Archief 745
Inventaris 745-409
Pagina 32
Dossier 100
Jaar 1943
Stadsarchief

Anonieme verklikkerbrief (verraadsbrief).

Vermoedelijk 20 april 1943 (gebaseerd op het paarse stempel onderaan). De brief zelf noemt "vrijdag 16" (april 1943). Dossier: 46

Origineel

Anonieme verklikkerbrief (verraadsbrief). Vermoedelijk 20 april 1943 (gebaseerd op het paarse stempel onderaan). De brief zelf noemt "vrijdag 16" (april 1943). MIJNHEER. M DE GROOT.
VAN BOETSELAAR STR. 19 HIUS.
WERKT AL MEER DAN 4 MAANDEN
BIJ DE FIRMA TOD. IN VELSEN.
ZIJN BROER. A DE GROOT. ONTVANGT
ZIJN VIS, MAAR BRENGT NIET EENS
ZIJN EIGEN PORSIE; OP DE MARKT
EN TEEKENT DAN METEEN VOOR
ZIJN BROER AF, EN DIE WERKT.
VRIJDAG 16. HEEFT M. DE GROOT AL
ZIJN AAL. VOOR ERGE HOOGEN
PRIJS VERKOCHT.
WILT U DAAR EVEN U AANDACHT
AAN SCHENKEN.

EEN BUURT. BEWONER.
H. Z.

[Stempel onderaan:]
No. 46^A/146/1 M. 1943 20/4 De brief is een typisch voorbeeld van een denunciatiebrief uit de Tweede Wereldoorlog. De schrijver ("Een buurtbewoner H.Z.") meldt vermeende onregelmatigheden rondom voedseldistributie en zwarte handel door de gebroeders De Groot.

De beschuldigingen zijn tweeledig:
1. Distributiefraude: A. de Groot zou visporties ophalen op de markt voor zijn broer M. de Groot, die echter al maanden in Velsen werkt (mogelijk voor de Organisation Todt, hier gespeld als "Firma TOD"). Door voor zijn broer te tekenen terwijl deze elders verblijft en werkt, wordt de distributieregeling ontdoken.
2. Zwarte handel: M. de Groot wordt ervan beschuldigd zijn toegewezen portie aal tegen een "erge hoogen prijs" te hebben doorverkocht, wat in oorlogstijd een economisch delict was.

De toon is formeel ("Mijnheer", "U aandacht aan schenken") maar de intentie is kwaadaardig. Het gebruik van "Hius" (voor huis) en "Porsie" (voor portie) duidt op een schrijver met een beperkte formele scholing. Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) nam het aantal anonieme verklikkerbrieven enorm toe. De motieven varieerden van ideologische overtuiging (NSB) tot persoonlijke veten, jaloezie of een gevoel van morele verontwaardiging over ontheffingen of extra voedsel.

  • Organisation Todt (OT): De "Firma TOD" in de brief verwijst vrijwel zeker naar de Organisation Todt, de Duitse militaire bouworganisatie die in Velsen en omstreken werkte aan de bunkers van de Atlantic Wall. Nederlanders die voor de OT werkten, kregen vaak betere rantsoenen of vrijstelling van de Arbeitseinsatz in Duitsland.
  • Voedselschaarste: In 1943 was de distributie van levensmiddelen, waaronder vis, streng gereguleerd. Fraude met distributiekaarten of het verkopen van voedsel op de zwarte markt werd door de autoriteiten (zowel de Nederlandse politie als de Duitse bezetter) hoog opgenomen.
  • Verwerking: Het paarse stempel onderaan ("M. 1943 20/4") geeft aan dat de brief officieel in behandeling is genomen, waarschijnlijk door een instantie zoals de Economische Controle Dienst (ECD) of een bureau dat toezag op de arbeidsinzet. Vrijdag 16 april 1943 valt exact in de week voor de datum op het stempel. A. de Groot M. de Groot NSB Politie

Samenvatting

De brief is een typisch voorbeeld van een denunciatiebrief uit de Tweede Wereldoorlog. De schrijver ("Een buurtbewoner H.Z.") meldt vermeende onregelmatigheden rondom voedseldistributie en zwarte handel door de gebroeders De Groot.

De beschuldigingen zijn tweeledig:
1. Distributiefraude: A. de Groot zou visporties ophalen op de markt voor zijn broer M. de Groot, die echter al maanden in Velsen werkt (mogelijk voor de Organisation Todt, hier gespeld als "Firma TOD"). Door voor zijn broer te tekenen terwijl deze elders verblijft en werkt, wordt de distributieregeling ontdoken.
2. Zwarte handel: M. de Groot wordt ervan beschuldigd zijn toegewezen portie aal tegen een "erge hoogen prijs" te hebben doorverkocht, wat in oorlogstijd een economisch delict was.

De toon is formeel ("Mijnheer", "U aandacht aan schenken") maar de intentie is kwaadaardig. Het gebruik van "Hius" (voor huis) en "Porsie" (voor portie) duidt op een schrijver met een beperkte formele scholing.

Historische Context

Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) nam het aantal anonieme verklikkerbrieven enorm toe. De motieven varieerden van ideologische overtuiging (NSB) tot persoonlijke veten, jaloezie of een gevoel van morele verontwaardiging over ontheffingen of extra voedsel.

  • Organisation Todt (OT): De "Firma TOD" in de brief verwijst vrijwel zeker naar de Organisation Todt, de Duitse militaire bouworganisatie die in Velsen en omstreken werkte aan de bunkers van de Atlantic Wall. Nederlanders die voor de OT werkten, kregen vaak betere rantsoenen of vrijstelling van de Arbeitseinsatz in Duitsland.
  • Voedselschaarste: In 1943 was de distributie van levensmiddelen, waaronder vis, streng gereguleerd. Fraude met distributiekaarten of het verkopen van voedsel op de zwarte markt werd door de autoriteiten (zowel de Nederlandse politie als de Duitse bezetter) hoog opgenomen.
  • Verwerking: Het paarse stempel onderaan ("M. 1943 20/4") geeft aan dat de brief officieel in behandeling is genomen, waarschijnlijk door een instantie zoals de Economische Controle Dienst (ECD) of een bureau dat toezag op de arbeidsinzet. Vrijdag 16 april 1943 valt exact in de week voor de datum op het stempel.

Genoemde Personen 2

Locaties

Genoemde adressen zijn Van Boetzelaerstraat 19 (Amsterdam) en Velsen.

Producten

A.G.F. (Groenten): Groente A.G.F. (Groenten): Sla Kruidenier (Droog): Meel Kruidenier (Droog): Rijst Olie & Techniek: Olie Olie & Techniek: Vet Vis & Zee: Aal Vis & Zee: Vis

Thema's

Duitsland/Oosten Dwang/Vordering Jodenster/Maatregelen

Organisaties

NSB Politie

Kooplieden in dit dossier 1

Stuks schoon ontvangen . . . . .

Gerelateerde Documenten 6