D. Groen

Inventarisatielijst/Register van ondernemingen.

* **Taal en Spelling:** Het document hanteert de oude spelling (vóór 1947), herkenbaar aan woorden als "visch", "versche" en "visscherij". * **Annotaties:** De rode kruisen (X) voor de namen en de rode strepen suggereren een controleproces. Veel bedrijven zijn gemarkeerd als "opgeheven". Bij de ondersteuning ("thans steun") bij D. Hammelburg valt op dat dit wijst op de verpaupering of het stopzetten van de nering. * **Terminologie:** * *Vischhal/Vischkelder:* Typerende Amsterdamse bedrijfsruimten voor de visverkoop, vaak in souterrains of speciale markthallen. * *Zuurwaren:* De combinatie van vis (haring) en zuurwaren (augurken, uien) was en is typerend voor de Amsterdamse eetcultuur. * *Dichte loods:* Verwijst naar opslag zonder publieke winkelverkoop. ---

Handgeschreven verzoekschrift (brief).

* **Inhoud:** De afzender, D. Groen, verzoekt om een verhoging (verdubbeling) van zijn visquotum ("kwantum"). Hij voert aan dat zijn huidige toewijzing niet opweegt tegen zijn vaste bedrijfslasten van f 17,50 per week. Hij noemt specifieke kostenposten zoals omzetbelasting, de Kamer van Koophandel en karhuur. Ter onderbouwing noemt hij zijn historische leveranciers uit de jaren 1939-1940: Klaas Veerman en de firma Hartog Wynschenk en Hansen. * **Besluitvorming:** De administratieve aantekeningen rechtsboven geven direct het resultaat van het verzoek weer. De notities *"afwijzen"* en *"modelbr. geen hoogere toewijzing"* betekenen dat het verzoek is afgewezen en dat de aanvrager een standaardbrief (modelbrief) zou ontvangen met de mededeling dat er geen extra vis wordt toegewezen. * **Toestand:** Het document is goed leesbaar. De verschillende kleuren potlood duiden op verschillende stadia of afdelingen in het administratieve proces van de gemeente Amsterdam tijdens de bezettingsjaren.

Doorslag van een getypte brief (officieel schrijven).

* **Inhoud:** Het document is een formele afwijzing van een verzoek dat door de heer D. Groen op 11 december 1941 was ingediend. Een speciale commissie van de 'Visscherijcentrale' heeft de aanvraag beoordeeld en besloten deze niet in te willigen. De aard van het verzoek wordt niet expliciet vermeld, maar het houdt direct verband met de visserijsector. * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is zakelijk en afstandelijk, kenmerkend voor ambtelijke correspondentie uit die periode (bijv. "d.d. 11 dezer", "geen aanleiding bestaat"). * **Vorm:** Het betreft een doorslag op dun, grauw papier, wat gebruikelijk was voor archiefkopieën in de oorlogsjaren vanwege materiaalschaarste. De handgeschreven notitie bevestigt de datum van verzending voor de administratie.

Zakelijke brief / Verzoekschrift.

Dit document is een formeel verzoek van een Amsterdamse vishandelaar aan de distributie-autoriteiten tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het verzoek is een verhoging van de vis-toewijzing van één naar twee eenheden. De afzender, D. Groen, hanteert drie overtuigingsstrategieën: 1. **Historisch recht en sociale functie:** Hij wijst op zijn tienjarige staat van dienst en het feit dat hij de enige vishandelaar is in een dichtbevolkte buurt (de Zeeheldenbuurt). 2. **Marktvraag:** Hij stelt dat de huidige voorraad de lokale vraag niet dekt. 3. **Economische overleving:** Hij claimt dat zijn huidige omzet onvoldoende is om zijn vaste lasten te betalen, wat wijst op de penibele situatie van kleine ondernemers tijdens de bezetting. Onderaan de brief is een ambtelijke notitie toegevoegd die de afwijzing van het verzoek bevestigt. De term "opb. ud." staat waarschijnlijk voor "opbergen uitgaande datum", wat aangeeft dat de zaak administratief is afgehandeld op 18 december 1941, slechts één dag na de datering van de brief.

