M. de Groot

Handgeschreven lijst op ongelinieerd, vergeeld papier.

* **Structuur:** De lijst is systematisch opgebouwd: [Naam] ; [Adres] ; [Referentienummer/Code] ; [Bedrag]. * **Geografie:** Alle adressen bevinden zich in Amsterdam (Oost en Centrum). De Reitzstraat, Meerhuizenstraat en 1e Oosterparkstraat wijzen op een concentratie in wijken met een vanouds grote Joodse populatie. * **Correcties:** Er zijn duidelijke administratieve wijzigingen aangebracht. Bij de eerste regel is "Rijn" (waarschijnlijk Rijnstraat) vervangen door "Reitzstr.". De vierde regel (M. van Praag) is volledig doorgestreept, wat kan duiden op een uitschrijving, verhuizing of overlijden. * **Numerieke gegevens:** De bedragen zijn klein (ƒ 2,25 en ƒ 2,75), wat consistent is met wekelijkse of maandelijkse contributies voor een vereniging of verzekering. De codes (zoals 126^a) verwijzen waarschijnlijk naar een bijbehorend kaartsysteem of grootboek.

Document

De titel "GEZONDEN AAN:" geeft aan dat dit een distributielijst is, mogelijk voor post, pakketten of officiële mededelingen. De lijst bevat namen van personen, gevolgd door codes die bestaan uit de letter 'H', een getal en een kleine letter (bijv. H 141 c). De namen op de lijst zijn overwegend Joods-Nederlandse achternamen (zoals Beugeltas, Verdoner, Nordheim, Salomons, Flesschedrager en Stodel). De codes verwijzen zeer waarschijnlijk naar baraknummers in een kampomgeving, waarbij de 'H' staat voor 'Hout' of 'Hütte' (barak) en de kleine letter naar een specifieke afdeling of kamer binnen die barak. De lijst is systematisch geordend van barak 141 teruglopend naar barak 123.

Handgeschreven brief / verzoekschrift.

* **Inhoud:** De afzender, M. de Groot, reageert op een betalingsverzoek voor "marktgeld" (waarschijnlijk staangeld voor een marktkoopman). De schrijver verzoekt om uitstel van betaling vanwege ziekte en het feit dat er een aanvraag voor financiële steun (bijstand) loopt. * **Handschrift:** Een vlot, geoefend maar eenvoudig handschrift, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw. * **Interpunctie en Spelling:** De tekst bevat enkele kleine onregelmatigheden (zoals "marktgeld" losgeschreven als "markt, geld" en het gebruik van punten waar men komma's zou verwachten), wat duidt op een schrijver die functioneel geletterd is maar mogelijk geen hogere opleiding heeft genoten. * **Administratieve sporen:** De rode onderstrepingen bij "markt", "ziek" en "steun" zijn typische archief- of bureau-kenmerken om de essentie van de brief in één oogopslag te vatten. De aantekening "zie br. Muller" verwijst vermoedelijk naar gerelateerde correspondentie of een dossier van een ambtenaar genaamd Muller.

Ambtelijke notitie/memo betreffende een huurcontract.

Het document is een interne ambtelijke notitie over de huur van een pakhuis (aangeduid als H 15). De tekst is geschreven in een vlot, goed leesbaar 20e-eeuws cursief schrift. Enkele opvallende punten: * **Vertegenwoordiging:** De heer M. de Groot trad op als ondertekenaar voor zijn schoonvader, M. Nabij, omdat laatstgenoemde analfabeet was ("niet kan schrijven"). * **Administratieve afkortingen:** "m.i." staat voor *mijns inziens*. "B. W." verwijst naar het college van *Burgemeester en Wethouders*, wat duidt op een gemeentelijke administratie als herkomst van dit document. * **Financieel:** De huurprijs bedroeg 1200 gulden per jaar. Er wordt geconstateerd dat de betalingen bij zijn tot aan de voorgestelde beëindigingsdatum. * **Besluitvorming:** De schrijver adviseert het college om het contract voortijdig te beëindigen op 1 december 1940, terwijl het oorspronkelijk tot maart 1941 liep.

Handgeschreven verzoekschrift / brief.

* **Schrifttype:** Een vlot, enigszins informeel cursief handschrift uit de vroege 20e eeuw. * **Inhoud:** De heer D. M. de Groot verzoekt de instanties (waarschijnlijk de marktmeester of de gemeente) om toestemming zodat zijn broer, J. W. de Groot, hem mag bijstaan bij zijn werkzaamheden op zijn standplaats. * **Locatie:** De genoemde "Albert kuypstraat" verwijst naar de Albert Cuypmarkt in Amsterdam, destijds (en nu nog steeds) een van de belangrijkste markten van de stad. * **Terminologie:** "achten d." is een gangbare afkorting voor "hoogachtend". "Standplaats" is de officiële term voor de toegewezen plek van een marktkoopman. * **Administratieve sporen:** De stempel "M. 1940" wijst waarschijnlijk op de afdeling 'Markten'. De handgeschreven "7/6" boven het jaartal in de stempel duidt vermoedelijk op de datum van ontvangst of afhandeling (7 juni).

Administratieve interne notitie/minuut op een voorgedrukt formulier ("Bijblad van", Algemene Zaken Model No. 14).

Dit document betreft een administratieve afhandeling van een verzoek door een marktkoopman, D.M. de Groot, die woonachtig was aan de Rustenburgerstraat 432 (hoek Albert Cuypstraat). Hij verzoekt de gemeente Amsterdam om toestemming om zich op zijn marktplaats aan de Albert Cuypstraat te laten assisteren door zijn broer, J.W. de Groot (geboren 11 juni 1894). De ambtenaar (mogelijk Th. v. Moerkerke) adviseert positief: er is "geen bezwaar" tegen de inwilliging van dit verzoek, mits het gaat om *assistentie* en niet om *vervanging*. De toestemming wordt verleend "tot wederopzegging". Er wordt verwezen naar een onderliggend rapport van de Chef Marktopzicht. De uiteindelijke goedkeuring lijkt op 17 juni 1940 te zijn getekend door de ambtenaar De Haer.

Handgeschreven bericht (aanvulling op eerdere correspondentie).

* **Inhoud:** Het document is een korte mededeling van D.M. de Groot aan een instantie ("Mijnheer"). De schrijver geeft aan dat hij de dag ervoor een brief heeft gestuurd met een hulpverzoek ("voor hulp aan de..."), maar dat hij daarin zijn adres is vergeten te vermelden. Dit briefje dient om dat verzuim te herstellen. * **Handschrift:** Het betreft een regelmatig, rechtopstaand cursief handschrift in zwarte inkt. De administratieve aantekeningen (kenmerk en opbergnotitie) zijn door verschillende andere personen toegevoegd. * **Correctie:** In de derde regel is een woord krachtig doorgehaald na "de kor". Het lijkt erop dat de schrijver zich versprak of een verkeerde term gebruikte (mogelijk "vrouw" of de aanzet tot een instantienaam) en dit direct heeft gecorrigeerd met "maar". * **Datering:** Hoewel de brief zelf geen datum draagt, geeft de ambtelijke notitie "opbergen 24/6 '40" aan dat het stuk op 24 juni 1940 is verwerkt. De code "8/6" in het kenmerk suggereert een eerdere brief of dossieraanmaak op 8 juni 1940.

Briefkaart (postkaart).

De voorzijde van deze briefkaart bevat een combinatie van officiële drukwerkinstructies en persoonlijke adressering in een klassiek Nederlands cursief handschrift. * **Layout:** De kaart is verticaal gedeeld door een streep. De rechterzijde is gereserveerd voor de geadresseerde en de frankering, de linkerzijde voor de gegevens van de afzender. * **Handschrift:** Het schrift is vloeiend en goed leesbaar, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw. De term "alhier" wordt tweemaal gebruikt om aan te geven dat zowel de afzender als de ontvanger zich in Amsterdam bevinden. * **Frankering:** De groene postzegel van 1½ cent was het gangbare tarief voor een briefkaart in die periode. Het poststempel is een machine-stempel uit Amsterdam, gedateerd op 7 juli 1940. * **Adressen:** De Jan van Galenstraat 14 was (en is nog steeds) de locatie van de Centrale Markthallen in Amsterdam. De afzender woonde in de Rustenburgerstraat in de wijk De Pijp.

