Officiële circulaire (circ. 102 / No. 8/7) 8 september 1942 Nº 100/16/1 M.1342 11/9

Gemeentelijk Materialenbureau
Oudezijds Achterburgwal 213
No. 8/7 · circ. 102.

Amsterdam, 8 September 1942

Aan Heeren Hoofden van Diensten
en Bedrijven.

Hierdoor deel ik U mede, dat is bepaald, dat een ieder, die per 4 September 1942 drijfriemen in voorraad of voorhanden heeft verplicht is vóór of op 19 September a.s. een opgave te verstrekken van alle bij hem in voorraad of voorhanden zijnde drijfriemen.

Onder drijfriemen wordt hier overal verstaan: geheel of gedeeltelijk uit rubber, balata, eenige andere grondstof of eenig textielproduct vervaardigde drijfriemen of andere tot het aandrijven van machines bestemde riemen of banden, loopende, transport- of elevatorbanden, valhamerriemen of ronde of gevlochten snaren, al dan niet afgepast.

Bedoelde opgave dient te geschieden via het Materialenbureau in drievoud onder gebruikmaking van het hiertoe vastgestelde formulier model No. 505. Deze formulieren worden gratis ter beschikking gesteld en kunnen worden afgehaald bij de Kamer van Koophandel.

Bij de aangifte dient nauwkeurig onderscheiden te worden tusschen:
a. in gebruik zijnde drijfriemen;
b. reserveriemen, en
c. niet in gebruik zijnde (d.w.z. tot een stilgelegd bedrijfsonderdeel of tot een enkele stilgelegde machine behoorende) drijfriemen.

Voor elk dezer categorieën moet een afzonderlijk formulier worden ingediend.

De tot de aangifte verplichte personen en lichamen, die tevens gebruikers van de aangegeven goederen zijn, dienen tegelijkertijd door middel van formulier model No. 505 een verzoek tot inschrijving als zoodanig te doen.

Aan een ieder is het verder verboden drijfriemen in voorraad of voorhanden te hebben, te gebruiken, te verkoopen, af te leveren, te koopen, in ontvangst te nemen, te verwerken of ter herstelling te bewerken of deze handelingen te doen verrichten zonder hiertoe verkregen schriftelijke vergunning.

Van het in het vorige lid bepaalde wordt echter dispensatie verleend voor drijfriemen, waarvan het gewicht per stuk niet hooger is dan 1 kg en de kleinhandelsprijs een bedrag van f. 10.- per stuk niet te boven gaat.

Van het verbod vermeld in het hierboven bedoelde lid tot het gebruiken van de in dit lid genoemde goederen, zonder hiertoe vooraf schriftelijke vergunning van den directeur ontvangen te hebben, wordt dispensatie verleend voor die goederen, welke per heden in bedrijf zijn, en wel voor den termijn van heden tot en met den dag, waarop de beslissing van het Rijksbureau op de desbetreffende vergunningsaanvrage door belanghebbenden wordt ontvangen en van het verbod tot het gebruiken van de in dit lid genoemde goederen, zonder hiertoe vooraf schriftelijke vergunning te hebben ontvangen van den directeur wordt bovendien dispensatie verleend voor wat betreft de tot de reserve van een bedrijf behoorende goederen, voor zoover deze in gebruik worden genomen uitsluitend ter vervanging van andere goederen, welke krachtens een geldige vergunning in gebruik waren, onder voorwaarde, dat de inbedrijfstelling binnen 24 uur na dien, onder opgave van alle bijzonderheden en redenen daarvan, aan het Rijksbureau voor Huiden en Leder, alhier wordt gemeld.

Van het bepaalde tot het verkoopen, afleveren, koopen, in ontvangst nemen, het verwerken of ter herstelling bewerken wordt tot wederopzeggens dispensatie verleend, voor zoover het betreft loopende, transport- en ele-

C.S. Stadhuis
A'dam 9-'42. Dit document is een ambtelijke verordening die de schaarste aan industriële grondstoffen tijdens de oorlogsjaren illustreert. De kernpunten zijn:

1. Strikte Inventarisatie: Bedrijven worden gedwongen om binnen een zeer korte termijn (11 dagen) hun volledige voorraad aandrijfmiddelen te rapporteren.
2. Brede Definitie: De term 'drijfriemen' wordt extreem ruim gedefinieerd om elk mogelijk bruikbaar materiaal (rubber, textiel, balata) onder overheidscontrole te krijgen.
3. Bureaucratische Controle: Het gebruik van specifieke formulieren (Model 505) in drievoud duidt op een centrale registratie door het 'Rijksbureau voor Huiden en Leder'.
4. Vergunningenstelsel: Het vrije verkeer en gebruik van deze goederen wordt nagenoeg volledig aan banden gelegd. Men mag niets bezitten of verhandelen zonder schriftelijke toestemming, met uitzondering van zeer kleine, goedkope onderdelen (onder de 1 kg of 10 gulden). Het document dateert van september 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze fase van de Tweede Wereldoorlog was de grondstoffenschaarste nijpend geworden. Rubber en leder waren strategische goederen die essentieel waren voor de oorlogsindustrie.

De bezetter stelde 'Rijksbureaus' in om de distributie van schaarse goederen te beheersen (de zogenaamde distributie-economie). Het Gemeentelijk Materialenbureau fungeerde hierbij als lokaal uitvoeringsorgaan. Dergelijke maatregelen dienden twee doelen: enerzijds het draaiende houden van de vitale infrastructuur en anderzijds het in kaart brengen van voorraden die door de Duitse Wehrmacht gevorderd konden worden. De dreiging van stilgelegde fabrieken (zoals genoemd in categorie 'c') was in 1942 een realiteit door brandstofgebrek en eerdere vorderingen.