Ambtelijk schrijven / Verslag 30 oktober 1941 Bladz. 3
30 October 41
37/91/5 den heer Weth.v.d.Levensm.
Amsterdam

Invoering van een dergelijk stelsel zou niet anders mogelijk zijn, dan krachtens wettelijke bepalingen, welke voor het geheele land zouden moeten gelden.
Ik merk ten aanzien van dit stelsel op, dat tot nu toe, behoudens een korte periode van incidenteele schaarschte van enkele groentensoorten, geen enkele behoefte heeft bestaan aan een verdeeling. Iedere kleinhandelaar voorziet zich zooveel mogelijk van die producten, die hij verwacht te kunnen verkoopen. Het publiek heeft tot nu toe de vrije keuze bij het aankoopen van zijn groenten; de kleinhandelaar richt zich derhalve bij zijn aankopen naar de behoeften van het publiek. Zooals ik reeds vermeldde, bestaat er, op het gebied van groenten en fruit, geen schaarschte. Integendeel, een ruime voorziening hiervan is als regel mogelijk.
Indien een verdeeling, als door de opstellers der brochure wordt bedoeld, zou worden aanvaard, zou dit logischerwijze ook moeten worden voorgeschreven voor den verkoop door den kleinhandel aan het publiek; een rantsoeneeringsstelsel derhalve. Ten aanzien van de artikelen groenten en fruit ontbreekt echter over het algemeen de zekerheid, dat de, vooraf vast te stellen rantsoenen, ook zullen kunnen worden geleverd.

1. Het Bureau Prijsbeheersching: Mr. Schokker, stelt maximum in- en verkoopprijzen vast.

2. Zie punt 1.
   Ik merk hierbij op, dat tijdens de schaarschte van Augustus jl. met medewerking van de grossiers der Centrale Markt en onder instemming van den kleinhandel, door mij een regeling is getroffen, waarbij door de grossiers de schaarsche producten pondspondsgewijze onder de kleinhandelaren werden verdeeld. Deze regeling heeft, naar mij uit herhaalde mededeelingen van de zijde van den kleinhandel is gebleken, over het algemeen bevredigend gewerkt.

3. Standaardiseering van fust; dit onderwerp is reeds geruimen tijd in behandeling bij de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale, uitvoering van bepaalde plannen op dit gebied is thans onmogelijk in verband met het huidige materiaalgebrek.

4. Het stelsel van centrale betaling en in verband daarmee een centrale inname van emballage is momenteel in voorbereiding. Reeds eenige jaren was hiervoor een stelsel met medewerking der Gemeente geheel uitgewerkt. Door gebrek aan samenwerking der verschillende groepen van handelaren is dit toen niet uitgevoerd. Thans is het onderwerp weder aan de orde gesteld; mijnerzijds is het overleg tusschen groot- en kleinhandel over dit onderwerp ingeleid. Er is terzake reeds contact gelegd [handgeschreven boven 'gepleegd'] met de Nederlandsche Middenstandsbank.
   Ik merk ten aanzien van de centrale inname van emballage nog op, dat hiermede belangrijke kapitalen zijn gemoeid, waarvoor de groothandel te zijner tijd verwacht een beroep te kunnen doen op de Middenstandsbank.
   Ik acht de tot standkoming van centrale betaling zoowel als centrale emballage-inname voor den goeden gang van zaken op de Centrale Markt van zoodanig belang, dat ik voornemens ben om, wanneer belanghebbenden opnieuw niet tot overeenstemming zouden komen, maatregelen van gemeentewege in overweging te nemen. Binnenkort hoop ik derhalve nader op deze onderwerpen te kunnen terugkomen. * Rantsoenering: De schrijver adviseert tegen een algemeen rantsoeneringsstelsel voor groenten en fruit. De reden hiervoor is dat de aanvoer onvoorspelbaar is, waardoor men de levering van vaste rantsoenen niet kan garanderen.

5. Marktwerking: Er wordt beschreven hoe de markt in 1941 nog deels functioneerde op basis van vraag en aanbod tussen kleinhandel en publiek, ondanks de oorlogssituatie.
6. Prijscontrole: Er is sprake van prijsbeheersing door een speciaal bureau (onder leiding van Mr. Schokker) dat maximumtarieven vaststelt om woekerprijzen te voorkomen.
7. Logistieke problemen: Het document noemt "materiaalgebrek", wat wijst op de schaarste aan grondstoffen (zoals hout voor fust/kisten) door de oorlog.
8. Centralisatie: Er is een duidelijke beweging naar centralisatie van geldstromen en emballage (verpakkingen) om de efficiëntie op de Centrale Markt van Amsterdam te vergroten, waarbij de overheid dreigt in te grijpen als de sector niet zelf tot een akkoord komt. Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). Hoewel er in oktober 1941 al veel producten op de bon waren, bleven onbewerkte groenten en fruit relatief lang buiten het strikte rantsoeneringsstelsel vanwege hun bederfelijke aard en wisselende aanvoer.

De brief weerspiegelt de bureaucratische inspanningen van de gemeente Amsterdam om de voedselvoorziening in de stad te organiseren onder steeds moeilijker wordende omstandigheden. De "Centrale Markt" waarnaar verwezen wordt, is het marktterrein aan de Jan van Galenstraat, dat in die tijd het hart van de Amsterdamse voedseldistributie vormde. De genoemde "Middenstandsbank" en de "Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale" waren sleutelinstanties in de gereguleerde oorlogseconomie.