Concept-brief van de Gemeente Amsterdam. September 1942 (gebaseerd op handgeschreven kanttekeningen en tekstreferenties). (Kanttekeningen linksboven)
460/4/70
25/9 '42
AB
Ten aan Th. Vallen
gezonden op 20/9 '42

(Kanttekening midden-links)
Reeds besproken 21/9 '42 op [?] met hr V. Mens

(Kanttekening linksonder bij rode markering)
L
[?] het invoeren van een regeling op de volgende grondslagen

CONCEPT

Vischvoorziening van Amsterdam.
Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen.

Onder terugzending van de met Uw kantbrieven d.d. 1 en 10 September j.l. om advies ontvangen stukken No. 768 L.M. 1942, heb ik ~~de eer U te berichten~~ ^ondergetekende^, dat de door Durgerdammer visschers aangevoerde aal en paling in opdracht der Nederlandsche Visscherijcentrale naar den visch afslag te Monnikendam gezonden behoort te worden. Op dezen afslag hebben een aantal Monnikendammer groothandelaren (rookers) een toewijzing, doch ook kleinhandelaren uit Monnikendam en omstreken (waaronder ook Durgerdam), ontvangen op dezen primairen afslag visch. De groothandelaren-rookers zijn door de Nederlandsche Visscherijcentrale verplicht om een gedeelte van hun toewijzing naar de Amsterdamsche verdeeling te zenden; de gemeentelijke ~~visschers~~ ^afslag^ ontvangt dan ook regelmatig gerookte aal van deze handelaren. Bedoelde kleinhandelaren venten met hun gerookte aal in de omgeving van Amsterdam en vanzelfsprekend trachten zij ^dank zij^ deze aal in den zwarten handel te dezer stede te verkoopen. Dezerzijds is hieromtrent overleg gepleegd met het Hoofdbureau van Politie, dat ook van de klachten op de hoogte was gesteld, waarbij is toegezegd, dat te Durgerdam en omstreken door de Politie intensief contrôle zal worden uitgeoefend.

Overigens moge ^ik^ erop wijzen, dat het aalseizoen ongeveer is geëindigd, zoodat momenteel de te nemen maatregelen niet veel effect ^meer zullen kunnen sorteeren^.

Het komt mij echter gewenscht voor, dat in afwachting van het nieuw aalseizoen met de Nederlandsche Visscherijcentrale overleg wordt gepleegd omtrent de ~~mogelijkheid~~ om de te Durgerdam aangevoerde aal en paling niet naar Monnikendam, doch naar den Gemeentelijken Afslag / te dirigeeren / te Amsterdam. Contrôle hierop door de Politie aldaar is vrij eenvoudig; alsdan zal het veel moeilijker worden om de aldaar aangevoerde aal in den zwarten handel te doen verdwijnen. De toewijzing Monnikendam van de kleinhandelaren uit den onmiddellijken omgeving van Amsterdam moet dan door de Nederlandsche Visscherijcentrale worden ingetrokken; deze kleinhandelaren kunnen op de verdeeling te dezer stede worden ingeschakeld, waarna zij verplicht zijn om hun toewijzing op een der markten onder contrôle te verkoopen. Wat tenslotte het verzoek van adv[ies] betreft neergelegd in zijn brief van [tekst weggevallen] om een regeling te t[reffen] om voor e[lk..] v[is]chventer aa[n te] wijzen, die al [tekst weggevallen] De kern van dit document is een beleidsvoorstel om de illegale handel in aal en paling rond Amsterdam aan te pakken. De schrijver constateert dat vis uit Durgerdam via de afslag in Monnikendam in handen komt van kleine handelaren die deze vervolgens op de zwarte markt in Amsterdam verkopen.

Het voorgestelde middel is logistieke centralisatie: door de vis direct naar de Amsterdamse Gemeentelijke Afslag te dirigeren, kan de politie makkelijker toezicht houden. De tekst illustreert de voortdurende strijd van de overheid tegen de schaduweconomie tijdens de oorlogsjaren, waarbij geprobeerd werd elke stap in de voedselketen te beheersen ("kanalisatie"). Opvallend is de pragmatische opmerking dat maatregelen voor het lopende jaar weinig zin meer hebben omdat het seizoen bijna voorbij is. Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). De Nederlandsche Visscherijcentrale (NVC) was een in 1941 door de bezetter ingestelde organisatie die de gehele vissector controleerde om de voedselvoorziening te reguleren (en een deel naar Duitsland te exporteren).

Door de enorme voedselschaarste in 1942 was de zwarte handel ("de zwarte") voor velen een noodzakelijke, maar voor de overheid zeer ongewenste bron van inkomsten en voedsel. De dorpen rondom Amsterdam, zoals Durgerdam en Monnikendam, speelden een cruciale rol in de informele aanvoerlijnen naar de stad. Ambtenaren en politie werkten in deze periode onder grote druk om het distributiestelsel sluitend te krijgen, terwijl de bevolking creatieve wegen zocht om de regels te omzeilen.