Getypte ambtelijke brief/nota. 23 december 1941. De Directeur (vermoedelijk van de Dienst van het Marktwezen). Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Alhier (Amsterdam). [Handgeschreven rechtsboven:] Inspecteur

[Linksboven:] VD/HG. [Handgeschreven:] Verzonden 23/12

85/24/6 M.
1.

23 December 1941.

Toegang stallenzetters tot Joodsche markten.

den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Onder terugzending van het met Uw kantbrief d.d. 28 November jl. om advies ontvangen stuk No. 1111 L.M.1941 heb ik de eer U te berichten, dat ik de onderhavige aangelegenheid heb behandeld in mijn brief d.d. 11 November jl. No. 18/15/8 M. (onder 2); met Uw brief van 18 November jl. No. 1050 L.M.1941 hebt U zich ter zake met mijn meening vereenigd.

Adressant verzoekt thans om toe te staan, dat den niet Joodsche stallenzetters, die materiaal op de Joodsche markten hebben geplaatst, in plaats van voor en na markttijd (dat is vóór 9 uur en na 17 uur), voor 11 uur en na 15 uur toegang tot de Joodsche markten wordt verleend.

In verband met het feit, dat deze verhuurders hun materiaal moeten verzorgen, (het is kortgeleden bij sterken wind voorgekomen, dat kostbare zeilen van marktkramen aan flarden zijn gewaaid, zonder dat de verhuurder hier iets aan kon doen, omdat hij niet op de markt mocht komen), kramenhuur moeten innen en karren moeten weghalen, van kooplieden, die vóór het beëindigen de markt hebben verlaten, acht ik inwilliging van het onderhavige verzoek in het belang van de niet Joodsche kramenverhuurders.

Aan enkele, met name genoemde, niet Joodsche kramenverhuurders, zou dan, als vertegenwoordigers van alle niet Joodsche kramenverhuurders, die op Joodsche markten materiaal plaatsen, een schriftelijke vergunning tot het betreden der markt kunnen worden verleend.

Ik geef U beleefd in overweging aan de betreffende Autoriteiten de vraag voor te leggen of aan het onderhavige verzoek gevolg mag worden gegeven.

De Directeur, * Kern van het document: De directeur van de marktdienst adviseert de wethouder om niet-Joodse kramenverhuurders ruimere toegangstijden te geven tot de speciaal aangewezen "Joodsche markten".
* Problematiek: Door de segregatie mochten niet-Joden de Joodse markten alleen betreden vóór 9:00 uur en na 17:00 uur. Dit leidde tot praktische problemen: bij storm konden de verhuurders hun zeilen niet vastzetten, en ze konden overdag geen huur innen of achtergebleven karren weghalen.
* Voorgestelde oplossing: Het verlenen van schriftelijke vergunningen aan een selecte groep niet-Joodse vertegenwoordigers om tussen 11:00 en 15:00 uur de markt te betreden.
* Toon: De brief is strikt zakelijk en ambtelijk, waarbij de nadruk ligt op de bedrijfsvoering van de "niet Joodsche" ondernemers. De humanitaire of politieke kant van de segregatie wordt niet besproken; het wordt behandeld als een logistiek probleem. Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1941 voerden de nazi's steeds strengere anti-Joodse maatregelen in. In Amsterdam werden Joden vanaf september/oktober 1941 gedwongen om hun inkopen te doen op speciale Joodse markten (zoals op het Waterlooplein en de Gaaspstraat) en was het hen verboden op andere markten te komen.

Tegelijkertijd mochten niet-Joden deze markten niet meer bezoeken. Dit document illustreert de bureaucratische frictie die ontstond door deze segregatie: de fysieke kramen en materialen waren vaak eigendom van niet-Joodse bedrijven, die door de nieuwe rassenwetten plotseling hun eigen eigendommen niet meer mochten beheren tijdens markttijden. De "betreffende Autoriteiten" waar de schrijver naar verwijst, zijn de Duitse bezettingsorganen (zoals de Zentralstelle für jüdische Auswanderung) die de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid hadden over alles wat met de Joodse bevolking te maken had.