Doorslag van een officiële brief/waarschuwing (circulaire).

* **Inhoud:** De brief is een officiële waarschuwing aan visrokers. Er zijn klachten binnengekomen dat kistjes gerookte vis die 10 pond (5 kg) zouden moeten wegen, in de praktijk te licht zijn. De directeur wijst erop dat vis door indroging gewicht verliest en dat rokers hierop moeten anticiperen door met een "ruim overgewicht" in te pakken. * **"Oppronken":** In de laatste zin wordt het "oppronken" van vis ten strengste verboden. In de vishandel betekent dit het misleidend sorteren van vis, waarbij de mooiste en grootste vissen bovenop worden gelegd om een betere kwaliteit te suggereren dan de rest van de inhoud van het kistje. * **Toon:** De toon is formeel, autoritair en zakelijk. Het is een duidelijke berisping om fraude of nalatigheid in de vishandel tegen te gaan. * **Logistiek:** De lijst onderaan ("Gezonden aan") toont aan dat dit een collectieve waarschuwing was voor de belangrijkste spelers in de rokerij-industrie van Monnikendam en IJmuiden in die tijd.

Handgeschreven klachtbrief op officieel briefpapier.

In deze brief beklaagt Cornelis van Bavel zich over een logistiek conflict bij de Vismarkt aan de De Ruijterkade in Amsterdam. Door gewijzigde openingstijden (de markt opent pas om 07:30 uur) komen de visbakkers in de problemen; zij moeten hun gebakken bokking namelijk al vroeg in de ochtend aan klanten kunnen leveren. Om dit op te lossen, hebben de bakkers een informele afspraak gemaakt met hun leverancier, M. de Groot uit Monnikendam. Omdat De Groot door benzineschaarste niet aan huis kan leveren, ontmoeten zij hem om 06:00 uur 's ochtends bij het hek van de vismarkt (buiten de officiële markturen en buiten het marktterrein) om de handel over te nemen. De marktmeester (Chef Stam) probeert deze praktijk nu te verbieden, waartegen Van Bavel protesteert. Hij benadrukt dat dit niemand benadeelt en dat alle goederen netjes worden aangegeven door de leverancier. ---

Document

* **Inhoud:** De brief is een formeel verslag van de Chef van de Vismarkt over een incident waarbij de marktregels werden overtreden. De auteur rapporteert dat hij een handelaar (M. de Groot uit Monnikendam) betrapte op het willen verkopen van bokking (gerookte haring) aan een koper (Van Bavel) vóór de officiële openingstijden en buiten het marktterrein. * **Conflict:** Er is sprake van een verbale confrontatie; de koper (Van Bavel) uitte kritiek op het functioneren van de marktchef ("dat ik mijn werk niet kon"). De chef houdt echter voet bij stuk en wijst op het belang van gelijke regels voor alle aanvoerders. * **Motivatie:** De chef benadrukt dat vroege handel in het donker en zonder toezicht van een controleur "schade" (waarschijnlijk verlies van inkomsten voor de markt of verlies van marktorde) met zich meebrengt.

Administratief register / Lijst van handelaars of vergunninghouders.

Deze lijst is een administratief overzicht van handelaren of winkeliers, waarschijnlijk geordend voor belastingdoeleinden, vergunningen of distributierechten. * **Afkortingen:** * **b.k. ei.**: Vermoedelijk "boter, kaas, eieren". * **kr. waren**: Kruidenierswaren. * **a. gr. fruit**: Aardappelen, groenten en fruit. * **v.v.**: De exacte betekenis is onduidelijk zonder verdere context, maar het zou kunnen staan voor "Vervoersvergunning" of "Verkoopvergunning". "z.v." betekent dan "zonder v.v.". * **n. drooguit**: Mogelijk "niet drooguit" of een specifieke categorie goederen (drogerijen?). * **Kolommen:** De cijfers in de kolom "met v.v." (zoals 20-176) lijken referentienummers van vergunningen of dossiernummers. De laatste kolom bevat jaartallen, wat kan duiden op het jaar van vestiging of het jaar waarin de laatste controle of vergunning is afgegeven. * **Handgeschreven annotaties:** Er zijn diverse vinkjes en handgeschreven correcties (zoals "had v.v.") die duiden op een levend document dat werd bijgewerkt door een ambtenaar. ---

Inspectierapport/dienstmededeling

Het document is een kort, zakelijk verslag van een controleur aan de bedrijfschef van de Centrale Markt. De kern van de melding is een veiligheidsmanco: zes spoorwagons waren niet afgesloten. Dit was een ernstige zaak, gezien de wagons waarschijnlijk levensmiddelen bevatten. Als contrast merkt de controleur op dat de partijen aardappelen die op de kade ("wal") lagen, wel correct waren beveiligd (afgedekt en afgebonden). Het document vertoont de typische kenmerken van een ambtelijke correspondentie uit die tijd: * **Administratieve sporen:** Het paarse kenmerkstempel en de handgeschreven datum van afhandeling ($\frac{29}{5}$) wijzen op een gestroomlijnd archiefsysteem. * **Hiërarchie:** De melding is gericht aan de bedrijfschef en is onderaan door de directeur "voor gezien" getekend, wat de formele lijn van verantwoording binnen de marktorganisatie weergeeft. * **Nadruk:** Het getal '6' is onderstreept om de omvang van het probleem te benadrukken.

Administratieve lijst/register betreffende schoeisel en distributiebonnen.

Dit document is een inventarisatielijst van de staat van het schoeisel van een groep medewerkers of leden van een organisatie. * **Kolom 1 (Naam):** Bevat een lijst van 26 namen van vast personeel en 2 namen van "los personeel". * **Kolom 2 (Bezit):** De meeste personen bezitten 1 of 2 paar "goede schoenen". * **Kolom 3 (Buitendienst):** Hier wordt getoetst of het huidige schoeisel geschikt is voor werk buitenshuis. Opvallend is dat veel personen hun antwoord hebben bekrachtigd met hun initialen/paraf. * **Kolom 4 (Bonnen):** De vermelding "bon reeds opgenomen" verwijst naar het distributiesysteem voor schaarse goederen. Schoenen gingen tijdens de bezetting al vroeg "op de bon". De data variëren van augustus 1940 tot september 1941, wat aantoont dat deze lijst gedurende een langere periode is bijgehouden of een samenvatting is van eerdere registraties.

Document

* **Inhoud:** Het rapport doet verslag van een fysiek incident tijdens de uitoefening van de dienst. Controleur De Groot probeerde een vluchtende dief op een fiets tegen te houden bij de uitgang van het marktterrein. De verdachte, C. Verschuren, weigerde te stoppen en reed de controleur aan. Naast het letsel aan de pols van de controleur wordt specifiek de schade aan zijn schoen vermeld (mogelijk met het oog op een schadevergoeding of vervanging van diensthulpmiddelen). * **Juridische aspecten:** Er is sprake van meerdere overtredingen door Verschuren: diefstal (in onderzoek bij collega Velthuis), het zich bevinden op het terrein zonder geldig toegangsbewijs en het negeren van een ambtelijk bevel. Er is een P.V.B. (Proces-Verbaal van Bevindingen) aangezegd. * **Administratieve kenmerken:** Het document bevat diverse archivistische sporen, zoals een dossiernummer in stempelvorm, een blauwe potloodnotitie ("prb") en een rode paraaf ("Gez." voor gezien) van een leidinggevende.

