Dienstbrief / Circulaire 28 oktober 1942 Telefoon 43321, 43130
Toestellen 568, 569, 576

Verzoeke bij beantwoording datum en nummer van dezen brief te vermelden

No. 20/250g G.M.B.
Amsterdam, 28 October 1942.

Gemeentelijk Materialenbureau
Oudezijds Achterburgwal 213 Amsterdam (Centrum)

Aan: Heeren Hoofden van Diensten en Bedrijven.

[Stempel: Nº 100/13/8 M. 1942]
[Handgeschreven toevoeging: 29/10 en een paraaf, mogelijk "With Jonkman"]

Ten vervolge op mijn schrijven van 26 October l.l., No. 20/250d G.M.B., kan worden medegedeeld, dat van het Rijksbureau voor IJzer en Staal bericht is ontvangen, dat van het aan de contingenthouders voor verdeeling toegewezen ijzer en staal 4e kwartaal 1942, 20 % moet worden gereserveerd voor aanvragen van contingenthouders, die geen contingent hebben toegewezen gekregen voor de uitvoering van de z.g. "nacontingenteering".

Het Rijksbureau deelt verder mede, dat in Duitschland geplaatste orders, indien de voor de uitvoering noodige walserij- en gieterijproducten door de betrokken producenten vóór 1 October 1942 zijn vervaardigd, zonder "Eisenscheine" kunnen worden uitgevoerd.

De bestellingen, waarvoor de noodige walserij- en gieterijproducten niet vóór 1 October zijn vervaardigd, zullen voorloopig

-worden opgeschort-

Stadsdrukkerij Amsterdam
9520-5-42-500 Dit document is een officiële mededeling van het Gemeentelijk Materialenbureau aan de hoofden van Amsterdamse gemeentediensten. De kern van de brief betreft de verscherpte rantsoenering en controle op de distributie van ijzer en staal in de tweede helft van 1942.

• Contingenteering: Er wordt melding gemaakt van een verplichte reserve van 20% op reeds toegewezen quota (contingenten) voor het 4e kwartaal van 1942. Dit wijst op een tekort aan grondstoffen waarbij een deel apart gehouden moet worden voor 'nacontingenteering' (spoedgevallen of correcties).
• Duitse invloed: Het document verwijst direct naar orders geplaatst in Duitsland en het gebruik van "Eisenscheine" (ijzerbonnen/vergunningen). Dit was een Duits systeem dat gedurende de bezetting werd ingevoerd om de schaarse metaalvoorraden volledig te controleren ten behoeve van de oorlogsproductie.
• Opschorting: De mededeling dat bestellingen die na 1 oktober 1942 nog niet geproduceerd waren worden opgeschort, duidt op een acute crisis in de levering of een herprioritering van de middelen door het Rijksbureau. Tijdens de Tweede Wereldoorlog stond de Nederlandse economie volledig in het teken van de Duitse oorlogsvoering. Grondstoffen zoals ijzer en staal waren essentieel voor de Wehrmacht en de oorlogsindustrie. De "Rijksbureaus" waren door de bezetter ingestelde of gecontroleerde instanties die de distributie van schaarse goederen reguleerden via een ingewikkeld systeem van vergunningen en contingenten.

Het Gemeentelijk Materialenbureau fungeerde hierbij als tussenpersoon voor de verschillende Amsterdamse stadsdiensten (zoals de reiniging, de tram of de waterleiding). De brief illustreert de bureaucratische werkelijkheid van de bezetting: zelfs voor lokale gemeentelijke taken was men volledig afhankelijk van de grillen en restricties van het centrale (Duitse) distributieapparaat. De term "Eisenschein" is typerend voor de germanisering van het economisch verkeer in deze periode. G.M.B. Rijksbureau Wehrmacht