Getypte lijst (doorslag of stencil), waarschijnlijk een administratief register of distributielijst.

Het document is een zorgvuldig bijgehouden lijst van personen, onderverdeeld in genummerde "Series" (4 t/m 8). Per persoon zijn het serienummer, een uniek volgnummer, de naam, de geboortedatum en het adres genoteerd. Er zijn twee kolommen aan de rechterzijde, aangeduid met de jaren "41/42" en "42/43". De meeste personen hebben een kruisje ("x") in de eerste kolom, enkelen in de tweede, en een zeer klein aantal (zoals H.F. Elners en P. Groothuis) in beide. Dit suggereert een periodieke registratie, mogelijk voor de uitreiking van steun, bonnen of lidmaatschapsgelden. De adressen zijn voornamelijk geconcentreerd in Amsterdamse volksbuurten (Kinkerbuurt, Jordaan, Amsterdam-West), maar er is ook een opvallende aanwezigheid van personen uit Marken (o.a. de familie Dorland), Monnickendam en Volendam. Afkortingen zoals "hs" (huis/begane grond), "I, II, III" (verdiepingen) en "Mon'dam" zijn standaard voor die periode.

Registerblad (waarschijnlijk bevolkingsregister, ledenlijst of personeelsadministratie).

* **Structuur:** Het document is ingedeeld in kolommen. Links staan initialen, gevolgd door de achternaam. In het midden en rechts staan datums (vermoedelijk geboortedata of data van inschrijving) en vaak een tweede naam. * **Annotaties:** De rode vinkjes en kruizen duiden op een controleproces. De namen in de rechterkolom lijken latere toevoegingen, mogelijk partners, opvolgers of verwijzingen naar andere dossiers. * **Namenmateriaal:** Veelvoorkomende Nederlandse achternamen uit die periode, zoals De Groot en Hagendoorn. Er is duidelijk onderscheid gemaakt tussen 'Jr.' (Junior) en 'Sr.' (Senior). * **Toponiemen:** Vermeldingen van de 'Paleisstr' (Paleisstraat) en 'Willemsparkweg' suggereren een stedelijke context, mogelijk Amsterdam of Den Haag.

Getypte officiële brief / oproep.

* **Afzender:** Het adres **Jan van Galenstraat No. 14** in Amsterdam is de sleutel tot het identificeren van de afzender. Dit was het hoofdkwartier van de **Zentralstelle für jüdische Auswanderung** (Centraal Bureau voor Joodse Emigratie). De brief is ondertekend door "De Directeur", een functie die destijds werd bekleed door Ferdinand aus der Fünten. * **Inhoud:** De brief is een dwingende oproep (sommatie) aan een burger om op een bepaald tijdstip op kantoor te verschijnen en "gegevens" (documenten) mee te brengen. Dit was een standaardprocedure in de administratieve voorbereiding van deportaties. * **Opvallend detail:** De brief is gedateerd op 10 mei voor een afspraak op 12 mei. De handgeschreven notitie "Verzonden 13/5" suggereert echter dat de brief pas ná de afspraakdatum is verstuurd of verwerkt, wat vaak voorkwam door de enorme bureaucratische druk of als tactiek om onzekerheid en angst te zaaien. * **Code "SV":** Deze afkorting staat hoogstwaarschijnlijk voor de *Sicherheitsdienst* (SD), de inlichtingendienst van de SS die nauw betrokken was bij de Zentralstelle.

Officieel administratief schrijven (getypt met handgeschreven toevoegingen).

