Getypte ambtelijke brief met handgeschreven kanttekeningen. 24 juni 1939. Onbekend (vermoedelijk een afdelingshoofd van Marktwezen of Politie). [Rechtsboven handgeschreven:] M. de Boer

[Linksboven:]
VP/HG.
24/13/3 M.
1

[Midden boven handgeschreven:] Verzonden 24/6

[Rechtsboven:] 24 Juni 1939.

[Onderwerp links:]
Verzoek van I. Sternfeld
om plaats op markten te
mogen bezetten.

[Adressering rechts:]
den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

[Inhoud:]
Onder terugzending van het met Uw kantbrief d.d. 9
dezer om advies ontvangen stuk no.23/5 L.M.1939 heb ik de eer
U te berichten, dat dezerzijds aan adressant toestemming was
verleend om een marktplaats te bezetten, onder voorwaarde,
dat hij zich in hoofdzaak zou bepalen tot den verkoop van een
of ander artikel en dat hij zijn attracties, bestaande uit
enkele acrobatische toeren, alleen zou verrichten om het pu-
bliek te lokken, op de wijze, zooals soms standwerkers dit
doen.

Adressant heeft zich niet aan de vorenvermelde voor-
waarden gehouden; hij trad op de markten hoofdzakelijk op als
acrobaat, terwijl de verkoop van artikelen slechts een voor-
wendsel was. Hij gaf acrobatische vertooningen, waarvoor hij
zich liet beloonen door het publiek te verplichten eerst vol-
doende potlooden van hem te koopen, alvorens hij tot zijn
vertooning overging.

Aangezien de markten alleen voor den bona-fide handel
en niet voor dergelijke acrobaten bestemd zijn, is dezerzijds
opdracht gegeven om adressant voor het door hem beoogde doel
geen plaats op de markten meer te verleenen. Of dit, zooals
adressant schrijft ook door de Politie zou zijn verboden, is
onbekend; het lijkt echter waarschijnlijk, dat adressant Dit document is een ambtelijk advies aan een wethouder over de weigering van een marktvergunning voor een zekere I. Sternfeld. De kern van het conflict ligt in het onderscheid tussen 'bona-fide handel' en 'vermaak'.

Sternfeld had oorspronkelijk toestemming gekregen om als standwerker op te treden: hij mocht acrobatiek gebruiken als middel om publiek te trekken voor de verkoop van goederen. In de praktijk bleek hij de rollen echter om te draaien. Hij trad op als acrobaat en dwong het publiek tot de aankoop van potloden als een soort 'toegangsbewijs' voordat hij zijn show begon. De overheid beschouwde de verkoop van potloden hierdoor als een "voorwendsel" voor een acrobatische vertoning, wat volgens de toenmalige regels niet thuishoorde op de reguliere markt. De conclusie van de brief is dan ook dat de toestemming voor de toekomst is ingetrokken. De brief dateert van juni 1939, een periode waarin de economische crisis nog voelbaar was en de regels voor markthandel streng werden gehandhaafd om de gevestigde middenstand te beschermen. De figuur I. Sternfeld verwijst zeer waarschijnlijk naar de bekende Joods-Nederlandse acrobaat en marktkoopman Isidor Sternfeld.

In deze periode was er een dunne scheidslijn tussen de 'standwerker' (die met bravoure en show producten verkoopt) en de 'straatartiest'. Standwerkers waren een geaccepteerd onderdeel van de Nederlandse marktcultuur, mits de handel centraal bleef staan. De autoriteiten in 1939 waren echter beducht voor 'verkapte' vormen van bedelarij of ongeoorloofde straatvertoningen. Het document illustreert de bureaucratische controle op het publieke leven en de handel aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. I. Sternfeld M. de Boer Marktwezen Politie