Getypte officiële mededeling/circulaire van een gemeentelijke instantie. 31 maart 1943. MARKTWEZEN-AMSTERDAM.

no. 140
Amsterdam, 31 Maart 1943.

Aan het personeel, dienstdoende
op de Vischmarkt en op de
algemeene dagmarkten.

Voor het komende aalseizoen zal dezelfde regeling gelden als het vorige jaar nl. de Volendammers betrekken hun aal op de cooperatieven afslag te Volendam en brengen deze vandaar naar de verkoopplaatsen te Amsterdam. Deze regeling is heden in werking getreden en gedurende den duur ervan zijn de Volendammers niet in de verdeeling te dezer stede voor aal en zoetwatervisch opgenomen.
De Nederlandsche Visscherij Centrale heeft hun voorgeschreven, dat zij van hun toewijzingen aal te Volendam 3 beurten versch en 1 beurt gerookt te Amsterdam moeten aanvoeren. Er dient op te worden gelet, dat hieraan stipt de hand wordt gehouden.
De Directeur van den afslag te Volendam zal er dagelijks (des morgens) voor zorg dragen, dat de toewijzingen van den vorigen dag in gesloten couvert aan de Vischmarkt alhier wordt gedeponeerd. Verder krijgen de kleinhandelaren te Volendam voor hun toewijzing een vervoersbewijs in duplo. Wanneer de toewijzing mag worden gerookt (dus elke 4e toewijzing) zal voornoemde directeur op het vervoersbewijs, dat steeds de hoeveelheid versche aal aangeeft, doen stempelen de woorden: "wordt gerookt". Aangenomen kan dan worden, dat van de op het vervoersbewijs aangegeven hoeveelheid 2/3 gedeelte in gerookten toestand moet worden aangevoerd, daar 1/3 gedeelte met het rooken verloren gaat. Het document bevat instructies voor marktpersoneel in Amsterdam betreffende de controle op Volendamse palinghandelaren. De kernpunten zijn:

1. Uitsluiting van Amsterdamse distributie: Omdat de Volendammers hun eigen aanvoerlijn hebben via de afslag in Volendam, krijgen zij geen aandeel in de reguliere visverdeling van de stad Amsterdam zelf.
2. Verhouding Vers/Gerookt: Er is een strikt quotum opgelegd door de Nederlandsche Visscherij Centrale: voor elke drie keer dat er verse aal wordt aangevoerd, moet de vierde keer gerookte aal zijn (een verhouding van 3:1).
3. Bureauctratische Controle: Er vindt een dagelijkse gegevensuitwisseling plaats tussen de directeur van de afslag in Volendam en de Amsterdamse Vismarkt via verzegelde enveloppen ("gesloten couvert").

4. Gewichtsverlies bij Verwerking: Het document legt een rekennorm vast voor controleurs: bij gerookte aal mag het gewicht op het vervoersbewijs met 1/3 verminderd worden vergeleken met het gewicht van de verse aal, vanwege het vochtverlies tijdens het rookproces. Dit document stamt uit maart 1943, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er sprake van schaarste en een strikt distributiesysteem voor voedsel.

5. Nederlandsche Visscherij Centrale (NVC): Dit was een door de bezetter ingesteld orgaan (of een voortzetting van een crisisorgaan uit de jaren '30 onder streng toezicht) dat de volledige controle had over de visvangst, prijzen en distributie.

6. Controle op de zwarte markt: De zeer specifieke instructies over vervoersbewijzen in duplo, stempels en de berekening van gewichtsverlies bij het roken tonen aan hoe bang de overheid was voor lekkage naar de zwarte markt. Elke gram vis moest verantwoord kunnen worden.
7. Logistiek: De lijn Volendam-Amsterdam was een cruciale voedselader. Dit document illustreert de fijnmazige bureaucratie die nodig was om deze handel binnen de door de bezetter gestelde kaders te houden.