Dienstbrief/Circulaire van de Gemeente Amsterdam. 18 december 1942. De Burgemeester van Amsterdam (Edward Voûte), ondertekend namens hem door de Gemeentesecretaris. L.
G E M E E N T E A M S T E R D A M .
No 2125ᵃ Arb. 1942
Onderwerp:
Aantallen ambtenaren
en werklieden.
[Handgeschreven:] nu opgeven spoed
AMSTERDAM, 18 December 1942.

Ingevolge opdracht van het Duitsche Bestuur aan den Heer Secretaris-Generaal van Binnenlandsche Zaken, verzoek ik U my ten spoedigste een opgave te doen toekomen van het aantal personen, dat op heden by Uw dienst, bedryf of administratie in dienst is, derhalve inbegrepen de personen, die buitengewoon verlof genieten en wier dienstverband dus niet verbroken is, zooals zy, die in Duitschland werken, die in den Arbeidsdienst zyn, die by het Vrywilligerslegioen dienst hebben genomen, enz., enz..
De opgaven dienen gesplitst en ingediend te worden op de wyze als aan ommezyde aangegeven.
Ik verzoek U met nadruk er voor te willen zorg dragen, dat de opgaven Dinsdagmorgen a.s., vóór 12 uur by den Wethouder voor de Arbeidszaken zyn ingezonden.

De Burgemeester van Amsterdam,
[Handtekening: Voûte]
de Gemeentesecretaris,
[Handtekening: M. F. Franken]

[Stempel linksonder:] Nº 8ᵃ/76/1 M. 1942 [handgeschreven:] 21/12

Aan Heeren Hoofden van Diensten,
Bedryven en Administratiën.

--- * Inhoud: De brief is een dringende opdracht aan alle Amsterdamse gemeentediensten om een personeelstelling uit te voeren. Dit gebeurt op direct bevel van het "Duitsche Bestuur" (de bezetter), via de Secretaris-Generaal van Binnenlandse Zaken (K.J. Frederiks).
* Bijzondere categorieën: Er wordt specifiek gevraagd om personen mee te tellen die nog in formeel dienstverband staan maar niet aanwezig zijn, zoals dwangarbeiders in Duitsland (Arbeitseinsatz), leden van de Nederlandsche Arbeidsdienst (NAD) en vrijwilligers bij het Vrijwilligerslegioen Nederland (die aan Duitse zijde vochten).
* Dringendheid: Het document ademt spoed uit. Er staat een handgeschreven kanttekening "nu opgeven spoed" bovenaan, en de deadline is gesteld op de eerstvolgende dinsdagochtend vóór 12:00 uur.
* Authenticiteit: De brief is voorzien van de handtekening van Edward Voûte, de pro-Duitse burgemeester van Amsterdam tijdens de bezetting, en gemeentesecretaris M.F. Franken. Het stempel linksonder duidt op de administratieve verwerking bij ontvangst op 21 december 1942.

--- Dit document is een treffend voorbeeld van de wijze waarop het Nederlandse overheidsapparaat tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ingeschakeld door de Duitse bezetter. December 1942 was een periode waarin de druk op de Nederlandse arbeidsmarkt toenam ten behoeve van de Duitse oorlogseconomie.

De vermelding van het "Vrywilligerslegioen" is historisch saillant; dit was een eenheid van de Waffen-SS waar Nederlanders dienst in konden nemen. De gemeente hield de banen van deze collaborateurs blijkbaar formeel aan. Tegelijkertijd werden de cijfers waarschijnlijk gebruikt om te bepalen hoeveel 'overschot' aan personeel er nog was voor verdere tewerkstelling in Duitsland. Burgemeester Voûte speelde in dit proces een faciliterende rol als collaborerend bestuurder.