsen en niet-Joodse handelaren naar de oostzijde.
* Bureaucracy en 'Gleichschaltung': De schrijver probeert praktische obstakels, zoals bestaande huurcontracten en prijsverschillen tussen pakhuizen (ƒ 1.400,- vs ƒ 1.000,-), weg te werken door de huren gelijk te trekken.
* Juridische rechtvaardiging: Er wordt verwezen naar "Artikel 15 van het Reglement op de Centrale Markt" om aan te tonen dat de directie de bevoegdheid heeft om standplaatsen eenzijdig te wijzigen, waarmee juridische bezwaren van Joodse ondernemers bij voorbaat worden genegeerd.
* Concentratie: De term "concentreeren" in de context van Pier B duidt op het beleid om Joodse economische activiteiten inperkbaar en controleerbaar te maken. Dit document stamt uit april 1941, een cruciale fase in de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Na de Februaristaking (1941) voerden de Duitse bezetters en de collaborerende overheden de druk op de Joodse bevolking op.

De Centrale Markt in Amsterdam was de spil van de voedselvoorziening. Joodse grossiers speelden hier van oudsher een grote rol. Dit document illustreert de zogenaamde "Arisering" en uitsluiting: het proces waarbij Joden eerst werden gesegregeerd in hun beroepsuitoefening, om ze later makkelijker te kunnen onteigenen en deporteren. Het toont aan hoe de gemeentelijke bureaucratie van Amsterdam meewerkte aan het uitvoeren van discriminerende maatregelen door ze te verpakken in logistieke en financiële beleidsvoorstellen.