Handgeschreven register/lijst.

* **Structuur:** Het document is een inventarisatie van zelfstandige sigarenmakers ("Patroons") en hun werknemers ("Personeel"). De indeling per kamernummer (123 t/m 139) suggereert dat deze mensen werkzaam waren in een specifiek gebouw of ateliercomplex, mogelijk een verzamelwerkplaats ingericht door de Joodse Raad. * **Namen en Nummers:** De viercijferige nummers achter de namen (bijv. 0488, 0477) verwijzen hoogstwaarschijnlijk naar de registratienummers van de Joodsche Raad. De namen zijn overwegend Sefardisch en Asjkenazisch Joods (Stodel, Kinschraper, Ephraim, Flessekrager, Nordheim). * **Bijzonderheden:** * Er wordt onderscheid gemaakt tussen de "Patroon" (de eigenaar/meester-sigarenmaker) en het personeel dat bij hem hoort. De accolades geven aan welke personeelsleden bij welke patroon horen. * De opmerking "geen kaart" bij J. v Beem Sr. duidt op het ontbreken van een officiële registratie- of stamkaart op dat moment. * Het adres bij M. Root ("Rietstraat 36 F") is een zeldzame toevoeging van een woonlocatie op deze lijst. * De uitroeptekens bij A.J. Rodermond suggereren een onregelmatigheid of een aandachtspunt voor de administrateur.

Document

* **Structuur:** Het document is een inventarisatie van werkplaatsen (kamers), eigenaren (patroon) en werknemers (personeel) in de sigarenindustrie. De kamernummers (bijv. 123 t/m 139) suggereren dat deze mensen werkzaam waren in een groot verzamelgebouw of fabriekspand. * **Terminologie:** * **Patroon:** De werkgever of meester-sigarenmaker die de kamer/werkplaats huurt. * **Stripper:** Een specifieke functie in de sigarenmakerij; iemand die de hoofdnerf uit het tabaksblad verwijdert. Uit de aantekeningen blijkt dat strippers soms voor meerdere patroons werkten. * **Annotaties:** De groene nummering (1-20) en de groene onderstrepingen wijzen op een latere controle of verwerking van de gegevens. Rode toevoegingen (zoals "stripper" en "zie boven") zijn verduidelijkingen bij specifieke personen. * **Personeelsbezetting:** Er is een duidelijke hiërarchie en organisatie zichtbaar. Sommige patroons werken alleen, anderen hebben één of meerdere personeelsleden. ---

Zakelijke kennisgeving / Aanmaning betreffende marktgeld.

Het document is een officiële notificatie aan een marktkoopman, de heer M. de Groot. De kern van het schrijven is een verrekening van het verschuldigde 'plaatsgeld' (staangeld voor een marktplaats) over het jaar 1941. De berekening is als volgt: 1. Oorspronkelijk verschuldigd bedrag: **ƒ 500,-** 2. Afgetrokken bedrag (waarschijnlijk een eerdere creditering of restitutie): **ƒ 250,-** 3. Resterend te betalen basissom: **ƒ 250,-** 4. Reeds voldaan door de betrokkene: **ƒ 208,35** 5. Eindtotaal van de openstaande schuld: **ƒ 41,65** De toon van de brief is dwingend. Er wordt gesommeerd om "ten spoedigste" te betalen bij het kantoor van het Marktwezen aan de Amstel. De sanctie bij niet-betaling is zwaar: de koopman wordt de toegang ontzegd tot de "C M" (de Centrale Markt). Dit zou voor een handelaar effectief een beroepsverbod betekenen.

Administratieve lijst met begeleidend schrijven (minuut of doorslag).

Het document bevat een overzicht van visgrossiers die in maart 1941 een standplaats bezetten op het buitenterrein van de vismarkt (zeer waarschijnlijk de vismarkt in Amsterdam). De lijst is gestructureerd per herkomstplaats van de handelaren: 1. **Amsterdam:** Hieronder vallen handelaren in verse vis, gerookte vis en mosselen. 2. **Monnikendam:** Vrijwel uitsluitend vishandelaren en rokers van gerookte vis. 3. **Volendam:** Handelaren in verse en gerookte vis. 4. **Enkhuizen, Breukelen en Zandvoort:** Individuele firma's in verse vis. De lijst is handgeschreven in een zakelijk handschrift uit het midden van de 20e eeuw. Het gebruik van "id." (idem) duidt op een herhaling van de bovenliggende kolomwaarde (plaats of product). De rode codering "46 B / 1 / 117" wijst op een archief- of dossierclassificatie van de ontvangende instantie.

Financieel overzicht / Rekeningoverzicht.

Dit document is een gedetailleerde staat van leveringen door een vishandelaar uit Monnikendam aan een klant ("Mosman") in Amsterdam. De facturatie vindt vrijwel wekelijks plaats, wat duidt op een constante zakelijke relatie, waarschijnlijk een restaurant of een detaillist. Opvallend is de administratieve precisie: * De linkerkolom bevat de leveringen van januari tot en met september 1941, met een tussentotaal ("transporteren") van f 1700,33. * De rechterkolom zet de administratie voort vanaf oktober tot eind december. * Onderaan wordt het totaal van 1941 opgeteld bij het openstaande bedrag van 1940 (f 2106,09), wat resulteert in een eindtotaal van f 4697,06 (hoewel het handschrift bij de laatste cijfers van het totaalbedrag enigszins onduidelijk is, komt dit rekenkundig overeen).

Handgeschreven bericht op een bedrijfskaart met voorgedrukte stempelgegevens.

Dit document is een zakelijke verklaring waarin een vishandelaar de historische afname van aal (paling) aan een klant bevestigt. Er is een opvallende stijging in de geleverde hoeveelheid te zien: van 23 kg in het laatste vooroorlogse jaar (1939) naar maar liefst 573 kg in het eerste oorlogsjaar (1940). De diverse stempels en handgeschreven codes wijzen erop dat dit document later als bewijsstuk is opgenomen in een administratief of juridisch dossier. De paarse datumstempel "30/5" geeft aan dat de kaart een week na verzending is verwerkt door de ontvangende instantie.

Briefkaart / Berichtkaart (briefkaart met voorgedrukt briefhoofd).

* **De Afzender:** M. de Groot uit Monnikendam dreef een vishandel en rokerij. Monnikendam was (en is) bekend om zijn palingrokerijen. * **De Inhoud:** De handgeschreven tekst aan de linkerzijde bevat een zakelijk verzoek. Er wordt gevraagd om een "toewijzing der aal en garnalen". Dit duidt op een gereguleerde distributie van visproducten. * **Schrift en annotaties:** Het adres is in een formeel handschrift geschreven. De toevoeging "Trompetter" in blauwpotlood is mogelijk door de posterijen of de ontvanger aangebracht, wellicht als verwijzing naar een beroep of een specifieke afdeling/persoon. Het getal "823" onderaan de linkernotitie kan een referentienummer of een dossiernummer zijn.

Begeleidend schrijven/dienstbrief bij een doorsturing.

Deze korte ambtelijke brief dient als formele geleidebrief voor een bijlage: een anonieme verklaring of klacht. De handgeschreven notities onthullen de kern van de zaak: het betreft een melding van "sluikhandel" (zwarte handel) in groente en fruit, mogelijk gepleegd door of bij iemand genaamd "M. de Groot". De toon is uiterst formeel ("heb ik de eer U te doen toekomen"), wat gebruikelijk was voor correspondentie tussen overheidsinstanties in die tijd. De afzender vraagt de politie om de verdere afhandeling (het onderzoek naar de zwarte handel) over te nemen.

Handgeschreven namenlijst op een ongelinieerd vel papier.

