Proces-verbaal (getuigenverklaringen en bekentenis). 24 maart 1941 (betreft feiten op 21 en 22 maart 1941). -2-

Hierna heb ik, verbalisant, mij met Van Gelderen naar pier C van de Centrale Markt begeven en aldaar gehoord den mij bekenden Barend van Dijk, oud 49 jaar, houder van een kistencentrale, gevestigd Centrale Markt en wonende Da Costakade 200 alhier, die mij het volgende verklaarde: "De persoon, die U mij vertoont (ik, verbalisant, vertoon aan Van Dijk genoemden Van Gelderen) herken ik als denzelfde, die op Zaterdag 22 Maart 1941 bij mij 9 kisten van de veiling Utrecht en omstreken heeft ingeleverd op naam van zijn baas P.Roemer. Daar ik den indruk had, dat een en ander niet in orde was, heb ik de kisten wel van hem aangenomen, doch deze niet aan hem uitbetaald. Ik heb hem medegedeeld, dat Roemer zelf het statiegeld moest komen halen, hetgeen tot nu toe echter nog niet is gebeurd. De kisten heb ik zoolang apart gehouden en geef ik thans aan U over (Ik, verbalisant, neem van Van Dijk 9 kisten inbeslag, welke zijn gemerkt "Utrecht en omstreken").

Vervolgens hoorde ik, verbalisant, een mij bekenden kleinhandelaar in groenten, die mij desgevraagd opgaf te zijn genaamd: Pieter Roemer, oud 23 jaar, wonende Jan Pieter Heijestraat 147 alhier, die mij het volgende verklaarde: "Sinds eenige dagen heb ik als knecht in dienst een zekeren Evert van Gelderen, die des middags voor mij, mijn handkar met ledige kisten naar de Centrale Markt brengt en deze kisten des morgens voor mij bij de verschillende grossiers inlevert. Dat Van Gelderen hedenmorgen ledige kisten voor mij bij personeel van Van der Valk heeft ingeleverd, is op zichzelf niet onmogelijk, wel echter, dat dit 3 kisten zouden zijn gemerkt met den naam Valk. Ik had althans geen Barendrecht kisten, waarop den naam Valk vermeld stond en zou ook niet kunnen zeggen, hoe Van Gelderen daar aangekomen is. Evenmin is er mij iets van bekend, dat Van Gelderen voor mij op Zaterdag 22 Maart 1941 bij Barend van Dijk 9 ledige kisten afkomstig van de veiling te Utrecht en omstreken heeft ingeleverd. Soms heb ik wel eens handel in deze kisten, doch lever die dan weer in bij den grossier van wien ik mijn handel heb betrokken. Van het feit, dat Van Gelderen 9 kisten bij Barend van Dijk op /mijn naam heeft ingeleverd, heeft hij mij niets verteld."

^ /mijn
ggk.
// Hierna hoorde ik, verbalisant, in tegenwoordigheid van Roemer den meergenoemde Van Gelderen, die mij omtrent de 9 kisten, die hij bij Van Dijk en de 3 kisten, die hij bij personeel van Van der Valk had ingeleverd, het volgende verklaarde: "Op Vrijdag 21 Maart 1941 omstreeks 4.30 uur n.m. heb ik de handkar van Roemer op pier A neergezet achter pakhuis A 9. Vervolgens ben ik naar het einde van pier A geloopen en heb daar van een stapel kisten negen stuks weggenomen en op genoemde handkar geladen. Deze kisten waren gemerkt "Utrecht en omstreken". Op Zaterdag 22 Maart heb ik de besproken kisten, op naam van mijn baas ingeleverd bij Barend van Dijk op pier C van de Centrale Markt. Deze heeft toen de kisten wel van mij aangenomen, doch het statiegeld hiervoor niet uitbetaald. Van Dijk deelde mij toen mede, dat mijn baas zelf het geld moest komen halen. Ik heb de besproken kisten weggenomen, met de bedoeling om het statiegeld, dat ik hiervoor zou ontvangen, voor mijzelf te behouden. Ik had van niemand toestemming gekregen om de kisten van pier A weg te nemen, noch daar op andere wijze over te beschikken. Omtrent de herkomst van de drie kisten, welke ik hedenmorgen bij personeel van Van der Valk heb ingeleverd, kan ik niet anders verklaren, dan dat deze reeds op de handkar stonden. Ik was in de veronderstelling, dat mijn baas deze kisten er op had gezet. Ik ontken beslist, dat dit door mij is gedaan. De kisten, welke U mij vertoont (ik, verbalisant, vertoon aan Van Gelderen de 9 door mij van Barend van Dijk inbeslaggenomen kisten) herken ik als soortgelijk aan die, welke ik op Vrijdag 21 Maart 1941 van pier A heb weggenomen en op Zaterdag 22 Maart bij Van Dijk heb ingeleverd. De drie Barendrecht kisten, welke U mij vertoont (ik, verbalisant, vertoon aan Van Gelderen de drie kisten, welke ik inmiddels van Vooys inbeslaggenomen heb) herken ik als dezelfden, welke ik aan den knecht van Van der Valk heb ingeleverd."

