Ambtelijke brief / Adviesrapport 2 juli 1942 MARKTWEZEN AMSTERDAM
vD/HB.

TELEFOONNUMMER 85151
VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN

No. 46A/4/45 M.
BIJLAGE diverse
ONDERWERP: vischverdeeling.

AMSTERDAM (W.) 2 Juli 1942.
JAN VAN GALENSTRAAT 14

AAN den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,
Alhier.

Onder terugzending van de met Uw kantbrieven d.d. 20 en 26 Juni j.l. om advies ontvangen stukken No. 259 L.M. 1942 heb ik de eer U het navolgende te berichten.

De verdeellijsten voor zoetwatervisch en garnalen zijn (onder leiding van mijn dienst) samengesteld door de door de Nederlandsche visscherijcentrale ingestelde verdeelingscommissie, waarbij als maatstaf heeft gegolden, dat men in de basisjaren 1939/1940 kleinhandelaar in visch moest zijn geweest. De straathandelaren beschikken niet over een behoorlijke boekhouding, zoodat vrijwel geen van hen kon aantoonen, welke omzetten men in de basisjaren had gehad. De leden der verdeelingscommissie, hoewel deskundigen op het gebied van visch en van den vischhandel, hebben dus uitsluitend op het geheugen moeten werken, waarbij vanzelfsprekend wel onjuistheden kunnen zijn ingeslopen.

van de door adressant genoemde personen staat echter in het algemeen wel vast, dat zij in de basisjaren 1939/1940 vischhandel hebben gedreven, hoewel mogelijk niet over dit geheele tijdvak. Bovendien is door de Nederlandsche visscherijcentrale nimmer als maatstaf aangenomen, dat men in die jaren uitsluitend het beroep van vischhandelaar moest hebben uitgeoefend. voor de houders van ventvergunningen bestond bijvoorbeeld de mogelijkheid om per 3 maanden van artikel te veranderen, zoodat men bijvoorbeeld 3 maanden met fruit en 3 maanden met visch kon handelen. Er staan dus inderdaad een aantal personen op de verdeellijsten, die ook in het bezit zijn van een toegangskaart voor de Centrale Markt, of die in genoemde jaren gedurende een bepaald tijdvak een ander beroep hebben uitgeoefend. Ik wijs hierbij onder andere op de visch- en fruitzaken, die sedert jaren zoowel visch als fruit hebben verhandeld; deze zaken staan op de verdeellijsten voor gerookte aal, doch hebben tevens toegang tot de Centrale Markt voor het koopen van fruit. Adressant heeft verder ook niet gewezen op de zoogenaamde Huizer-boertjes, die sedert jaren in kaas, eieren en visch handelen en dit thans nog doen.

A.Z. MODEL NO. 8. 10.000-9-'39-526. Dit document betreft een reactie van de dienst Marktwezen op een klacht of verzoek (ingediend via de Wethouder voor de Levensmiddelen) over de samenstelling van de verdeellijsten voor vis. In de context van de schaarste tijdens de Tweede Wereldoorlog was de toewijzing van handelswaren cruciaal voor het voortbestaan van kleine ondernemers.

De kern van de problematiek is dat de toewijzing gebaseerd is op de 'basisjaren' 1939/1940. Omdat veel straathandelaren en venters geen officiële boekhouding voerden, moest de verdeelingscommissie varen op hun eigen geheugen en expertise om te bepalen wie recht had op toewijzing. De schrijver verdedigt de aanwezigheid van bepaalde handelaren op de lijsten door te wijzen op het hybride karakter van de handel in die tijd: veel kleine zelfstandigen wisselden per seizoen van product (bijv. fruit in de zomer, vis in de winter) of combineerden verschillende productgroepen, zoals de specifiek genoemde "Huizer-boertjes". Het document dateert uit juli 1942, een periode waarin de Duitse bezetting de grip op de Nederlandse voedselvoorziening en distributie steeds verder verstrakte. De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat vormden het logistieke hart van de Amsterdamse voedseldistributie.

De brief illustreert de bureaucratische uitdagingen van het distributiestelsel: men probeerde informele, eeuwenoude handelsvormen (zoals de ambulante handel en de mengvormen van de Huizer vis- en kaasverkopers) te persen in een rigide systeem van vergunningen en verdeellijsten. De "Nederlandsche Visscherijcentrale" was een van de crisisorganen die toezicht hield op de productie en distributie binnen de visserijsector.