* **Inhoud:** Het document is een werklijst met namen van personen en bedrijven, gegroepeerd per geografische locatie. De vele doorstrepingen en vinkjes wijzen op een administratief proces waarbij personen werden benaderd, gecontroleerd of afgevallen zijn. * **Handschrift:** Er lijken ten minste twee verschillende handschriften aanwezig te zijn, of er is op verschillende momenten met verschillende schrijfmaterialen aan de lijst gewerkt. De toevoeging "Sjoerd" linksboven fungeert mogelijk als een dossiernaam of de naam van de verantwoordelijke persoon. * **Namen:** Veel van de namen zijn typisch voor de regio Waterland (Mooijer, Steur, Oosterbaan). De vermelding "P. Gomes & Zn." in Den Helder en "J. v. Mey & Zn" duidt op zakelijke contacten of logistieke punten.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

In deze brief verzoekt A. de Mink de instanties om een administratieve wijziging naar aanleiding van de opening van een fysieke viswinkel. De schrijver heeft een vergunning gekregen voor een zaak aan de 2e Egelantiersdwarsstraat 1 in de Amsterdamse Jordaan. De kern van het verzoek is tweeledig: 1. Het opzeggen ("afvoeren") van zijn huidige marktplaats op de Lindengracht. 2. Het verkrijgen van toestemming om in de nieuwe winkel ook bewerkte vis (gerookt, gestoomd en gezouten) te mogen verkopen, waarbij hij verwijst naar zijn ervaring hiermee en een referentie opgeeft in Monnickendam. De ambtelijke reactie, zoals te zien in de kantlijn, lijkt negatief te zijn. Het woord "Afwijzen" is prominent aanwezig, zowel bovenaan als onderaan de brief. De afhandeling vond plaats in de eerste helft van december 1942, getuige de verschillende data en de "Gezien"-stempel van 9 december 1942.

Zakelijke brief / administratieve correspondentie.

* **Taalgebruik:** Het document hanteert de formele, ambtelijke stijl van de vroege jaren '40, inclusief de toen gangbare spelling ("Nederlandsche", "visscherij", "zeevisch"). * **Inhoud:** De brief dient als geleidebrief voor een lijst van personen en firma's die betrokken zijn bij de distributie van sprot en zeevis in verschillende kustplaatsen. De lijst voor Monnikendam is opvallend lang in vergelijking met de andere steden. * **Layout:** De tekst is getypt met een schrijfmachine. De kolommen zijn overzichtelijk ingedeeld per plaatsnaam. De handgeschreven toevoeging "Extra" suggereert een specifieke archivering of prioriteit.

Handgeschreven brief.

* **Kern van het verzoek:** De briefschrijver, een viskoopman op het Amsterdamse Dapperplein, verzoekt om een officiële toewijzing voor de inkoop van gerookte aal (paling) en gepelde garnalen. * **Probleemstelling:** Tijdens de bezettingsjaren was de handel strikt gereguleerd. Om in aanmerking te komen voor toewijzingen (rantsoenen/vergunningen), moest men bewijzen uit het verleden (1939-1940) overleggen. De schrijver heeft zijn oude kwitanties echter vernietigd nadat hij deze had betaald, of deed destijds zaken zonder bonnetjes. * **Ondernomen actie:** De schrijver heeft contact opgenomen met zijn leverancier in Monnickendam om alsnog bewijs van zijn eerdere handelsvolume te verkrijgen, nadat hij herhaaldelijk was afgewezen bij de instantie in de Jan van Galenstraat.

Zakelijke brief / Verzoekschrift.

* **Kern van de correspondentie:** De handelaar M. de Groot uit Monnikendam beklaagt zich bij de ambtenaar van het Amsterdamse Markwezen over de te lage toewijzingen (quota) van vis voor zijn vaste klanten in Amsterdam. * **Klachten van klanten:** Drie specifieke vishandelaren (Rink, De Groot en Schenk) voelen zich benadeeld. Zij stellen dat zij recht hebben op een "dubbele toewijzing" op basis van hun historische verkoopcijfers van gerookte aal en garnalen. * **Oneerlijke concurrentie:** Er wordt gesuggereerd dat andere winkeliers onterecht hoge toewijzingen krijgen, terwijl zij historisch gezien nauwelijks gerookte vis verkochten. De afzender noemt dit "aanstootelyk". * **Belang van de afzender:** De afzender vreest dat de ontevredenheid van zijn afnemers hem in de toekomst (na de oorlog/crisis) schade zal berokkenen en zijn handelsrelaties zal verstoren. * **Taaleigen:** Het document bevat typische spellingkenmerken uit die tijd (bijv. "visch", "noodig", "weinig", gebruik van de "y" in plaats van "ij").

Handgeschreven verklaring op briefpapier van een onderneming.

* **Inhoud:** Het document is een schriftelijke getuigenis of verklaring van viswerhandelaar M. de Groot. Hij bevestigt hiermee dat een zekere heer F. Smit in de jaren direct voorafgaand aan en aan het begin van de Tweede Wereldoorlog (1938-1940) klant bij hem was en vis en garnalen afnam. De handelaar biedt aan om, indien gewenst ("desverlangd"), de exacte financiële bedragen van deze aankopen te specificeren. * **Schrift:** Het betreft een vlot, zakelijk cursief handschrift in inkt, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw. * **Identificatie:** De toevoeging "Trompetter" onder de naam F. Smit kan duiden op een beroep, een bijnaam of een achternaam (Smit Trompetter). Gezien de context van 1942 is het ook mogelijk dat dit een persoonsidentificatie betreft voor officiële instanties.

Handgeschreven zakelijke brief / verzoekschrift.

* **Inhoud:** De afzender, Joh. van Andel, probeert zijn recht op een grotere voorraad vis en garnalen te claimen door zijn uitgebreide ervaring aan te tonen. Hij noemt zijn geschiedenis als winkelier in de Ferdinand Bolstraat en zijn huidige status als marktkoopman. * **Argumentatie:** Hij voert bewijslast aan door gerenommeerde leveranciers uit de regio (IJmuiden, Spaarndam, Monnickendam) te noemen en te verwijzen naar een getuigenis van een zekere "mijnheer Stam" over zijn aankopen op de visafslag aan de Ruiterkade. * **Taalgebruik:** De brief is geschreven in de typische formele stijl van die tijd, waarbij de schrijver over zichzelf in de derde persoon spreekt ("Waarom hij u beleefd verzoekt"), maar ondertekent in de eerste persoon. * **Administratieve sporen:** De aantekeningen bovenin en onderin laten zien dat het verzoek in behandeling is genomen. Er zijn data genoteerd voor een "oproeping" (waarschijnlijk een hoorzitting of controlebezoek) in juli 1942.

Handgeschreven verklaring op briefpapier/factuur van een onderneming.

Het document betreft een zakelijke getuigenverklaring. De vishandelaar M. de Groot uit Monnikendam verklaart hierbij dat een zekere heer J. van Amstel uit Amsterdam in de vooroorlogse jaren 1939-1940 gerookte aal (paling) bij hem heeft afgenomen. Het document is geschreven op een voorgedrukt formulier van de vishandel, maar ondertekend in Amsterdam. De schrijfstijl is formeel en direct.

Handgeschreven verklaring op een fragment van (waarschijnlijk hergebruikt) briefpapier.

* **Inhoud:** De tekst is een korte, zakelijke verklaring waarin M. Groot bevestigt dat een zekere heer Van Andel in het jaar 1940 een hoeveelheid van 142 kilogram gerookte paling (aal) aan hem heeft geleverd of verrekend ("betaald"). Daarnaast wordt opgemerkt dat Van Andel ook aanzienlijke hoeveelheden andere gerookte vis verkocht. * **Handschrift:** Een vlot, enigszins informeel maar leesbaar handschrift in inkt. Het gebruik van de 'ch' in "visch" is conform de toen geldende spelling (Vries-Te Winkel). * **Interpretatie:** De term "betaald" in combinatie met een gewichtseenheid suggereert een vorm van ruilhandel of een afrekening in natura, wat in de oorlogsjaren niet ongebruikelijk was. Het kan echter ook betekenen dat Van Andel deze hoeveelheid heeft 'voldaan' aan een eerdere afspraak.