Dit document is een treffend voorbeeld van de bureaucratische precisie waarmee de voedseldistributie tijdens de Tweede Wereldoorlog werd beheerd. * **Mutaties:** Het document somt wijzigingen op in de toewijzing van visproducten aan individuele handelaren en winkeliers. Er wordt strikt onderscheid gemaakt tussen "opvoeren" (verhogen/toevoegen), "afvoeren" (verwijderen) en "verlagen". * **Terminologie:** Gebruikte afkortingen zijn onder meer 'k.' (kisten), 'ger.' (gerookte), 'zw. visch' of 'zoetw.' (zoetwatervis). De eenheden '1 x' of '2 x' verwijzen naar standaard toewijzingsporties of vergunningen. * **Toezicht:** Uit de kanttekeningen blijkt dat er actieve controle plaatsvond. Zo is er sprake van een onderzoek door een "Hr. Frommé" en worden fouten van de "Commissie" hersteld. De handelaren Braam en Overloop krijgen een verbod op het roken van vis ("Mogen niet meer laten rooken"), wat duidt op strikte regulering van verwerkingsprocessen. * **Handgeschreven elementen:** De toevoegingen onderaan tonen aan dat de lijst een 'levend' werkdocument was. Bij S. de Ruijg is zelfs een geboortedatum toegevoegd, wat essentieel was voor de persoonsgebonden distributie-administratie.

Typegeschreven brief of rapport (pagina 2 van een groter geheel).

Dit document betreft de administratieve afhandeling van vis-toewijzingen (quota of vergunningen) tijdens een periode van schaarste en mobilisatie/gevangenschap. De kern van het advies is het maken van een onderscheid tussen twee groepen handelaren die door omstandigheden (waarschijnlijk oorlogsvoering of gevangenschap) hun werk niet kunnen doen: 1. **Straathandelaren:** Voor hen wordt voorgesteld de toewijzingen in te trekken. De redenatie is dat zij hun bedrijfskosten niet kunnen dragen, zelfs niet met een kostwinnersvergoeding. 2. **Winkeliers:** Voor deze groep is de regeling soepeler. Hun toewijzing mag worden overgedragen op naam van een vrouw of familielid, mits deze ervaring heeft in de vissector en de verkoop plaatsvindt in de oorspronkelijke winkel. Dit dient waarschijnlijk om de fysieke infrastructuur van de voedselvoorziening in stand te houden. Het document eindigt met een concreet verzoek om de toewijzingen van twee specifieke personen, C. Schindeler en D. Groen, over te dragen aan hun vaders.

Briefconcept of intern memorandum (waarschijnlijk uit een administratief dossier).

Dit document betreft een verzoek om een administratieve wijziging met betrekking tot "toewijzingen". In de context van de schaarste-economie (zoals tijdens de Duitse bezetting) verwijst dit meestal naar vergunningen of toewijzingen van gerantsoeneerde goederen voor de handel. **Kernpunten:** 1. **Overdracht van rechten:** De schrijver stelt voor om de toewijzingen van "helpers" over te dragen aan hun vrouwen of familieleden. 2. **Reden:** De helpers bevinden zich in "omstandigheden" waardoor zij hun werk niet kunnen doen (mogelijk ondergedoken, gevangengezet of tewerkgesteld). 3. **Voorwaarde:** De nieuwe rechthebbenden moeten ervaring hebben in de "vischhandel". 4. **Verkooppunt:** De goederen moeten fysiek verkocht blijven worden in de oorspronkelijke winkel die bij de toewijzing hoort. 5. **Concrete casus:** Er worden specifieke namen genoemd (Schindelka en Groen) voor wie men de toewijzing wil overzetten naar hun vaders.

Administratieve kennisgeving/brief (doorslag).

In dit document wordt de heer D. Groen Senior geïnformeerd over een administratieve wijziging. Een "toewijzing" die voorheen op naam stond van zijn zoon, D. Groen Junior, is per 10 juli 1943 op zijn naam overgeschreven. Beide mannen woonden op hetzelfde adres: Barentszstraat 64 in Amsterdam. De ontvanger wordt verzocht zich te melden bij de "Vischmarkt". Dit suggereert dat de toewijzing betrekking heeft op een handelsplaats, een vergunning voor verkoop of een specifieke werkplek op de vismarkt van Amsterdam. De term "wnd." bij de ondertekening staat voor "waarnemend".

Handgeschreven ambtelijke mededeling/notitie.

Het betreft een administratieve kennisgeving aan een vader (D. Groen Senior) over een wijziging in de tenaamstelling van een "toewijzing". Deze toewijzing stond voorheen op naam van zijn zoon (D. Groen Junior), die in de Barentszstraat woonde. De overschrijving is met terugwerkende kracht vanaf 10 juli van dat jaar ("jongstleden") ingegaan. De geadresseerde wordt verzocht zich voor de verdere afhandeling te melden bij de "Vischmarkt" (Vismarkt). Het taalgebruik is formeel en bondig, typerend voor overheidscommunicatie in de mid-20e eeuw.

