Dienstbrief van het Hoofdbureau van Politie te Amsterdam. 24 april 1942. Hoofdbureau van Politie te Amsterdam (Groep B). De Directeur van het Marktwezen, Amsterdam. № 18/9/1 M. 1942 22/4

HOOFDBUREAU VAN POLITIE TE AMSTERDAM

AMSTERDAM-C., 24 April 1942.

Dict.L/vdM.
Groep B.
Lr.G.No.7875/1942.

Verzoeke bij beantwoording datum, letter en nummer van dit schrijven aan te halen.

[Handgeschreven paraaf en aantekening: H Sieburgh]

Ik heb de eer U hierbij, ingevolge Uw telefonisch verzoek, te doen toekomen een opgave van joodsche zaken in levensmiddelen, waarvan de liquidatie was bevolen, doch die thans dezerzijds op last van den Generalkommissar für Finanz und Wirtschaft, Wirtschaftsprüfstelle, 's-Gravenhage, aanzegging gekregen hebben, de zaak weder te openen.

1. Hartog FRANSMAN, Lepelstraat 40 huis;
2. Marcus UIJENKRIJER, Transvaalstraat 130;
3. Hartog van THIJN, Nieuwe Hoogstraat 10;
4. Lion LABZOWSKI, Spinozastraat 27-I, zaakdrijvende Roetersstraat 42;
5. Izak de VRIES, Laing's Neckstraat 13 huis;
6. Willem GOUDEKETTING, Raamgracht 65 huis;
7. Marianna BRIL, Ben Viljoenstraat 12-I;
8. Tobias PLUKKER, Nieuwmarkt 9-III;
9. Barend KROESE, Nieuwe Prinsengracht 70-III;
10. Simon VLEESDRAGER, Reitzstraat 17;
11. Samuel PILIER, Danie Theronstraat 14;
12. Hendrik AALSVEL, Tugela weg 46-III;
13. Bernard MEENTS, Transvaalstraat 60;
14. Mozes CANES, Krom Boomssloot 3-I;
15. Jacob VLEESCHDRAGER, Uiterwaardenstraat 69;
16. Barend van der KAR, Muiderstraat 37-I;
17. Aron BOAS, Laing's Neckstraat 2;
18. Barend BAREND, Ingogostraat 14;
19. Cornelis Marinus van SCHAIK, Weesperstraat 36;
20. Samuel SNATAGER, Nieuwe Heerengracht 157;
21. Emanuel WITTENBURG, Jodenbreestraat 65;
22. Joseph BRAASEM, Roetersstraat 24;
23. Mendele SCHOONHOED, Plantage Kerklaan 14 huis;
24. Samson BRIL, Plantage Middenlaan 30;
25. Bernhard Eduard ROSENBERG, Biesboschstraat 18;

Aan
den Heer
Directeur van het
Marktwezen
AMSTERDAM.

[Rechtsonder handgeschreven:] 18 * Administratieve collaboratie: Dit document illustreert hoe de Amsterdamse politie tijdens de bezetting fungeerde als doorgeefluik voor Duitse bevelen. De taal is formeel en ambtelijk ("Ik heb de eer U hierbij..."), wat de normalisering van de uitsluiting van Joden onderstreept.
* Economische controle: De Wirtschaftsprüfstelle was de instantie die toezag op de 'arisering' (onteigening) of liquidatie van Joodse bedrijven. Dat deze 25 zaken mochten heropenen, was waarschijnlijk een pragmatische beslissing om de voedselvoorziening in Joodse wijken op peil te houden, niet uit humanitaire overwegingen.
* Geografie: De genoemde adressen concentreren zich sterk in de Joodse buurt (Centrum) en de Transvaalbuurt (Oost), gebieden die door de bezetter waren aangewezen als concentratiegebieden voor de Joodse bevolking.
* De lijst: De lijst bevat namen van kleine zelfstandigen (winkeliers in levensmiddelen). Voor historici is dit een bron om de economische neergang en de laatste sporen van het Joodse bedrijfsleven in Amsterdam in kaart te brengen. In april 1942 bevond de vervolging van de Joden in Nederland zich in een overgangsfase naar de totale vernietiging. Slechts een week na de datum van deze brief, op 3 mei 1942, werd de Jodenster verplicht gesteld. Hoewel deze winkeliers hier nog toestemming kregen hun zaak te heropenen, was dit van korte duur. Vanaf de zomer van 1942 begonnen de grootschalige deportaties naar de vernietigingskampen.

Onderzoek in databases zoals het Joods Monument wijst uit dat het merendeel van de op deze lijst genoemde personen de oorlog niet heeft overleefd. Zo werd Hartog Fransman (nr. 1) vermoord in Sobibor op 4 juni 1943, en Marcus Uijenkrijer (nr. 2) in Auschwitz op 17 september 1942. De heropening van hun zaken was dus slechts een kort uitstel van de uiteindelijke deportatie.