Handgeschreven lijst op briefpapier (klad of memo).

* **Inhoud:** Het document is een inventarisatie of adressenlijst van personen uit diverse Nederlandse visserijplaatsen (Noordwijk aan Zee, Monnikendam, Workum, Volendam). * **Terminologie:** Achter de meeste namen staat de term **"(bliek)"**. In de visserijcontext van de Zuiderzee verwijst 'bliek' vaak naar jonge haring of kleine witvis (zoals de kolblei), die commercieel verhandeld werd. * **Bijnamen:** Bij de naam "Schilder" uit Volendam staat tussen haakjes **"(schel)"**. Dit is een typisch voorbeeld van een Volendamse 'toenaam' of bijnaam, noodzakelijk om verschillende families met dezelfde achternaam van elkaar te onderscheiden in de administratie. * **Status:** De vele doorhalingen suggereren dat dit een werkdocument was, bijvoorbeeld voor een bestelling, levering of een verzendlijst die tijdens het proces werd bijgewerkt.

Factuur / leveringsnota

* **Schrift en opmaak:** Het document bevat een voorgedrukte briefkop met handgeschreven invullingen in een typisch mid-20e-eeuws Nederlands cursief. De grote diagonale lijnen over de tekst duiden er in de archiefwereld meestal op dat de post is verwerkt, voldaan of in het kasboek is overgenomen. * **Berekeningen:** De kolommen tonen achtereenvolgens de datum, de hoeveelheid eenheden (waarschijnlijk kisten of manden), een gewichts- of kwaliteitsfactor, de eenheidsprijs (in centen, bijv. 88 en 1.22) en het totaalbedrag in guldens. De afkorting "wad" is mogelijk een specifieke term voor een type verpakking of een lokale maateenheid (mogelijk verbastering van 'bak' of 'mand'). * **Nummering:** Het rode stempelnummer "03679" diende voor de interne administratie van de Firma M. de Groot om de opeenvolgende facturen te kunnen traceren.

Getypte lijst met namen en adressen.

* **Sector:** De lijst is overduidelijk gerelateerd aan de visserijsector. Dit blijkt uit de locaties (vissersplaatsen zoals IJmuiden, Scheveningen, Katwijk, Arnemuiden en Zoutkamp) en specifieke straatnamen of adressen zoals "Rijksvischhal", "Trawlerkade", "Loggerstraat" en "Vissershavenweg". * **Geografie:** De lijst beslaat de gehele Nederlandse kustlijn, van Zeeland (Breskens, Arnemuiden) via Zuid- en Noord-Holland (Scheveningen, IJmuiden, Den Helder) tot Friesland en Groningen (Makkum, Harlingen, Zoutkamp). * **Structuur:** Het document is een uittreksel of een deel van een grotere adreslijst, geordend op de beginletter van de achternaam of bedrijfsnaam (A t/m H). Het gebruik van dubbele aanhalingstekens (ditto-tekens) wijst op een efficiënte administratieve verwerking.

Ambtsbrief / Dienstcorrespondentie.

* **Inhoud:** De brief is een formele melding van een onregelmatigheid in de distributie van garnalen. Een partij van 15 kistjes gepelde garnalen, aangevoerd door Muus de Groot uit Monnikendam, is buiten de officiële verdeling gehouden. De reden hiervoor was een tegenstrijdige opgave over de bestemming: de aanvoerder claimde dat het voor Maastricht was, terwijl de pellerij (Fa. Sterk) verklaarde dat 70% naar Amsterdam moest en 30% voor doorvoer (export) was bedoeld. * **Betrokken partijen:** * *De Nederlandsche Visscherijcentrale (NVC):* De toezichthoudende instantie. * *Muus de Groot:* De transporteur/aanvoerder uit Monnikendam. * *Fa. Sterk:* De garnalenpellerij uit Monnikendam (een historisch bekende firma in die sector). * *De Inspecteur:* De geadresseerde die wordt verzocht handhavend op te treden ("maatregelen te nemen"). * **Toon:** Zeer formeel en ambtelijk ("Hiermede heb ik de eer U te berichten", "Beleefd verzoek ik U").

Briefkaart (postkaart).

* **Administratieve verwerking:** De kaart is voorzien van diverse interne aantekeningen van het Bureau Marktwezen. Er wordt verwezen naar een beslissing van "Th. Gom." (waarschijnlijk een ambtenaar of afdelingshoofd), die op 3 september 1942 kon "afwachten". Uiteindelijk is het document op 14 oktober 1942 opgeborgen ("m.i. opbergen" - mijns inziens opbergen). * **Tijdsverloop:** Hoewel de poststempel 11 september aangeeft, dateren de eerste administratieve nota's al van 3 september. Dit suggereert dat de kaart mogelijk al eerder was binnengekomen of dat de nota's betrekking hebben op een dossier waaraan deze kaart is toegevoegd. * **Postale kenmerken:** De kaart bevat een postzegel uit de periode van de Duitse bezetting, herkenbaar aan de gestileerde adelaar. De instructie "Laat voor de post langs den geheelen bovenkant vrij" was bedoeld om ruimte te laten voor de sorteerstempels.

Voorbedrukte zakelijke berichtkaart.

* **Taal en Spelling:** Het gebruik van "Vischhandel" met de 'ch'-uitgang duidt op de spelling vóór de hervorming van 1947 (de spelling-De Vries en Te Winkel). Dit plaatst de kaart waarschijnlijk in de eerste helft van de 20e eeuw. * **Telefoonnummer:** Het zeer lage telefoonnummer "Telefoon 5" wijst op een vroege fase van de telefonie in Monnikendam, waarbij er nog maar weinig abonnees waren aangesloten op de lokale centrale. * **Functie:** De kaart diende als een gestandaardiseerd middel voor korte zakelijke correspondentie, waarbij de afzendergegevens al professioneel waren voorgedrukt. * **Identificatie:** "K 823" linksonder is vermoedelijk een bestelnummer of identificatiecode van de drukkerij.

Getypte lijst op papier (doorslag of origineel).

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam. De notatie volgt doorgaans het patroon: Naam, Geboortedatum (dag-maand-jaar). Bij sommige personen is een specifiek adres in Amsterdam vermeld (bijv. Albert Cuypstraat, Gravenstraat). * **Bijzondere vermeldingen:** * **Bedrijven:** "N.V. Dikker & Thijs" (een beroemde Amsterdamse delicatessenzaak/restaurant aan de Leidsestraat) en "fa. W. Geys" staan tussen de individuele personen. * **Herhalingen:** Bij P. Dorje en C.B. Eygenraam worden aanhalingstekens (") gebruikt om aan te geven dat dezelfde persoon op twee locaties verblijft of geregistreerd staat. * **Familierelaties:** Er wordt expliciet onderscheid gemaakt tussen "Jr." (Junior) en "Sr." (Senior), zoals bij de familie De Groot. * **Typografie:** Typisch gebruik van een schrijfmachine met een licht versleten lint, wat zorgt voor een authentiek administratief karakter. De spelling van sommige namen (bijv. "Grosze") kan wijzen op een oudere spelling of een specifieke herkomst.

Registerblad (waarschijnlijk bevolkingsregister, ledenlijst of personeelsadministratie).

* **Structuur:** Het document is ingedeeld in kolommen. Links staan initialen, gevolgd door de achternaam. In het midden en rechts staan datums (vermoedelijk geboortedata of data van inschrijving) en vaak een tweede naam. * **Annotaties:** De rode vinkjes en kruizen duiden op een controleproces. De namen in de rechterkolom lijken latere toevoegingen, mogelijk partners, opvolgers of verwijzingen naar andere dossiers. * **Namenmateriaal:** Veelvoorkomende Nederlandse achternamen uit die periode, zoals De Groot en Hagendoorn. Er is duidelijk onderscheid gemaakt tussen 'Jr.' (Junior) en 'Sr.' (Senior). * **Toponiemen:** Vermeldingen van de 'Paleisstr' (Paleisstraat) en 'Willemsparkweg' suggereren een stedelijke context, mogelijk Amsterdam of Den Haag.

