Getypte brief (doorslag). 1 October 1941. VD/HG. [handgeschreven: Extra]

37/91/2 M.

1 October 1941.

Brochure leden Agrarisch
Front over Centrale Markt.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

In bijlage dezes heb ik de eer U een brief te doen toekomen van den Directeur-Generaal van de Voedselvoorziening d.d. 9 dezer No. 29252, waarbij is gevoegd een brochure van eenige leden van het Nederlandsch Agrarisch Front.

In bedoelde brochure komen, behalve verschillende punten, welke meer in het bijzonder tot de bemoeiingssfeer van de Rijksoverheid, het Bureau Prijsbeheersching, den Centralen Crisis-Contrôledienst en wellicht andere instanties behooren, onderwerpen voor, welke blijkbaar betrekking hebben op den gang van zaken op de Centrale Markt te dezer stede.

Een en ander laat echter zooveel aan duidelijkheid te wenschen over, dat het niet doenlijk is omtrent het onderhavige stuk een advies uit te brengen, zonder dat ter zake met de opstellers besprekingen zijn gevoerd. Ik merk hierbij op, dat de brochure uitgaat van een viertal leden van het Agrarisch Front en blijkbaar buiten de leiding van deze organisatie om, is opgesteld.

Waar de handel op de Centrale Markt zich over het algemeen met de bestaande situatie kan vereenigen, terwijl de maatregelen, die herhaaldelijk ter verzekering van de orde en den goeden gang van zaken op die markt moeten worden getroffen, vrijwel zonder uitzondering de instemming van dienhandel hebben, vraag ik mij af, of er voldoende aanleiding bestaat om nader op de onderhavige brochure in te gaan. Dit klemt te meer, waar blijkbaar zeer ingrijpende veranderingen in de structuur der markt worden beoogd, welke, naar kan worden aangenomen, zeker niet de instemming van den handel zullen hebben. Ik laat dan nog de vraag buiten beschouwing of bedoelde veranderingen wel uitvoerbaar zijn.

In bovenstaanden geest stel ik mij voor den brief van den Directeur-Generaal van de Voedselvoorziening te moeten beantwoorden. Daar echter, naar mij bekend is, een exemplaar van de desbetreffende brochure ook aan den Heer Burgemeester werd gezonden, meen ik, vooraleer tot beantwoording van den onderhavigen brief over te gaan, U de vraag voor te leggen, of U zich hiermede kunt vereenigen. In deze ambtelijke brief wordt gereageerd op een brochure geschreven door vier individuele leden van het Nederlandsch Agrarisch Front (NAF). De brochure bevat voorstellen voor ingrijpende structuurveranderingen op de Centrale Markt (de groothandelsmarkt voor levensmiddelen, destijds gevestigd aan de Jan van Galenstraat in Amsterdam).

De opsteller van de brief adviseert de wethouder om de voorstellen af te wijzen of te negeren, gebaseerd op de volgende argumenten:
1. Gebrek aan autoriteit: De brochure is niet door de officiële leiding van het NAF opgesteld, maar door individuele leden.
2. Onduidelijkheid: De inhoud is te vaag om een formeel advies op te baseren zonder langdurig overleg.
3. Gebrek aan draagvlak: De huidige markthandelaren zijn tevreden met de bestaande gang van zaken en de geldende (crisis)maatregelen. De voorgestelde wijzigingen zouden op grote weerstand stuiten.
4. Uitvoerbaarheid: Er wordt getwijfeld of de radicale wijzigingen praktisch gezien wel mogelijk zijn.

De brief toont een zekere mate van ambtelijke distantie en weerstand tegen de invloed van nationaalsocialistische organisaties op de dagelijkse marktvoering. De brief dateert van oktober 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode probeerden nationaalsocialistische organisaties zoals het Nederlandsch Agrarisch Front (NAF), opgericht door de bezetter om de landbouwsector te gelijkschakelen, hun invloed uit te breiden naar alle facetten van de voedselketen.

De Centrale Markt was van cruciaal belang voor de voedselvoorziening van Amsterdam. Tijdens de oorlog was deze onderworpen aan strikte distributieregels en prijsbeheersing door instanties zoals de Centralen Crisis-Contrôledienst (CCD).

De brief illustreert de spanning tussen de gevestigde gemeentelijke bureaucratie en de nieuwe, door de nazi's gesteunde ideologische organisaties. De ambtenaren probeerden vaak de status quo te handhaven door te wijzen op praktische bezwaren en het gebrek aan draagvlak bij de traditionele handel. De vermelding van de Directeur-Generaal van de Voedselvoorziening (destijds de invloedrijke Hans Max Hirschfeld) onderstreept het hoge bestuurlijke niveau waarop deze discussie over marktstructuren werd gevoerd.