Handgeschreven memo of besluitlijst op gelinieerd papier.

* **Bedrijfsvoering onder bezetting:** Het eerste deel handelt over de voortzetting van nering (winkels). Wanneer een eigenaar wegvalt (waarschijnlijk door tewerkstelling), mag een familielid de zaak voortzetten. Voor straathandelaren geldt een strenger regime: hun vergunning vervalt zodra zij naar Duitsland vertrekken. * **Rapportage en geheimhouding:** Er wordt expliciet instructie gegeven om bepaalde toelichtingen buiten de officiële rapportage te houden en deze alleen voor te leggen aan de heren Schüncker en D. Groen. Dit duidt op een zekere mate van vertrouwelijkheid of illegaliteit. * **Arbeidskrachten:** De notitie over vrouwen die gedwongen in fabrieken of bij de P.T.T. werken, illustreert de druk op de arbeidsmarkt en de logistieke problemen die dit veroorzaakte voor andere (wellicht illegale) activiteiten. * **Distributie en illegaliteit:** De laatste regels over het "hand lichten met bonnen" (soepel omgaan met distributiebonnen) bij de handel in zoetwatervis wijzen op het omzeilen van de bezettingsregels.

Document

Dit document is een getypte lijst met persoonsnamen en bijbehorende kwantitatieve gegevens, verdeeld over twee kolommen per zijde. De koppen luiden "Aantal aal" en "kg. Zw." (waarschijnlijk 'zware aal', een sortering in de vishandel). De lijst is alfabetisch geordend (G tot en met O op deze pagina). Er zijn enkele handgeschreven toevoegingen en adressen tussen haakjes vermeld (bijv. Valkenburgerstraat, Schimmelstraat). Getallen zoals (14-11-84) verwijzen vermoedelijk naar geboortedata, wat gebruikelijk was in administratieve lijsten uit die tijd. ---

Dubbele pagina uit een grootboek of register (genummerd 2 en 3).

* **Structuur:** Het document is een administratief register. De namen zijn gegroepeerd op de eerste letter van de achternaam (D, E, F, G, H, J, K, L), wat wijst op een alfabetische index. * **Terminologie:** * **Fr.:** Waarschijnlijk "Fransz" (zoon van Frans) of een geografische aanduiding (Friesland?). * **v.B.:** Zeer waarschijnlijk "van Buiten", een veelgebruikte term in Nederlandse registers voor personen die buiten de betreffende gemeente woonden. * **Jz / Wz:** Patroniemen (Janszoon, Willemszoon). * **Numerieke waarden:** Veel bedragen liggen rond de 3000. Dit kan duiden op het nominaal kapitaal van aandelen, certificaten in een fonds, of een belastingaanslag op basis van vermogen. De bedragen 5160 en 3080 komen herhaaldelijk voor, wat wijst op gestandaardiseerde eenheden. * **Correcties:** Er zijn diverse doorstrepingen en wijzigingen zichtbaar (bijv. bij 173 en 266), wat aantoont dat dit een werkdocument was dat over een langere periode werd bijgehouden.

Administratieve lijst / Register van visverkopers.

* **Doel van de lijst:** Het document dient om de distributiekanalen van zoetwatervis in kaart te brengen. Het lijkt te gaan om een controlelijst van de overheid of een marktwezen-instantie om te bepalen waar individuele handelaren hun waar verkopen (winkel, marktplaats of ambulante handel/venten). * **Geografische focus:** De lijst concentreert zich op Amsterdam (Javastraat, Lindengracht, Dapperbuurt, Albert Cuypstraat) en de omliggende regio (Weesp, Bussum, Marken, Diemen). * **Terminologie:** * *Oproepen:* Het luidkeels aanprijzen van waren op straat of markt. * *Venter:* Iemand die met zijn waar langs de deuren gaat. * *Slijten:* Verkopen. * **Opvallend:** De toevoeging in blauwe inkt over de groep bij de Lindengracht (Kok, Ter Voort, Overloop) suggereert dat er twijfel was of deze handelaren nog wel actief waren op de markt.