Administratief register of lijst van standplaatshouders (straathandel/markten).

Dit document vormt een registratie van individuele handelaren en hun toegewezen standplaatsen in Amsterdam. * **Geografische spreiding:** De woonadressen concentreren zich sterk in de volksbuurten van die tijd, zoals de Jordaan en de Spaarndammerbuurt. De standplaatsen bevinden zich op centrale verkeersknooppunten (Stationsplein, Prins Hendrikkade) en lokale marktplatsen (Haarlemmerplein, Marnixplein). * **Administratieve tekens:** De data in de kantlijn duiden waarschijnlijk op controles of betalingen van staangeld. De rode 'S' zou kunnen staan voor 'Status' of 'Schuld'. De dubbele vinkjes (**V V**) in blauw en rood wijzen op een dubbele verificatie door verschillende ambtenaren of afdelingen. * **Persoonsgegevens:** De toevoeging van geboortedata bij bepaalde namen suggereert dat dit register ook diende voor de identificatie van de vergunninghouder, wat essentieel was voor de handhaving.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

In deze brief verzoekt M. de Groot, een visboer uit de Staatsliedenbuurt (Groen van Prinstererstraat), om zijn standplaats te mogen verplaatsen. Vanwege de distributieregels ("volgens den regi" – regime/reglement) is hij verplicht zijn toegewezen portie aal en paling te verkopen op de hulpmarkt bij het Stadionplein. De kern van zijn bezwaar is economisch van aard: 1. **Afstand:** Het Stadionplein is te ver om met een handkar te bereiken. 2. **Kosten:** Hij moet een bakfiets huren voor 3,50 gulden, wat voor die tijd een aanzienlijk bedrag was. 3. **Rendement:** De toegewezen hoeveelheid vis is te klein om deze transportkosten te rechtvaardigen. Hij verzoekt daarom om een standplaats op de Lindengracht (Jordaan), die aanzienlijk dichter bij zijn woonadres ligt. Opvallend is dat hij benadrukt dat dit een tijdelijk verzoek is "wanneer de toestand anders is" (refererend aan de oorlog en de bijbehorende beperkingen).

Doorslag van een getypte brief (officieel schrijven).

* **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat door de heer De Groot op 14 augustus 1942 was ingediend. Hoewel het specifieke verzoek niet wordt genoemd, blijkt uit de context dat het gaat om een standplaatsvergunning voor de verkoop van vis op de Lindengracht. * **Argumentatie:** De afwijzing is gebaseerd op marktregulering: op de Lindengracht zijn al voldoende visverkopers aanwezig ("verzadiging van de markt"). De directeur wijst de aanvrager indirect op een mogelijkheid bij het Stadionplein, waar blijkbaar nog wel ruimte is voor een viskoopman. * **Administratieve details:** De rode aantekening "Verzonden 31/8" dient als administratieve verificatie dat de brief op de dag van datering ook daadwerkelijk is uitgegaan. Het kenmerk "Wijk 19 A" duidt op de indeling van de stad voor markttoezicht of gemeentelijke administratie.

Berichtkaart (voorbedrukte zakelijke kennisgeving).

Het document is een zakelijke berichtkaart van een visrokerij uit Monnikendam. De structuur van de kaart wijst op een gestandaardiseerde wijze van communiceren met afnemers of relaties. * **Administratieve markeringen:** De paarse stempel "M. 1942 2/6" duidt op een archief- of boekhoudkundige inschrijving op 2 juni 1942. Het nummer "46a/302/1" linksboven suggereert dat dit document deel uitmaakt van een dossier of een specifieke zending. * **Handgeschreven toevoegingen:** De verticale tekst aan de rechterzijde ("Lou Smit", "(kabeljauws)", "Hoppenplein") lijkt een werknotitie te zijn, mogelijk van de bezorger of een magazijnmedewerker, betreffende een specifieke bestelling of een contactpersoon die met de levering te maken heeft. De rode "R." is een klassiek controleteken, waarschijnlijk staand voor 'Reçu' (ontvangen) of 'Geregistreerd'.

Getypte zakelijke verklaring/rekeningoverzicht.

Het document is een schriftelijke bevestiging van geleverde goederen (gerookte paling) over de jaren 1939 en 1940. De afzender, M. de Groot uit Monnikendam, specificeert een totale afname van 482 pond. Enkele opvallende zaken: * **Taal en spelling:** Er wordt gebruikgemaakt van de oudere spelling ("Mynheer", "hiermede"). * **Typefouten:** De typiste heeft woorden op een slordige manier afgebroken over de regels heen: "per pa / pond" (waarschijnlijk bedoeld als "per pond") en "spee / cificatie" (waarbij de extra 'e' op een fout duidt). * **Maatvoering:** De vis werd verkocht "aan bosjes" (een traditionele maat voor een aantal vissen) en "per pond" (500 gram). * **Administratieve markering:** De rode krabbel "1x gez" staat vrijwel zeker voor "1 maal gezien", een teken dat het document is gecontroleerd door een accountant of een controlerende instantie.

Ambtelijk schrijven/adviesnota betreffende een marktplaatsvergunning.

Het document is een interne ambtelijke correspondentie over het beheer van de marktplaatsen in Amersfoort. De kern van de zaak is de vergunning van een zekere heer De Groot, die tot oktober 1941 granen verkocht op de markt. Hoewel hij na die datum fysiek niet meer aanwezig was, bleef hij gedurende de winter de standplaats betalen terwijl hij een uitkering ("steun") ontving. De rapporteur merkt op dat De Groot "mismaakte voeten" heeft en "ongelukkig loopt", wat mogelijk een reden was voor zijn afwezigheid of een beroep op bijstand. Vanuit een beleid van "marktorde" wordt het echter onwenselijk geacht dat een commercieel aantrekkelijke plek onbezet blijft. Er wordt geadviseerd de vergunning in te trekken of hem naar een minder centrale plek te verplaatsen. De kanttekeningen op de linkerzijde tonen aan dat dit advies is opgevolgd: op 2 november 1942 is besloten de plaats in te trekken, waarna het dossier op 3 november is gearchiveerd.

Brief/Verzoekschrift.

* **Inhoud:** De afzender, een visboer, vraagt om een officiële toewijzing (vergunning/quotum) om gerookte paling en gepelde garnalen te mogen verkopen. Hij legt uit dat hij momenteel niet op de lijst van de gemeentelijke vismarkt staat, hoewel hij al sinds 1916 in de handel zit en al 14 jaar een vaste staanplaats heeft. Hij voert zijn jarenlange ervaring en goede reputatie aan als argument. * **Schrijfstijl en Spelling:** Het document is geschreven in een formeel-beleefde toon ("u beleefd", "ondergeteekende"). De spelling bevat diverse archaïsmen en persoonlijke varianten die typerend zijn voor die tijd of voor iemand die fonetisch schrijft (bijv. "visch", "verkogt" in plaats van verkocht, "rookkers" voor rokers, en "zoadoende"). * **Referenties:** Om zijn betrouwbaarheid te bewijzen, noemt de schrijver verschillende visrokerijen in Monnickendam (H. de Groot, M. de Groot, P. Klein en K. Oosterbaan) waar hij zijn koopwaar betrekt.

Brief op briefpapier van de afzender.

