Afschrift van een officiële brief. 5 september 1942. Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart, Rijksbureau voor Oude Materialen en Afvalstoffen ('s-Gravenhage). Den Heer Mr. J. Reitsma te Amsterdam. [Handgeschreven rechtsboven in potlood:] Marktn 10/

[Gecentreerd boven:] Afschrift

No.139 L.M. -1942-

Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart, Rijksbureau voor
Oude Materialen en Afvalstoffen.

[Stempel links:] Nº 101/9/1 M. 1942 9/9

's-Gravenhage, 5 September 1942.
Paleisstraat 7

Den Heer Mr.J.Reitsma,
AMSTERDAM.

Organisatie 32616
Lijst.

[Handgeschreven krabbel rechts naast het adres, mogelijk paraaf of archiefcode]

Hierbij doen wij U toekomen een lijst van thuiszittende kleinhan-
delaren in de gemeente Amsterdam in 4-voud.

De Secretaris van het Rijksbureau
voor Oude Materialen en Afvalstoffen,
voor dezen:

(get.) onleesbaar Deze brief is een geleidebrief bij een lijst van "thuiszittende kleinhandelaren" in de gemeente Amsterdam. Het document is een kopie (afschrift) van het origineel. De afzender is het Rijksbureau voor Oude Materialen en Afvalstoffen, een overheidsinstantie die tijdens de bezettingsjaren toezicht hield op de recycling en distributie van schaarse grondstoffen.

De term "thuiszittende kleinhandelaren" is cruciaal. In de context van september 1942 verwijst dit zeer waarschijnlijk naar winkeliers die door de bezettingsautoriteiten gedwongen waren hun zaak te sluiten. Dit betrof op grote schaal Joodse ondernemers wiens bedrijven werden "gearijseerd" of geliquideerd, maar het kon ook gaan om niet-Joodse ondernemers wiens zaken gesloten werden in het kader van de economische 'rationalisatie' door de Duitsers.

De geadresseerde, Mr. J. Reitsma, was een jurist die betrokken was bij de uitvoering van deze economische maatregelen in Amsterdam. De lijst werd in viervoud (4-voud) verzonden, wat wijst op een uitgebreide administratieve verwerking. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in Nederland diverse Rijksbureaus opgericht om de schaarste aan goederen te beheersen. Het Rijksbureau voor Oude Materialen en Afvalstoffen (vallen onder het Departement van Handel, Nijverheid en Scheepvaart) was verantwoordelijk voor de inzameling van oud ijzer, koper, textiel en papier voor de oorlogsindustrie.

De vermelding van "thuiszittende kleinhandelaren" is onlosmakelijk verbonden met de nationaalsocialistische politiek van Entjudung (het verwijderen van Joden uit het economische leven) en de algemene sanering van de middenstand. Vanaf 1941 werden duizenden (voornamelijk Joodse) ondernemers uit hun ambt of bedrijf gezet. De administratie van deze "thuiszitters" was noodzakelijk voor de overheid om te controleren wie er nog aanspraak kon maken op uitkeringen, wie herplaatst moest worden in de werkverruiming, of wiens resterende voorraden geconfisqueerd moesten worden. De datum, september 1942, valt midden in de periode van de grootschalige deportaties uit Amsterdam. J. Reitsma Gemeente Amsterdam Rijksbureau