Getypte distributie- of rantsoeneringslijst met handgeschreven annotaties en rode doorhalingen.

* **Doel van het document:** Dit is een werkdocument voor de verdeling van vis (aal en snoekbaars) onder handelaren in Amsterdam en omstreken. De genoemde hoeveelheden (vaak 20 of 40 kg) suggereren dat dit een groothandels- of distributielijst is. * **Betekenis van de rode strepen:** De systematische rode doorhalingen van namen zijn een indicatie van uitsluiting. Gezien de aanwezigheid van veel Joodse familienamen (zoals Elsas, Ereira, Fransman, Goudeketting, Cohen, Groenteman) onder de doorgehaalde namen, is dit hoogstwaarschijnlijk een lijst waarbij Joodse handelaren uit de distributieketen werden verwijderd als onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is actief bijgehouden. Er zijn namen toegevoegd (o.a. 'Commandeur Marken', 'Nic Goedhart') en hoeveelheden zijn aangepast (bijv. bij 'A. de Groot' is 40 veranderd in 80). Dit wijst op een dynamisch distributieproces waarbij de beschikbare vis van de geschrapte handelaren werd herverdeeld onder de overblijvende namen.

Getypte distributielijst met handgeschreven aantekeningen en correcties.

* **Doel:** Het document dient als registratie voor de toewijzing of distributie van aal (paling) aan handelaren of particulieren. Gezien de grote hoeveelheden (tot 50 kg per persoon) betreft het vermoedelijk een toewijzing aan visverkopers of winkeliers. * **Kwantiatieve gegevens:** De meest voorkomende toewijzing is 20 kg. De maximale toewijzing is 50 kg (o.a. Boekelman, Bommels, Botter-Jansen, De Groot, Huisman). * **Annotaties:** * Doorhalingen bij *A. Alessij Jr.* en de familie *Drieshuizen* duiden op annuleringen van de toewijzing. * Handgeschreven toevoegingen onderaan kolommen (*C. Biesenbeek ter Voort*, *J.J. Huisman*) wijzen op late inschrijvingen. * De toevoeging "in steun" bij *M.M. Gerber-Fransen* kan duiden op een sociale context of een specifieke regeling. * **Identificatie:** Namen als *Goudsketting* en *Elsas* zijn historisch vaak geassocieerd met de Joodse gemeenschap in Nederland. Vermeldingen van "P.C. Hooftstr." en "Middenweg" wijzen sterk in de richting van Amsterdam als locatie.

Getypte lijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Inhoud:** Het document betreft een distributielijst voor "aal" (paling). De kolommen "Aantal aal" en "kg. Zw." (mogelijk 'kg Zwaar' of een andere gewichtsaanduiding) suggereren een logistieke administratie van voedseldistributie. * **Doelgroep:** De namen op de lijst zijn overwegend Joodse namen (bijv. Goudsketting, Groenteman, Locher, de Hond). Er staan ook specifieke adressen bij in Amsterdamse wijken die historisch een grote Joodse populatie kenden (Valkenburgerstraat, Schimmelstraat). * **Annotaties:** De toevoeging "afvoeren" bij M.A. Helsloot en "afv." (afgevoerd/afwezig) bij J. Lustig wijst op een administratie die tijdens een periode van gedwongen vertrek of deportatie werd bijgehouden. De handgeschreven getallen (vaak verhogingen van 50 naar 80) kunnen duiden op gewijzigde rantsoenen of samenvoeging van huishoudens. * **Rekenwerk:** De totalen onderaan duiden op een controle van de uitgegeven hoeveelheden vis of gewicht.

Handgeschreven administratieve notitie/steekkaart.