In deze brief beklaagt de eigenaar van "De Fijnvischhandel", J.A.P. Hoffman, zich over de leveringsproblemen van zoetwatervis. Voorheen ontving hij zijn handel via een vaste leverancier uit Monnikendam (M. de Groot), die een toewijzing van 83% had via de Visscherij Centrale. Door aangescherpte regels moet deze leverancier nu echter alles direct aan de centrale markt leveren, waardoor de rechtstreekse toevoer naar Hoffman is gestopt. Hoffman verzoekt de directeur van het Marktwezen om de verdeelingscommissie opdracht te geven hem formeel een 'kwantum' (een vastgestelde hoeveelheid) toe te wijzen. Tevens meldt hij dat hij voor levende aal van de firma Rooseman eveneens nog geen toewijzing heeft ontvangen.

Anonieme verklikkerbrief (verraadsbrief).

De brief is een typisch voorbeeld van een denunciatiebrief uit de Tweede Wereldoorlog. De schrijver ("Een buurtbewoner H.Z.") meldt vermeende onregelmatigheden rondom voedseldistributie en zwarte handel door de gebroeders De Groot. De beschuldigingen zijn tweeledig: 1. **Distributiefraude:** A. de Groot zou visporties ophalen op de markt voor zijn broer M. de Groot, die echter al maanden in Velsen werkt (mogelijk voor de *Organisation Todt*, hier gespeld als "Firma TOD"). Door voor zijn broer te tekenen terwijl deze elders verblijft en werkt, wordt de distributieregeling ontdoken. 2. **Zwarte handel:** M. de Groot wordt ervan beschuldigd zijn toegewezen portie aal tegen een "erge hoogen prijs" te hebben doorverkocht, wat in oorlogstijd een economisch delict was. De toon is formeel ("Mijnheer", "U aandacht aan schenken") maar de intentie is kwaadaardig. Het gebruik van "Hius" (voor huis) en "Porsie" (voor portie) duidt op een schrijver met een beperkte formele scholing.

Handgeschreven memo of verslag op een klein strookje papier.

* **Betrokkenen:** Een zekere M. de Groot. * **Locatie:** Velsen (mogelijk werkzaamheden aan de Atlantikwall). * **Organisatie:** De "O.T." verwijst naar de *Organisation Todt*, een paramilitaire bouworganisatie in nazi-Duitsland die tijdens de Tweede Wereldoorlog ook in het bezette Nederland actief was voor de bouw van verdedigingswerken. * **Inhoud:** M. de Groot meldt dat hij van januari tot maart 1943 voor de O.T. in Velsen heeft gewerkt. Er is een probleem met zijn "toewijzing" (waarschijnlijk een distributiebon, kleding- of extra voedseltoewijzing voor arbeiders). Deze toewijzing is door zijn broer aangenomen, maar vervolgens door de echtgenote van De Groot op de markt verkocht. Hierdoor heeft hij zelf de eerste maanden niets ontvangen van waar hij recht op had. * **Status:** De aantekening in het kader ("m.i. onduidelijk") suggereert dat de ambtenaar of archivaris die dit verwerkte twijfels had bij het verhaal of de bewijslast.

Voorblad of ambtelijke notitie, waarschijnlijk afkomstig uit een dossier van de gemeente Amsterdam.

Het document is een ambtelijk schrijven of dossieromslag gericht aan de Directeur van het Marktwezen in Amsterdam ("A.DAM."). De centrale figuur in deze notitie is een zekere "M. de Groot". Uit de handgeschreven kanttekeningen kunnen we het volgende afleiden: 1. **Oproep:** Op 30 april 1943 geeft een ambtenaar (ondertekend met "de Boer") de instructie om M. de Groot op te roepen. 2. **Financieel/Datum:** Er is een aantekening van "5/5 '43" (5 mei 1943) met een bedragvermelding ("f ½. 12.-"), wat mogelijk wijst op een betaling, boete of leges van 12 gulden. 3. **Toelichting:** De onderste notitie verklaart een situatie betreffende werkzaamheden in het begin van het jaar 1943. Er wordt vermeld dat er gewerkt is van januari tot begin maart, terwijl de "broer" een "toewijzing" (mogelijk een vergunning, distributiebon of financiële toekenning) in ontvangst heeft genomen. Dit suggereert een administratieve onregelmatigheid of een verklaring voor een bepaalde status van M. de Groot.

Officiële correspondentie (brief).

* **Administratieve proces:** De brief is een kennisgeving tussen twee gemeentelijke/overheidsinstanties (Arbeidsbureau en Marktwezen) over de status van een werknemer, M. de Groot. * **Oost-inzet:** De handgeschreven toevoeging "Oost-" bij "Nederlandsche Compagnie" verwijst naar de Nederlandsche Oost Compagnie (NOC). Deze organisatie was belast met de economische exploitatie van de bezette gebieden in de Sovjet-Unie (zoals de Oekraïne). * **Tussenstation:** Terwijl de uitzending naar de Oekraïne wordt voorbereid, wordt de persoon ingezet bij de firma **Wayss & Freytag** in IJmuiden. Dit was een Duits bouwbedrijf dat tijdens de oorlog op grote schaal betrokken was bij de bouw van de Atlantikwall (bunkers en kustverdediging). * **Bureaucratie:** De vele handgeschreven aantekeningen, data en parafen tonen de complexe administratieve verwerking van personeel tijdens de bezetting, waarbij "controle" en "afmelden" centraal stonden om toezicht te houden op de arbeidsreserve.

Officieel administratief schrijven (getypt met handgeschreven toevoegingen).

Dit document is een treffend voorbeeld van de bureaucratische precisie waarmee de voedseldistributie tijdens de Tweede Wereldoorlog werd beheerd. * **Mutaties:** Het document somt wijzigingen op in de toewijzing van visproducten aan individuele handelaren en winkeliers. Er wordt strikt onderscheid gemaakt tussen "opvoeren" (verhogen/toevoegen), "afvoeren" (verwijderen) en "verlagen". * **Terminologie:** Gebruikte afkortingen zijn onder meer 'k.' (kisten), 'ger.' (gerookte), 'zw. visch' of 'zoetw.' (zoetwatervis). De eenheden '1 x' of '2 x' verwijzen naar standaard toewijzingsporties of vergunningen. * **Toezicht:** Uit de kanttekeningen blijkt dat er actieve controle plaatsvond. Zo is er sprake van een onderzoek door een "Hr. Frommé" en worden fouten van de "Commissie" hersteld. De handelaren Braam en Overloop krijgen een verbod op het roken van vis ("Mogen niet meer laten rooken"), wat duidt op strikte regulering van verwerkingsprocessen. * **Handgeschreven elementen:** De toevoegingen onderaan tonen aan dat de lijst een 'levend' werkdocument was. Bij S. de Ruijg is zelfs een geboortedatum toegevoegd, wat essentieel was voor de persoonsgebonden distributie-administratie.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

* **Taal en Spelling:** De brief is geschreven in de destijds gangbare spelling (ondergeteekenden, teekenen). De zinsbouw is ietwat archaïsch en formeel, wat gebruikelijk was voor verzoekschriften aan instanties. * **De Kern van het Verzoek:** De familie De Groot verzoekt om een "toewijzing" gezamenlijk (voor elkander) te mogen aanvaarden. Ze beargumenteren dit vanuit hun werkrelatie ("in Combinatie gewerkt") en hun familieband. * **Cruciaal Detail:** De vermelding dat vader en moeder "heelemaal aan het Stadionplein staan" is de meest significante passage. Het duidt op de verzamelplaats waar Joodse burgers in Amsterdam werden samengebracht voor transport. * **Administratieve sporen:** De stempel "M. 1943" en de datum 29/6 (een dag na schrijven) wijzen op een snelle verwerking door de ontvangende instantie (vermoedelijk de Joodsche Raad of een aanverwante afdeling).

Administratief register (waarschijnlijk een marktregister of vergunningenlijst).