Op 24 Maart 1941 hoorde, ik, verbalisant, den mij bekenden Johannes Bekker, oud 56 jaar, grossier in groenten, gevestigd Centrale Markt A 6, die mij, nadat ik hem van het geval met de 9 Utrechtsche kisten in kennis had gesteld aangifte deed en als volgt verklaarde: "Op Vrijdag 21 Maart 1941 heb ik op het einde van pier A van de Centrale Markt een partij ledige kisten, afkomstig van de veiling te Utrecht en omstreken, neergezet, welke kisten door een vrachtschipper naar de besproken veiling zouden worden vervoerd. Omstreeks 7 uur n.m. van den 21en Maart 1941, bemerkte ik, dat van deze stapel 9 kisten verdwenen waren. Ik verneem thans van U, dat de persoon, van wien U mij een foto vertoont (ik, verbalisant, vertoon aan Bekker een foto van meegenoemden Van Gelderen), degene is, die de 9 kisten van pier A heeft weggenomen, terwijl hij deze bij Barend van Dijk heeft ingeleverd. Ik had dezen persoon geen toestemming gegeven om deze 9 kisten weg te nemen, noch daar op andere wijze over te beschikken. Zou het dezen persoon zijn gelukt het geld van deze kisten te ontvangen, Dit document is een verslag van een politieverhoor betreffende de diefstal en verduistering van veilingkisten op de Centrale Markt in Amsterdam. De kern van de zaak is de diefstal van negen kisten (gemerkt "Utrecht en omstreken") door Evert van Gelderen, een knecht van groentenhandelaar Pieter Roemer.

• De diefstal: Van Gelderen bekent dat hij op 21 maart 1941 negen kisten van een stapel op pier A heeft ontvreemd en deze de volgende dag onder de naam van zijn baas heeft proberen in te leveren bij een kistencentrale voor het statiegeld.
• De ontdekking: De houder van de kistencentrale, Barend van Dijk, vertrouwde de situatie niet en weigerde direct uit te betalen.
• De aangifte: Grossier Johannes Bekker doet officieel aangifte van de vermissing van de kisten en identificeert Van Gelderen via een foto die door de politie wordt getoond.
• Andere feiten: Er is ook sprake van drie andere kisten ("Barendrecht kisten") die Van Gelderen heeft ingeleverd bij de firma Van der Valk, maar waarvan hij ontkent ze te hebben gestolen. Het document dateert uit maart 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center Amsterdam-locatie) was het cruciale knooppunt voor de voedselvoorziening van de stad. In een tijd van toenemende schaarste en distributiemaatregelen hadden zelfs lege veilingkisten een aanzienlijke economische waarde vanwege het statiegeld.

De tekst illustreert de dagelijkse gang van zaken en de sociale controle op de markt: ondernemers kenden elkaar persoonlijk, en afwijkend gedrag (zoals een knecht die plotseling namens zijn baas kisten komt verzilveren) werd direct opgemerkt en gerapporteerd aan de autoriteiten. Het gebruik van foto-identificatie door de politie ("verbalisant") toont de methodiek van de opsporing in die periode aan. De genoemde locaties (Da Costakade, Jan Pieter Heijestraat) situeren de betrokkenen in Amsterdam-West, nabij de markt. Johannes Bekker (Grossier) Politie