Afschrift van een getypte brief. 12 Augustus 1941. De Directeur van het Nederlandsch Instituut voor Volksvoeding (ondertekend namens Prof. Dr. B.C.P. Jansen). De Heer Secretaris van de Coördinatie Commissie van de Voedingsorganisatie T.N.O., p/a Keuringsdienst van Waren, Keizersgracht 732, Amsterdam (C). Afschrift

Nederlandsch Instituut Amsterdam C, 12 Augustus 1941
voor Volksvoeding J.D. Meyerplein 3
Doss: Aardappelen No. 495

                                Aan den Heer Secretaris
                                van de Coördinatie Commissie
                                van de Voedingsorganisatie T.N.O.
                                p/a Keuringsdienst van Waren
                                Keizersgracht 732
                                AMSTERDAM (C)

Hooggeachte Ir. Straub,

  Naar aanleiding van de besprekingen in de vergadering van de Coördinatie-commissie zou ik als onderwerp voor onderzoek willen noemen: op welke wijze moeten aardappelen bewaard worden, opdat het vitamine C zooveel mogelijk behouden blijft?

  Bij ons onderzoek van vele honderden bloedmonsters, zoowel van de vrije bevolking als van gestichtskinderen, is gebleken, dat in het afgeloopen voorjaar het vitamine C-gehalte van het bloed veelal tot bijna 0 was gedaald, in alle geval een véél sterkere vermindering vertoonde dan in andere jaren. Dit is ook niet te verwonderen na het wegvallen van de 100 millioen KG zuidvruchten.

  Nu is de aardappel (vroeger mèt de zuidvruchten) de belangrijkste vitamine C - leverancier in den winter. Het vitamine C - gehalte van versche aardappelen bedraagt 20 à 30, soms tot 40 mg per 100 gram. Zou die snelle vermindering in den herfst misschien samenhangen met de dan nog over het algemeen hoogere temperatuur dan in den winter? Is het ook economisch mogelijk groote voorraden aardappelen in koelhuizen op te slaan? Pett heeft indertijd opgegeven, dat het Vitamine C - gehalte van winteraardappelen belangrijk verhoogd kan worden door ze eenige dagen bij hoogere temperatuur te bewaren, zóó, dat ze bijna uitloopen. Wij hebben zijn proeven herhaald, maar niet kunnen bevestigen.

  Heeft het milieu, waarin de aardappelen bewaard worden (CO$_2$, sporen aethyleen, enz.) misschien invloed? Wij hebben nagegaan of CO$_2$ invloed had, met geheel negatief resultaat; maar onze proeven werden uit den aard der zaak slechts op zeer kleine schaal genomen.

  Ik meen echter, dat het met het oog op den voedingstoestand van ons volk van groot belang zou zijn van deze quaestie een diepgaande studie te maken.

                                Hoogachtend,

                                De Directeur van het Nederlandsch
                                  Instituut voor Volksvoeding,

                                get. Prof. Dr. B.C.P. Jansen

--- * Inhoudelijke kern: De brief is een dringende oproep van Prof. Jansen om wetenschappelijk onderzoek te doen naar de opslagcondities van aardappelen. Het doel is om het vitamine C-gehalte gedurende de wintermaanden zo hoog mogelijk te houden.
* Probleemstelling: Door de oorlogssituatie is de import van zuidvruchten (sinaasappels, citroenen) volledig weggevallen. Onderzoek toont aan dat het vitamine C-gehalte in het bloed van de bevolking (zowel volwassenen als kinderen in instellingen) gevaarlijk laag is geworden, soms zelfs "bijna 0".
* Wetenschappelijke discussie: Jansen oppert verschillende hypothesen voor het vitamineverlies: de invloed van omgevingstemperatuur (is koeling gewenst?), het effect van tijdelijke warmte (het laten 'uitlopen' van de aardappel) en de invloed van gassen zoals koolstofdioxide (CO$_2$) en ethyleen in de bewaarplaats.
* Toon: De brief is zakelijk en formeel, maar ademt een gevoel van urgentie uit vanwege de "voedingstoestand van ons volk".

--- * Historische periode: Augustus 1941, de tweede oorlogswinter nadert. Nederland is bezet door nazi-Duitsland. De voedseldistributie is in volle gang en schaarste wordt nijpender.
* De aardappel als reddingsboei: Aardappelen waren in Nederland altijd al een basisvoedsel, maar tijdens de oorlog werden ze de belangrijkste (en soms enige) bron van essentiële voedingsstoffen zoals vitamine C. Het wegvallen van 100 miljoen kilo zuidvruchten was een enorme klap voor de volksgezondheid.
* B.C.P. Jansen: Barend Coenraad Petrus Jansen was een internationaal vermaard biochemicus en vitamine-onderzoeker. Hij was de eerste die vitamine B1 isoleerde. Zijn betrokkenheid onderstreept het wetenschappelijk belang dat aan de voedselvoorziening tijdens de bezetting werd gehecht.
* Scheurbuik: De waargenomen bloedwaarden van "bijna 0" wijzen op een reëel gevaar voor de uitbraak van scheurbuik, een ziekte die direct wordt veroorzaakt door vitamine C-gebrek en die in die tijd als een overwonnen kwaal uit het verleden werd beschouwd. Dit document toont aan hoe de oorlog de medische en nutritionele klok decennia terugzette.