Dienstbrief / Circulaire van het Gemeentelijk Materialenbureau Amsterdam. Gestempeld op 17 juli 1942 (M. 1942 17/7). Gemeentelijk Materialenbureau, Oudezijds Achterburgwal 213, Amsterdam. De Heeren Hoofden van Diensten en Bedrijven (met handgeschreven toevoeging "w. Techn. Dienst", waarschijnlijk verwijzend naar de Wederopbouw of de Publieke Werken/Technische Dienst). [Stempel/Logo: Wapen van Amsterdam met drie kruisen]
Nº 100/13/3 M. 1942 17/7

Telefoon: 43321, 43130
Toestellen: 568, 569, 576
Verzoeke bij beantwoording datum en nummer van dezen brief te vermelden

No. 20/179 G.M.B.
Amsterdam, ......................................... 194......
Bijlagen: Circ. 101

Gemeentelijk Materialenbureau
Oudezijds Achterburgwal 213 Amsterdam (Centrum)

Aan: de Heeren Hoofden van
Diensten en Bedrijven.

[Handgeschreven:] w. Techn. Dienst

De grootte van het contingent ijzer en staal voor het nu aangevangen kwartaal (Juni, Juli en Augustus) is nog steeds niet vastgesteld. Wel is bekend, dat de totale hoeveelheid zeer klein zal zijn en zeer waarschijnlijk minder dan 40% van het vorige kwartaal zal bedragen.
Het aantal ontvangen aanvragen is buitengewoon groot, o.a. een gevolg van het opnieuw indienen van in vorige kwartalen afgewezen aanvragen.
Verdeeling van de aangevraagde hoeveelheden over meerdere kwartalen is onder de tegenwoordige omstandigheden uitgesloten te achten en dus zal alleen bij uitzondering in dringende gevallen de geheele aangevraagde hoeveelheid kunnen worden toegestaan.
In verband hiermede ontvang ik gaarne en wel voor 17 Juli a.s. een opgave van de bij mijn Bureau ingediende aanvragen, welke als zeer dringend zijn te beschouwen en een opgave met welke hoeveelheden nog iets kan worden bereikt.

[Linksonder drukkersmerk:]
Stadsdrukkerij Amsterdam
16055-8-41-1500

[Rechtsonder handgeschreven paraaf/notitie:]
loo
ypu

--- Dit document is een treffend voorbeeld van de bureaucratische realiteit tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

1. Extreme Schaarste: Er wordt melding gemaakt van een daling van het beschikbare materiaal (ijzer en staal) tot minder dan 40% van het voorgaande kwartaal. Dit wijst op de steeds nijpender wordende tekorten naarmate de oorlog vorderde en de Duitse oorlogsindustrie meer middelen opeiste.
2. Rationeringssysteem: Het gebruik van de term "contingent" duidt op een strak gereguleerd toewijzingssysteem. De gemeente Amsterdam kon niet vrij inkopen, maar was afhankelijk van quota die door de centrale (vaak door de bezetter gecontroleerde) instanties werden vastgesteld.
3. Prioritering: Vanwege de enorme hoeveelheid aanvragen (die deels "gestapeld" zijn uit eerdere kwartalen) dwingt het Materialenbureau de verschillende gemeentediensten om hun aanvragen opnieuw te filteren op "zeer dringend".
4. Efficiëntievraag: De opvallende vraag aan het slot ("met welke hoeveelheden nog iets kan worden bereikt") suggereert dat men probeert te bepalen wat het absolute minimum is om projecten nog net niet te laten stranden.

--- In 1942 was de Nederlandse economie volledig ondergeschikt gemaakt aan de behoeften van de Duitse Kriegswirtschaft. Metaal was een van de meest kritieke materialen. Veel ijzer en staal werd direct naar Duitsland getransporteerd of gebruikt voor de bouw van de Atlantikwall.

Het Gemeentelijk Materialenbureau van Amsterdam had de ondankbare taak om de schamele restjes te verdelen over vitale stadsdiensten zoals de tram, de waterleiding en de reinigingsdienst. De datum van 17 juli 1942 valt in een periode waarin de bezetter de controle over de Nederlandse industrie en grondstoffenvoorraad verder aanhaalde via organen zoals het Rijksbureau voor IJzer en Staal. De handgeschreven notitie "w. Techn. Dienst" laat zien dat dit specifieke exemplaar bedoeld was voor de technische afdelingen van de gemeente, die de grootste verbruikers van deze materialen waren.