Ambtsverslag / Controlerapport. 27 augustus 1943. Waarvan dit rapport te Amsterdam op 27 Augustus 1943. --

De Controleur voornoemd,
[Handtekening: onleesbaar, mogelijk 'Haeck' of 'Haeckel']

Naar aanleiding van bijgaand schrijven no. 93/1418 d.d. 18 Augustus 1943, waarin geklaagd wordt over een groentehandelaar J. L. Bos, wonende Brouwersgracht 8 alhier, heb ik een onderzoek ingesteld.
Uit de gezinskaart van J. L. Bos bleek dat het gezin van 15 – 22 Augustus 4 x groente en 2 x fruit heeft gehad.

Verder is mij gebleken dat de groentehandelaar Bos Jan, oud 30 jaar, wonende en zaakhebbende Haarlemmerstraat 6 alhier. In de winkel waren enige groenten en fruit waren duidelijk zichtbaar voor het publiek aanwezig.
Uit de klantenlijsten van Bos voornoemd, bleek dat mej. Schipper, wonende Veestraat 26 alhier, klant is, zoodat de aflevering door Bos aan mej. Schipper volkomen in orde was.

Bos heeft 120 klanten. In totaal heeft hij 120 bonnen ontvangen door het plaatselijke verdeelkantoor “Amsterdam”. Aan hem 1 kist toegewezen. Op deze kisten zitten 11 coffie groenten en 14 coffie fruit (indien voldoende aanvoer). Hij heeft 4 restaurants ter bediening en wel: Hotel Central, Damrak; Rest. Noord-Holland, Martelaarsgracht; Automatiek Nieuwendijk; Banketbakkerij Haarlemmerstraat; allen te Amsterdam. Bos krijgt hun groentetoewijzing van het Verdeelkantoor “Amsterdam”. Het kan dus voorkomen dat een bepaalde soort groente, die in de winkel voorraad is, niet beschikbaar is voor het publiek doch bestemd is voor de restaurants. De hoeveelheid groente die de restaurants toegewezen krijgen hangt af van de door de Distributiedienst toegewezen aardappelrantsoenen.

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen. Dit rapport is opgesteld door een controleur van de gemeente Amsterdam (waarschijnlijk van de Dienst van het Marktwezen) tijdens de Duitse bezetting. De kern van het rapport is een onderzoek naar de bedrijfsvoering van groentehandelaar Jan L. Bos.

De belangrijkste bevindingen zijn:
1. Rechtvaardiging van levering: Een specifieke levering aan een klant (mej. Schipper) werd onderzocht. De controleur stelt vast dat zij een geregistreerde klant is, waardoor de levering legaal was binnen het distributiesysteem.
2. Systeem van toewijzing: Het document geeft inzicht in hoe de distributie werkte: Bos bediende 120 particuliere klanten en 4 specifieke horecagelegenheden.
3. Schaarste en 'Reservering': De controleur verklaart waarom burgers soms groenten in de winkel zagen liggen die ze niet konden kopen. Deze waren niet bedoeld voor de vrije verkoop, maar waren specifiek toegewezen aan restaurants op basis van hun aardappelrantsoen. Dit was vaak een bron van frustratie en klachten onder de bevolking (vermoeden van achterhouden of zwarte handel). Het document dateert uit augustus 1943, een periode waarin de voedselschaarste in bezet Nederland steeds nijpender werd. Alles was "op de bon". De overheid (onder toezicht van de bezetter) controleerde strikt de distributie via Verdeelkantoren.

Handelaren stonden onder streng toezicht van controleurs om te voorkomen dat producten buiten het officiële bonnensysteem om ("in het zwart") werden verkocht. Klachten van burgers over handelaren die producten wel in voorraad hadden maar weigerden te verkopen, werden serieus onderzocht om de sociale rust te bewaren en het distributiesysteem sluitend te houden. De genoemde locaties (Haarlemmerstraat, Damrak, Martelaarsgracht) bevinden zich in het hart van Amsterdam, nabij het Centraal Station. J.L. Bos L. Bos Gemeente Amsterdam Marktwezen