Officiële brief/machtiging van de Gemeente Amsterdam. De Burgemeester van Amsterdam (namens deze de Gemeentesecretaris), Afdeling Arbeidszaken. De Directeur van het Marktwezen, Jan van Galenstraat 14, Amsterdam (W). [Briefhoofd]
Gemeente Amsterdam
Raadhuis, O.Z. Voorburgwal

Telefoon: 43130, 43321
Men wordt verzocht, bij het antwoord nauwkeurig den datum, het nummer en de afdeeling van dezen brief te vermelden.

Nº 8A/41/9 M. 1942 7/12 [stempel in paars/blauw]

Aan den Heer Directeur van het Marktwezen,
Jan van Galenstraat 14
A M S T E R D A M (W)

Afd. Arb. '42 No. 1954
Bijlagen: —
Uw brief: —
Datum: 3 December 1942.

Onderwerp: Vervanging.

Naar aanleiding van Uw aan den Heer Wethouder voor de Arbeidszaken gericht schrijven, dd. 19 November 1942, No. 8a/41/8 M., verleen ik U bij dezen de ingevolge rondschrijven van 16 November j.l., No. 1900 Arb., vereischte machtiging tot tijdelijke aanstelling van een vrouwelijke ambtenaar, ter vervanging van een jeugdig schrijver, die naar Duitschland zal vertrekken.

De Burgemeester van Amsterdam,
[Handtekening: Voûte]
de Gemeentesecretaris,
[Handtekening: J.F. Franken]

Model G.A. 5. 25.000-2-'41 Dit document is een administratieve machtiging die illustreert hoe de dagelijkse gang van zaken bij de Gemeente Amsterdam werd beïnvloed door de Duitse bezetting. De kern van de brief is de goedkeuring voor het aannemen van een vrouwelijke ambtenaar.

De reden hiervoor is expliciet vermeld: zij moet een "jeugdig schrijver" (een jonge mannelijke administratieve kracht) vervangen die "naar Duitschland zal vertrekken". Dit is een directe verwijzing naar de Arbeitseinsatz, de verplichte tewerkstelling van Nederlandse mannen in de Duitse oorlogsindustrie.

Opvallend is de zakelijke, bijna kille toon van het document. Het vertrek van een medewerker naar nazi-Duitsland wordt behandeld als een louter administratieve mutatie die opgelost wordt door het inzetten van vrouwelijk personeel. De ondertekening door Edward Voûte (de door de bezetter aangestelde burgemeester) en secretaris Franken bevestigt de officiële status van deze medewerking aan het Duitse beleid. In december 1942 was de Tweede Wereldoorlog in volle gang. De druk op de Nederlandse arbeidsmarkt nam toe omdat Duitsland steeds meer mankracht nodig had voor de eigen economie en het front. Vanaf 1942 werd de uitzending van arbeiders naar Duitsland steeds minder vrijwillig en kreeg het een dwingend karakter.

Binnen de gemeentelijke diensten van Amsterdam (zoals het Marktwezen, verantwoordelijk voor de Centrale Markthallen) leidde dit tot personeelstekorten. De oplossing was het 'vervrouwelijken' van administratieve functies die voorheen door jonge mannen werden bekleed. Dit document is een tastbaar bewijs van hoe de tentakels van de bezettingsmacht doordrongen tot in de kleinste haarvaten van de gemeentelijke bureaucratie en hoe het stadsbestuur deze processen faciliteerde. J.F. Franken O.Z. Voorburgwal Gemeente Amsterdam Marktwezen