Officieel rapport van een controleur. CENTRALE MARKT AMSTERDAM

No. 24/92/1 M. 1943 20/12 R A P P O R T [handgeschreven: Gezien [onleesbaar] opb 5]

Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Controleur bij het
Marktwezen, rapporteert U het navolgende;
Op Vrijdag, 3 December 1943, bevond ik mij op de Muider-
schans alhier. Ik zag, dat door een persoon een kistje inhou-
dende groenten (witlof, spruitjes en gekrapte worteltjes)
werd bezorgd aan een adres aldaar. Op de bakfiets, waarmede
deze persoon reed, stonden meerdere kistjes, inhoudende de
zelfde soort groenten. De persoon die de groente afleverde,
kon mij geen verkoopnota overhandigen.
Volgens art. 1 van het "Administratie voorschrift ver-
koopnota's kleinhandelaren" is de kleinhandelaar verplicht
de waren welke zij aan huis van den kooper afleveren, te
doen vergezellen van een nota, welke de volgende gegevens
bevat;
Datum van aflevering;
naam en adres van de leverancier en van den afnemer;
omschrijving van het goed met aanduiding van de qualiteit
hoeveelheid en prijs per eenheid.
Deze groenten moest hij in opdracht van zijn patroon
Glazer, Vijzelgracht 37 alhier, aan verschillende adressen
afleveren.
In verband met het bovenstaande hoorde ik op 6 December
1943, Hendricus, Johannes Glazer geboren te Amsterdam,
31 Juli 1922, wonende en zaakhoudende Vijzelgracht 37, huis
alhier. Nadat ik hem voorzoover noodig met een en ander in
kennis had gesteld, verklaarde hij mij het volgende: "De
personen, die ik tegenwoordig aan huis bedien, zijn heel
oude klanten van mij. Het zijn meestal Directie en koks van
de restaurants, die ik bedien. Deze krijgen wel eens gratis
groenten van mij. Op Woensdag, 3 December 1943, heb ik 3
kistjes witlof toegewezen gekregen. Dit witlof heb ik ver-
deeld over mijn personeel en de genoemde Directie en koks.
Deze personen leveren echter al hun groentebonnen bij mij
in. Op de gezinskaarten van deze personen houd ik echter
geen aanteekening van deze afleveringen."
Op mijn vraag van welken grossier hij die 3 kistjes
lof had gekocht, kon hij mij geen antwoord geven.
Daar ik, rapporteur, vermoed, dat Glazer voornoemd,
buiten de Centrale Markt om, koopt, zal ik hem nogmaals eenige
malen controleeren.
Waarvan dit rapport te Amsterdam op 7 December 1943.

De Controleur voornoemd,
[Handtekening: J.H. de Grebber]

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R . Dit rapport verslaat een inspectie op de naleving van de distributie- en administratievoorschriften voor levensmiddelen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

• De overtreding: Een medewerker van groentenhandelaar H.J. Glazer wordt betrapt op het bezorgen van groenten (witlof, spruitjes, wortelen) zonder de verplichte verkoopnota. Dit is in strijd met het 'Administratie voorschrift verkoopnota's kleinhandelaren'.
• Het verweer: Glazer beweert dat de groenten "gratis" extraatjes waren voor trouwe klanten (voornamelijk horecapersoneel) en eigen personeel. Hij stelt dat de klanten wel hun distributiebonnen inleveren, maar geeft toe dat hij de leveringen niet registreert op hun officiële gezinskaarten.
• De verdenking: De controleur stelt vast dat Glazer niet kan verklaren waar hij de 3 kistjes witlof heeft ingekocht. Dit leidt tot het vermoeden van illegale handel ("buiten de Centrale Markt om"), ook wel bekend als de zwarte markt.

• Conclusie: De controleur kondigt verscherpt toezicht en verdere controles aan op de handelwijze van Glazer. Dit document is een treffend voorbeeld van de strikte regulering van de voedselvoorziening tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945).

• Schaarste en Distributie: Door tekorten was vrijwel alles op de bon. Om prijsopdrijving en zwarte handel tegen te gaan, moest elke stap in de handelsketen — van groothandel tot consument — administratief worden vastgelegd. Het ontbreken van een verkoopnota was een ernstig economisch delict.

• De 'Muiderschans': Het rapport noemt de "Muiderschans". Dit is een historisch pikant detail: de Sarphatistraat was door de bezetter in 1942 hernoemd naar Muiderschans, omdat de straat oorspronkelijk vernoemd was naar de Joodse arts Samuel Sarphati.
• Zwarte Handel: De verdenking van de controleur dat er "buiten de Centrale Markt om" wordt gekocht, wijst op het omzeilen van de officiële distributiekanalen. De Centrale Markt in Amsterdam (het huidige Food Center) was het enige legale punt waar winkeliers hun voorraad mochten betrekken, zodat de overheid controle hield op de voorraden en prijzen.
• Leeftijd betrokkene: De handelaar, H.J. Glazer, is op het moment van het rapport pas 21 jaar oud. De precaire economische situatie dwong veel jonge ondernemers tot creatieve, maar vaak illegale oplossingen om hun bedrijf en klanten te behouden. H. de Grebber H.J. Glazer J.H. de Grebber Marktwezen