Gemeenteblad (officieel publicatieblad van de gemeente Amsterdam). 1943
GEMEENTEBLAD
Afdeeling 3

Volgn. 48
[Wapen van Amsterdam]

WIJZIGING REGLEMENT OP DE MARKTEN.

DE BURGEMEESTER VAN AMSTERDAM brengt ter algemeene kennis dat hij, ter waarneming van de taak van het college van Burgemeester en Wethouders, op 28 Mei 1943 heeft besloten om het Reglement op de Markten, — vastgesteld bij besluit van Burgemeester en Wethouders van 24 Juli 1936 (Gemeenteblad 1936, afd. 3, volgn. 138) laatstelijk gewijzigd bij hun besluit van 24 Januari 1941 (Gemeenteblad 1941, afd. 3, volgn. 7) — met ingang van 1 Juni 1943 als volgt te wijzigen :

1º art. 10 sub e te lezen : „wanneer de ingeschrevene, wien een voorkeurskaart is verstrekt, in gebreke blijft de markt te bezoeken op grond van de omstandigheid, dat het hem wegens verleende ondersteuning niet is toegestaan een marktplaats te bezetten.” ;
2º art. 11 sub c te lezen : „wegens het niet bezetten der plaats op grond van de omstandigheid, dat het de(n) houder(ster) wegens hem (haar) verleende ondersteuning niet is toegestaan, of onmogelijk is, zijn (haar) plaats te bezetten” ;
3º art. 11 sub d te lezen : „wegens wanbetaling, waaronder verstaan wordt het niet voldoen van het Kalendermaand-tarief of het Kalenderhalfjaar-tarief, bedoeld in art. 16 van de Verordening op de heffing van markt-, standplaats- en ventgelden, vòòr den achtsten van respectievelijk de kalendermaand of het kalenderhalfjaar.”.

De Burgemeester voornoemd,
J. SMIT, Weth.
de Gemeentesecretaris,
J. F. FRANKEN

Verschenen 20 Juli 1943. Dit document betreft een administratieve wijziging van de Amsterdamse marktverordening tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de wijziging ligt in de koppeling tussen het recht op een marktplaats en het ontvangen van "ondersteuning" (sociale bijstand).

De belangrijkste punten zijn:
* Uitsluiting door steun: Personen die financiële ondersteuning ontvangen, kunnen hun recht op een marktplaats verliezen of mogen deze niet bezetten. Dit duidt op een streng beleid waarbij men niet gelijktijdig een uitkering mocht ontvangen en een commerciële standplaats mocht innemen.
* Definitie van wanbetaling: Er wordt een strikte termijn gesteld voor het betalen van marktgeld (vóór de achtste van de periode), waarbij het overschrijden hiervan direct als "wanbetaling" wordt aangemerkt, wat waarschijnlijk leidde tot het intrekken van de vergunning.
* Bestuurlijke structuur: De burgemeester neemt het besluit "ter waarneming van de taak van het college". Dit weerspiegelt de gewijzigde bestuurlijke verhoudingen onder de bezetting, waarbij de democratische controle door de gemeenteraad was uitgeschakeld en de burgemeester (of diens vervanger) verregaande bevoegdheden had. Het document dateert uit juli 1943, een periode waarin Nederland volledig bezet was door nazi-Duitsland. Amsterdam stond onder het bestuur van de pro-Duitse burgemeester Edward Voûte (hoewel hier de wethouder J. Smit tekent).

De context van deze verordening is tweeledig:
1. Economische controle: Tijdens de bezetting was er sprake van een zeer strikte regulering van de handel en de distributie van goederen. Markten waren essentieel voor de voedselvoorziening, maar stonden onder zware druk door schaarste en de zwarte handel.
2. Sociale uitsluiting: De verwijzing naar "verleende ondersteuning" kan te maken hebben met de bemoeienis van de Winterhulp Nederland (WHN), de nationaalsocialistische hulporganisatie. Het was een instrument om controle uit te oefenen op de bevolking: wie steun trok, mocht geen andere inkomstenbronnen (zoals een marktkraam) exploiteren.
3. De Jodenvervolging: Hoewel niet expliciet genoemd in dit korte fragment, waren veel marktverordeningen in Amsterdam tussen 1941 en 1943 specifiek gericht op het weren van Joodse handelaren. In 1943 waren de meeste Joodse Amsterdammers echter al gedeporteerd, waardoor de focus in deze specifieke verordening lijkt te liggen op algemene armoedebestrijding en economische discipline onder de resterende bevolking.