Ambtelijke brief/memorandum. 19 september 1941. De Inspecteur (ondertekening onderaan, naam onduidelijk). Den Heer Directeur van het Marktwezen (Amsterdam). Amsterdam, 19 September 1941.

Den Heer Directeur
van het Marktwezen.

Bij de door mij met den Heer Haasnoot, Directeur van de Nederlandsche Visscherijcentrale en den Heer Veldkamp gevoerde besprekingen, inzake meerdere aanvoer van visch in de Gemeente Amsterdam, werd van de zijde der Nederlandsche Visscherijcentrale het volgende voorgesteld.

De Nederlandsche Visscherijcentrale zal aan een aantal grossiers opdragen wekelijks aan de Amsterdamsche afslag 30. à 40.000 pond aal of/en snoekbaars af te leveren.

De aal en snoekbaars moet door personeel van de Amsterdamsche afslag onder de koopers-winkeliers, venters e.a. volgens een door de Nederlandsche Visscherijcentrale in overleg met de Gemeente Amsterdam vastgestelde regeling, worden verdeeld.

Volendammerventers vallen buiten de verdeeling.
Afslag- of aanvoergelden zullen voor deze visch niet worden geheven.
Tot dekking van de door de Gemeente-afslag te maken kosten kan echter van de opbrengst der visch enkele procenten worden geheven; met dit voorstel kan mijns inziens accoord worden gegaan. De volgende regelingen dienen dan echter te worden getroffen.

1e. de betalingen van de koopers loopen over de kas van de Gemeente-afslag;
2e. grossiers, die buiten de verdeeling om, aal of snoekbaars aan koopers van de Amsterdamsche afslag afleveren, worden van verdere aanvoer uitgesloten;
3e. niet alleen de Volendammerventers vallen buiten de verdeeling, doch alle Amsterdamsche winkeliers, venters e.a., die zich op andere wijze dan op de Amsterdamsche afslag van aal of snoekbaars kunnen voorzien, worden buiten de verdeeling gehouden;
4e. de koopers zullen de hen bij verdeeling toegewezen aal of snoekbaars niet aan anderen mogen overdoen;
5e. koopers van aal mogen, voor zoover zij niet zelf uitsluitend het beroep van rooker uitoefenen een vooraf aangegeven deel der aangekochte aal laten rooken. De overige door deze koopers aangekochte aal zullen zij rechtstreeks aan het publiek moeten leveren;
6e. koopers, die zich niet aan het onder 4e en 5e bepaalde houden, moeten van verdere deelname aan de verdeeling kunnen worden uitgesloten.

Toelichting bij 1e.
Ten einde te voorkomen, dat de visch boven de vastgestelde maximumprijs aan de koopers wordt geleverd is het mijns inziens gewenscht, dat alle betalingen van de koopers over de kas van de Gemeente-afslag loopen.
Enkele der tot levering aangewezen grossiers voeren hun visch rechtstreeks dus niet per boot of spoor, aan.
Deze grossiers zouden dus persoonlijk van de koopers, de verschuldigde bedragen in ontvangst kunnen nemen en achteraf de kosten, welke voor de verdeeling aan hen in rekening worden gebracht, kunnen voldoen.
Ik acht dit echter, ter voorkoming van allerlei manipulaties ongewenscht.
Na afloop der verdeeling kan door den kassier van den afslag met deze grossiers worden afgerekend.

De Inspecteur,
[Handtekening] * Taalgebruik: Het document is geschreven in de destijds gangbare formele, ambtelijke stijl met de oude spelling (bijv. "visch", "koopers", "verdeeling", "den Heer").
* Kernboodschap: De brief bevat een voorstel voor de wekelijkse levering van 30.000 tot 40.000 pond zoetwatervis aan Amsterdam. De inspecteur stelt strenge voorwaarden aan de distributie om de controle te behouden en de vastgestelde prijzen te handhaven.
* Handhavingsmechanismen: Er wordt expliciet gedreigd met uitsluiting van de distributie voor zowel grossiers als koopers die zich niet aan de regels houden. Dit wijst op een strak geleide distributie-economie.
* Sociale uitsluiting: Interessant is de expliciete uitsluiting van "Volendammerventers", waarschijnlijk omdat zij een eigen onafhankelijk distributienetwerk hadden of omdat men de schaarse voorraad wilde voorbehouden aan de Amsterdamse middenstand.
* Financiële controle: De nadruk op betaling via de "kas van de Gemeente-afslag" is bedoeld om zwartmarkthandel ("manipulaties") en prijsopdrijving boven de maximumprijzen tegen te gaan. * Tijdsgewricht: September 1941, ruim een jaar na de start van de Duitse bezetting van Nederland.
* Voedselschaarste: Tijdens de bezetting werd de voedselvoorziening steeds schaarser en strikter gereguleerd. Vis, die aanvankelijk nog redelijk beschikbaar was, werd een cruciaal onderdeel van het dieet, maar ook onderworpen aan distributie.
* De Nederlandsche Visscherijcentrale (NVC): Dit was een door de bezetter gecontroleerd orgaan dat toezicht hield op de gehele vissector. Het doel was de controle over de productie en prijsvorming, vaak ten gunste van de export naar Duitsland, maar ook om de binnenlandse markt stabiel (en rustig) te houden.
* Distributiesysteem: De brief illustreert hoe de overheid (lokaal en nationaal) probeerde de zwarte handel in luxe-eiwitten zoals aal (paling) en snoekbaars te onderdrukken door elk detail van de keten — van grossier tot de uiteindelijke verkoop aan het publiek — vast te leggen in regels.