Politie- of marktrapport (proces-verbaal van bevindingen). 15 december 1941. Amsterdam 15-12-'41.
№ 77/94/1 M. 1941 19/12
Rapport.

Hedenmiddag circa half vijf kwam de overkuier C.W.J. Klasen. Leg: 7599. Geb: 15-2 '21 en wonende Borgerstraat 199 I of 205, bij mij aangifte doen, dat er twee zakken handaardapp: bij hem waren gestolen. Deze twee zakken welke gemerkt zijn met een blauwe streep heeft bovengenoemde op een geladen handwagen zien liggen, welke hij mij meteen aanwees. Deze handwagen heeft ondergetekende af laten laden door de twee personen die er bij hoorden, om te tellen en te zien of deze bewuste twee zakken er op lagen, hetgeen juist bleek. De twee personen zijn genaamd G.J. Ochterhoff leg: 2343. Geb: 25 Aug: '06. en wonende Minahassastraat 15 II A'dam (O). En J.A. Valk. leg: 7621. Geb: 18 Febr: '12. en wonende Madurastraat 39 huis A'dam (O) beide zijn overkuier. Op mijn vraag bij wien zij deze aardapp: hadden geladen, wisten zij mij niet meer te zeggen, wel dat ze elf H.h. hadden geladen, hetgeen ook uitkwam met de twee en twintig zak welke zij op hun handwagen hadden. Doch bij onderzoek is mij ondergetekende gebleken, dat ze geladen zijn uit de wagens № 2554 vijf en een half H.h. bij controleur Lambeek en uit № 281028 vier en een half H.h. bij controleur Visser beide controleurs der V.B.N.A. De controleur Lambeek heeft de bon genummerd 55906 opgezocht deze stond op naam van de winkelier Alders-Kaas deze was goed voor tien H.h., deze woont Toministraat 13. A'dam (O). Ik ondergetekende heb de handwagen plus de elf H.h. aardappelen in beslag genomen en aan de poort gedeponeerd. Beide verdachten hebben inmiddels aan mij bekend de twee zakken ontvreemd te hebben, van een partij welke achter de veiling zoo lang waren neergelegd. Als motief gaven beide verdachte op: "Er was van hun vorige week vijfen een half H.h. gestolen!"

Aan de Heer bedrijfschef der Centrale Markt.

(Rode paraaf/stempel: Gezien)

Controleur
J.P. v/d Heuvel (w.g.) * Taal en terminologie: Het rapport is geschreven in zakelijk, ambtelijk Nederlands. Termen als "overkuier" (een Amsterdamse benaming voor een sjouwer of losser aan de markt of haven) en "H.h." (hectoliter, een toen gebruikelijke inhoudsmaat voor aardappelen) zijn specifiek voor deze context.
* De kern van de zaak: Een overkuier (Klasen) herkent zijn gestolen aardappelen op de kar van twee collega's. De aardappelen zijn herkenbaar aan een specifieke blauwe markering. Na onderzoek door de controleur blijkt dat de verdachten meer geladen hebben dan waarvoor zij bonnen hadden.
* Bekentenis en motief: De verdachten geven de diefstal toe. Hun verweer is opmerkelijk: zij claimen dat zij zelf eerder bestolen zijn ("eigenrichting" of compensatie-diefstal).
* Administratieve details: Er wordt nauwkeurig verwezen naar legitimatienummers (Leg.), geboortedatums en adressen, wat essentieel was voor de handhaving tijdens de oorlogsjaren. De afkorting V.B.N.A. staat vermoedelijk voor het Verkoop-Bureau voor Nederlandsche Aardappelen. Dit document stamt uit december 1941, ruim anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Deze periode werd gekenmerkt door toenemende voedselschaarste en een streng distributiesysteem.

Aardappelen waren het volksvoedsel nummer één en raakten in de loop van de oorlog steeds vaker op de bon. Diefstal op de Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center-locatie in West) was een serieus vergrijp omdat het de gecontroleerde voedselvoorziening ondermijnde. De aanwezigheid van "controleurs" en het strikte toezicht op bonnen en transporten tonen aan hoe streng de overheid (onder Duits toezicht) de handel in vitale levensmiddelen reguleerde. De "overkuiers" vormden een specifieke sociale klasse binnen de Amsterdamse arbeidersbevolking, voor wie de markt hun dagelijkse broodwinning was. C.W.J. Klasen G.J. Ochterhoff J.A. Valk Lambeek (Controleur) V.B.N.A. De Visser (Controleur) Politie