Proces-verbaal (getuigenverklaring en afsluiting). Januari 1941. -3-

schillende bioscopen bezocht en aan cigaretten besteed. Ik had van niemand toestemming verkregen deze handkarren van het terrein van de Centrale Markt weg te nemen, ze te verkoopen of daar op andere wijze over te beschikken. Ik weet, dat ik mij door deze handelingen heb schuldig gemaakt aan een strafbaar feit. Ik kan U echter verklaren, dat ik tot nu toe nog nimmer terzake van eenig strafbaar feit met de Justitie in aanraking ben geweest. Na voorloopig door mij te zijn gehoord heb ik Been weer heengezonden.

Tenslotte hoorde ik, verbalisant, op het terrein van de Centrale Markt op Zaterdag 18 Januari 1941, nog een persoon, die mij desgevraagd opgaf te zijn genaamd: Jan Lodewijk de Graaf, oud 72 jaar, karrenverhuurder, gevestigd Anjeliersstraat 89 te Amsterdam-Centrum en wonende Westerstraat 116 alhier, die mij, nadat ik ook hem van het vorenstaande in kennis had gesteld en hem de door mij inbeslaggenomen handkarren had vertoond, aangifte deed en als volgt verklaarde: "Van de drie handkarren, welke U mij vertoont, herken ik de met "J.L.d.G.16" gemerkte als mijn eigendom. Ik vermis deze handkar sedert 25 November 1940. Op dien datum is zij des morgens om ongeveer 10 uur v.m. uit mijn karrenloods in de Anjeliersstraat weggenomen. Van dit feit heb ik toen aangifte gedaan bij de Politie van het Bureau Marnixstraat 148. Zooals U mij thans mededeelt, heeft de persoon van wien U mij een foto vertoont (ik, verbalisant, vertoon aan De Graaf een foto van meergenoemden Been), deze handkar van het terrein van de Centrale Markt weggenomen en aan een karrenbaas verkocht. Hoe deze kar op de Centrale Markt terecht is gekomen zou ik U niet kunnen verklaren, het was mij althans niet bekend. Ik had aan de door U bedoelden persoon geen toestemming gegeven om mijn kar van de Centrale Markt weg te nemen en deze te verkoopen, noch daar op andere wijze over te beschikken. Indien het mogelijk is, verzoek ik U tegen dezen persoon een strafrechtelijke vervolging in te stellen. Na voorlezing volhard ik bij deze verklaring en teeken haar met U".

[Handtekening: J. Th... (onleesbaar)] [Handtekening: J L de Graaf]

Ten aanzien van de drie door mij inbeslaggenomen handkarren kan ik, verbalisant, nog het volgende verklaren. Van Rooyen verklaarde zich bereid deze weer aan de respectievelijke eigenaars terug te verkoopen tegen het bedrag, dat hij hiervoor zelf aan Been had betaald. De aangevers De Geus en Kars gingen hiermede accoord, doch aangever De Graaf wenschte op dit aanbod niet in te gaan. Derhalve heb ik de door De Graaf als zijn eigendom herkende handkar weer aan Van Rooyen terug gegeven. Ik heb Van Rooyen, De Geus en Kars aangezegd, dat zij de bedoelde handkarren te allen tijde ter beschikking moeten houden van de Justitie En heb ik hiervan dit proces-verbaal op den door mij afgelegden ambtseed opgemaakt geteekend en gesloten te Amsterdam, Januari 1941.

De ambtenaar van het Marktwezen
voornoemd,

[Handtekening: J. Th... (onleesbaar)]

Commissaris, Het document betreft het laatste deel van een onderzoek naar de diefstal van handkarren in Amsterdam. De kernpunten zijn:
1. Bekentenis van de dader: Een man genaamd Been heeft bekend drie handkarren te hebben gestolen van de Centrale Markt en deze te hebben verkocht. Hij claimt geen strafblad te hebben.
2. Verklaring van slachtoffer De Graaf: Jan Lodewijk de Graaf identificeert één van de karren als zijn eigendom (merk J.L.d.G.16), gestolen op 25 november 1940. Hij wenst strafrechtelijke vervolging.
3. Afwikkeling van de goederen: De karren waren opgekocht door ene Van Rooyen. Twee andere eigenaren (De Geus en Kars) kopen hun bezit terug voor de inkoopprijs. De Graaf weigert dit (mogelijk omdat hij vindt dat hij niet hoeft te betalen voor zijn eigen gestolen eigendom). De karren blijven formeel beschikbaar voor het gerechtelijk onderzoek. * Tijdsbeeld: Het document dateert van januari 1941, ruim een half jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel de bezetting gaande was, bleven civiele en strafrechtelijke zaken zoals diefstal nog geruime tijd volgens de Nederlandse wet en door de lokale politie/marktwezen afgehandeld worden.
* Locatie: De Centrale Markt in Amsterdam (het huidige Food Center terrein aan de Jan van Galenstraat) was een cruciaal logistiek knooppunt voor de voedselvoorziening. Handkarren waren in die tijd het primaire transportmiddel voor marktkooplui en kleine ondernemers. Een "karrenverhuurder" was een essentieel beroep in de Amsterdamse binnenstad.
* Sociale geografie: De genoemde straten (Anjeliersstraat, Westerstraat, Marnixstraat) liggen in de Jordaan, een wijk die destijds dichtbevolkt was en waar veel kleine handel plaatsvond. De handkarren waren voor deze mensen kostbare bedrijfsmiddelen. De ambtenaar (verbalisant) Been (verdachte) Jan Lodewijk de Graaf (aangever/getuige) Van Rooyen (koper) De Geus en Kars (mede-aangevers). Marktwezen Politie