* **Structuur:** Het document is verdeeld in vier secties, elk gewijd aan een specifiek persoon of bedrijf (B. ten Hoeve, J.E. Ekkelboom, D. Groen en de Gebroeders Meeuwisse). * **Inhoud:** De tekst bevat besluiten over de toewijzing of afwijzing van quota, waarschijnlijk gerelateerd aan de vissector (vermeldingen van "aal", "visch", "kg" en "gerookte visch"). * **Correcties:** Bij B. ten Hoeve is de oorspronkelijke blauwe tekst overschreven met groene inkt, wat duidt op een wijziging in de status of een definitief besluit ("afwijzen"). * **Terminologie:** * "Luchtbesch. dienst": Luchtbeschermingsdienst. * "Zw + aal": Waarschijnlijk snoekbaars (Zander) en aal. * "b kw.": Waarschijnlijk "B-kwaliteit" of "2e kwartaal". * "gebr.": Afkorting voor Gebroeders.

Handgeschreven lijst op vergeeld papier.

* **Namen:** De lijst bevat bekende Nederlandse familienamen. Opvallend zijn de namen Hooft, Boissevain en Dake, die in de 19e en 20e eeuw verbonden waren aan de Amsterdamse elite, handel en kunstwereld. * **Getallen:** Bijna elke naam is gekoppeld aan het getal "1600". Dit kan duiden op een inlegbedrag in guldens, een aantal aandelen, of een specifieke code. Bij de eerste regel staat een kleine "v²" of "12" in superscript. * **Tekens:** De 'x' achter de getallen fungeert waarschijnlijk als afvinkteken, wijzend op een voltooide betaling of aanwezigheid. Bij "Van As" ontbreekt een getal en teken, wat suggereert dat deze persoon nog niet had voldaan of niet aanwezig was. * **Structuur:** De horizontale lijn na "J. Beek" suggereert een subtotalisering of een onderscheid tussen twee groepen (bijvoorbeeld commissieleden versus gewone leden).

# TRANSCRIPTIE D. Groen Sr. [Rood: 46 10/217/7] Hierbij deel ik U mede, dat de toe- wijzing van Uw zoon D. Groen Jr., Barentszstr. m.i.v. 10 Juli jl. op Uw naam is overgeschreven. In verband hiermede kunt u zich vervoegen op de Vischmarkt. Afd. Insp. [initialen, mogelijk DS] V.M.

# TRANSCRIPTIE 46b/217/7 M. [handgeschreven in paars: Fernandes 20/7 Inp Verchoor (?)] VD/SV 20 Juli 1943. Den Heer D. Groen Sr., Barentszstraat 64 Amsterdam-Centrum. wijk 16 ============================== Hierbij deel ik U mede, dat de toewijzing van Uw zoon D. Groen Jr., Barentszstraat 64 met ingang van 10 Juli jl. op Uw naam is overgeschreven. In verband hiermede kunt U zich vervoegen op d...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve notitie / Bijblad betreffende restitutie marktgeld. * **Datering:** 29 november 1940 (doorzending) tot 2 december 1940 (stempel). * **Betrokkene:** G. Groen (geboren 31-05-1869, overleden 28-10-1940). * **Locatie:** Marktplaats Ten Katestraat (Amsterdam). * **Kenmerken:** Formulier "Alg. Zaken Model No. 14", voorzien van diverse ambte...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypte brief met handtekening en ambtelijke aantekeningen. * **Datum:** 26 oktober 1940. * **Locatie:** Amsterdam. * **Afzender:** A. Groen (wonende aan de v. Musschenbroekstraat 2, Amsterdam). * **Ontvanger:** WelEd. Heer Directeur van het Marktwezen te Amsterdam. * **Kenmerk:** № 27/84/3 M. 1940 (met ambtelijk stempel gedateerd 28/10).

# TRANSCRIPTIE A. P. Groen geb. 13 - 5 - 1900. Heeft plaats gehad op Ten Katestraat onder no. 50. i/g. 1 - 10 - 1943. Ingetrokken per 27 - 3 - 44. i.v.m. uitsluiting door Inspecteur Prijsbeheersing voor den tijd van vijf jaar Mevr. A. P. Groen oproepen [Rode inkt, linksonder:] Donderdagmorgen [Rode inkt, rechtsmidden:] 20/28/2 [Zwarte inkt, rechtsonder:] HD. 26/6 '44