Getypte ambtelijke brief (doorslag) 23 april 1942 Onbekend (vermoedelijk een hoofd van dienst of secretaris binnen de gemeente Amsterdam, gezien de referentie aan "mijn dienst"). Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen te Amsterdam. VD/HG.
46A/4A/1 M.
Verzonden 23/4
23 April 1942.

De Vischverdeeling en
de Nederlandsche Landstand.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

In aansluiting op ons telefonisch gesprek van heden-
morgen heb ik de eer U, ingevolge Uw opdracht, het volgende
te berichten.
Door den heer Balk, Streekleider van den Nederland-
schen Landstand voor de Streek Amsterdam en omgeving is een
dezer dagen als lid van de U bekende "Verdeelingscommissie
voor Visch" naast het lid M. Gootjes, die reeds voor den Land-
stand zitting heeft, aangewezen de heer C. Zwaan.
De Directeur van de Nederlandsche Visscherijcentrale,
die de onderhavige Commissie heeft ingesteld, maakt bezwaar
tegen de wijze, waarop de heer Zwaan, zonder zijn voorkennis,
in voornoemde Commissie heeft zitting genomen. Voor de toe-
lating van Zwaan had namelijk een gemotiveerd verzoek bij
dezen Directeur moeten zijn ingediend. Toen de heer Balk mij
de vorige week zijn plan kenbaar maakte, heb ik hem medege-
deeld, dat het zitting nemen van Zwaan door den Directeur der
Nederlandsche Visscherijcentrale moest worden goedgekeurd.
Evenwel heeft de heer Balk den heer Zwaan met een machtigings-
brief naar de eerstvolgende vergadering der Verdeelingscommis-
sie gezonden; de Voorzitter dezer Commissie, de Inspecteur van
mijn dienst, die niet op de hoogte was, heeft Zwaan, op grond
van den in zijn bezit zijnden brief, waarop stond vermeld,
dat de Directeur van het Marktwezen met een en ander bekend
was, tot de vergadering toegelaten.
De heer Balk deelde mij voorts gisteren mede, dat
door hem met de heeren van het Bureau van den Beauftragte
voor de stad Amsterdam de vischregeling te Amsterdam wordt
geregeld; hij maakte bezwaar, dat in de Verdeelingscommissie
zaken werden besproken, die hem nog niet bekend waren!
Ik heb hierop den heer Balk erop opmerkzaam gemaakt,
dat deze aangelegenheid wordt voorbereid door den Wethouder
voor de Levensmiddelen en de Nederlandsche Visscherijcentrale:
dus de daarvoor tot nu toe aangewezen instanties. Deze brief legt een ambtelijk conflict bloot over de bevoegdheden binnen de voedselvoorziening in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. De kern van het conflict draait om de Nederlandsche Landstand, een nationaalsocialistische organisatie die door de bezetter was opgericht om de agrarische sector (inclusief visserij) te controleren.

De heer Balk, een streekleider van deze Landstand, probeert op eigenmachtige wijze een extra lid (de heer Zwaan) in de 'Verdeelingscommissie voor Visch' te plaatsen. Hij negeert hierbij de formele procedures van de Nederlandsche Visscherijcentrale en misleidt de voorzitter van de commissie door te suggereren dat de Directeur van het Marktwezen akkoord is.

Interessant is de vermelding dat Balk beweert de visregeling rechtstreeks met de Beauftragte (de Duitse toezichthouder voor Amsterdam) af te stemmen. De schrijver van de brief probeert de bestaande hiërarchie te handhaven door te benadrukken dat de Wethouder voor Levensmiddelen en de Visscherijcentrale de officieel aangewezen instanties zijn. Het document illustreert de voortdurende machtsstrijd tussen het traditionele Nederlandse overheidsapparaat en de nieuwe, door de NSB gedomineerde instellingen. * Datum: 23 april 1942. Nederland is bijna twee jaar bezet. De schaarste aan voedsel neemt toe, waardoor de controle over distributiecommissies politiek en maatschappelijk zeer beladen is.
* De Nederlandsche Landstand: Opgericht in oktober 1941 onder leiding van de NSB'er E.J. Roskam. Het doel was de 'gelijkschakeling' van de boeren en vissers. Veel traditionele ambtenaren stonden wantrouwend tegenover de machtshonger van deze organisatie.
* Beauftragte: Dit was de vertegenwoordiger van de Rijkscommissaris (Seyss-Inquart) die toezicht hield op het gemeentebestuur. In Amsterdam was dit destijds Hans Böhmcker. Dat Balk claimde direct met hem te overleggen, was een duidelijke intimidatietactiek richting de Amsterdamse ambtenarij.
* Visdistributie: Omdat vlees steeds schaarser werd, was vis een cruciale eiwitbron voor de bevolking. De strijd om wie de vis mocht verdelen, was dus in feite een strijd om de controle over de Amsterdamse voedselvoorziening.