* **Structuur:** Het document is strikt ingedeeld in personen die aan de lijst zijn toegevoegd ("Opgevoerd") en personen die van de lijst zijn geschrapt ("Afgevoerd"). Dit duidt op een mutatieregister van marktkooplieden. * **Terminologie:** * *a. g. f.*: Afkorting voor aardappelen, groenten en fruit. * *2e h. art.*: Tweedehands artikelen. * *cons. ijs*: Consumptie-ijs. * *alc. vr. dr.*: Alcoholvrije dranken. * *verdeelvisch*: Waarschijnlijk vis die onder het distributiestelsel viel. * **Locaties:** De genoemde markten (Nieuwmarkt, Lindengracht, Jan Evertsenstraat, Albert Cuypstraat, Mosplein) bevestigen dat dit een Amsterdams register is. * **Handschrift:** Helder, administratief cursief handschrift uit het midden van de 20e eeuw.

Document

* **Inhoud**: De lijst bevat 17 namen van handelaren in Amsterdam die gemachtigd waren om vis te roken ("rookers") en te verwerken. * **Terminologie**: * **hs**: huis (begane grond). * **I, II, III**: verdiepingsnummers. * **Jzn.**: Janzoon (patroniem). * **" / Idem**: herhaling van 'Amsterdam'. * **Topografie**: De adressen zijn representatief voor de Amsterdamse volkswijken waar kleinschalige nering en ambacht plaatsvonden, met name de Jordaan (Rozenstraat, Palmstraat, Westerstraat), de Staatsliedenbuurt (Gr. v. Prinstererstraat) en de Czaar Peterbuurt (Conradstraat). * **Bijzondere tekens**: De letter **'C'** achter de namen Haan en Sterkenburg valt op. Dit kan duiden op een classificatie, een specifieke wijkcode (bijv. Centrum) of een prioritering in de vergunningverlening.

Document

Dit document is een getypte lijst met persoonsnamen en bijbehorende kwantitatieve gegevens, verdeeld over twee kolommen per zijde. De koppen luiden "Aantal aal" en "kg. Zw." (waarschijnlijk 'zware aal', een sortering in de vishandel). De lijst is alfabetisch geordend (G tot en met O op deze pagina). Er zijn enkele handgeschreven toevoegingen en adressen tussen haakjes vermeld (bijv. Valkenburgerstraat, Schimmelstraat). Getallen zoals (14-11-84) verwijzen vermoedelijk naar geboortedata, wat gebruikelijk was in administratieve lijsten uit die tijd. ---

Dubbele pagina uit een grootboek of register (genummerd 2 en 3).

* **Structuur:** Het document is een administratief register. De namen zijn gegroepeerd op de eerste letter van de achternaam (D, E, F, G, H, J, K, L), wat wijst op een alfabetische index. * **Terminologie:** * **Fr.:** Waarschijnlijk "Fransz" (zoon van Frans) of een geografische aanduiding (Friesland?). * **v.B.:** Zeer waarschijnlijk "van Buiten", een veelgebruikte term in Nederlandse registers voor personen die buiten de betreffende gemeente woonden. * **Jz / Wz:** Patroniemen (Janszoon, Willemszoon). * **Numerieke waarden:** Veel bedragen liggen rond de 3000. Dit kan duiden op het nominaal kapitaal van aandelen, certificaten in een fonds, of een belastingaanslag op basis van vermogen. De bedragen 5160 en 3080 komen herhaaldelijk voor, wat wijst op gestandaardiseerde eenheden. * **Correcties:** Er zijn diverse doorstrepingen en wijzigingen zichtbaar (bijv. bij 173 en 266), wat aantoont dat dit een werkdocument was dat over een langere periode werd bijgehouden.

Getypte distributie- of rantsoeneringslijst met handgeschreven annotaties en rode doorhalingen.

* **Doel van het document:** Dit is een werkdocument voor de verdeling van vis (aal en snoekbaars) onder handelaren in Amsterdam en omstreken. De genoemde hoeveelheden (vaak 20 of 40 kg) suggereren dat dit een groothandels- of distributielijst is. * **Betekenis van de rode strepen:** De systematische rode doorhalingen van namen zijn een indicatie van uitsluiting. Gezien de aanwezigheid van veel Joodse familienamen (zoals Elsas, Ereira, Fransman, Goudeketting, Cohen, Groenteman) onder de doorgehaalde namen, is dit hoogstwaarschijnlijk een lijst waarbij Joodse handelaren uit de distributieketen werden verwijderd als onderdeel van de anti-Joodse maatregelen tijdens de bezetting. * **Handgeschreven wijzigingen:** Het document is actief bijgehouden. Er zijn namen toegevoegd (o.a. 'Commandeur Marken', 'Nic Goedhart') en hoeveelheden zijn aangepast (bijv. bij 'A. de Groot' is 40 veranderd in 80). Dit wijst op een dynamisch distributieproces waarbij de beschikbare vis van de geschrapte handelaren werd herverdeeld onder de overblijvende namen.

Getypte distributielijst met handgeschreven aantekeningen en correcties.

* **Doel:** Het document dient als registratie voor de toewijzing of distributie van aal (paling) aan handelaren of particulieren. Gezien de grote hoeveelheden (tot 50 kg per persoon) betreft het vermoedelijk een toewijzing aan visverkopers of winkeliers. * **Kwantiatieve gegevens:** De meest voorkomende toewijzing is 20 kg. De maximale toewijzing is 50 kg (o.a. Boekelman, Bommels, Botter-Jansen, De Groot, Huisman). * **Annotaties:** * Doorhalingen bij *A. Alessij Jr.* en de familie *Drieshuizen* duiden op annuleringen van de toewijzing. * Handgeschreven toevoegingen onderaan kolommen (*C. Biesenbeek ter Voort*, *J.J. Huisman*) wijzen op late inschrijvingen. * De toevoeging "in steun" bij *M.M. Gerber-Fransen* kan duiden op een sociale context of een specifieke regeling. * **Identificatie:** Namen als *Goudsketting* en *Elsas* zijn historisch vaak geassocieerd met de Joodse gemeenschap in Nederland. Vermeldingen van "P.C. Hooftstr." en "Middenweg" wijzen sterk in de richting van Amsterdam als locatie.

Getypte lijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Inhoud:** Het document betreft een distributielijst voor "aal" (paling). De kolommen "Aantal aal" en "kg. Zw." (mogelijk 'kg Zwaar' of een andere gewichtsaanduiding) suggereren een logistieke administratie van voedseldistributie. * **Doelgroep:** De namen op de lijst zijn overwegend Joodse namen (bijv. Goudsketting, Groenteman, Locher, de Hond). Er staan ook specifieke adressen bij in Amsterdamse wijken die historisch een grote Joodse populatie kenden (Valkenburgerstraat, Schimmelstraat). * **Annotaties:** De toevoeging "afvoeren" bij M.A. Helsloot en "afv." (afgevoerd/afwezig) bij J. Lustig wijst op een administratie die tijdens een periode van gedwongen vertrek of deportatie werd bijgehouden. De handgeschreven getallen (vaak verhogingen van 50 naar 80) kunnen duiden op gewijzigde rantsoenen of samenvoeging van huishoudens. * **Rekenwerk:** De totalen onderaan duiden op een controle van de uitgegeven hoeveelheden vis of gewicht.

Getypt afschrift van een rapport.

* **Inhoud:** Het rapport betreft de afkeuring van negen kistjes "gest. bliek" (waarschijnlijk gestreepte bliek) door de Keuringsdienst van Waren. De vis was onvoldoende behandeld, waardoor deze onverkoopbaar was voor de detailhandel. * **Handeling:** De partij vis is teruggestuurd naar de leverancier, M. de Groot uit Monnickendam. De Nederlandsche Visscherij Centrale wordt hiervan op de hoogte gesteld. * **Stijl en Vorm:** Het document is een formeel, ambtelijk schrijven in de toen gangbare spelling (den, visch, zoodoende, Nederlandsche). De aanduiding "(wg.)" staat voor "was getekend", wat bevestigt dat dit een kopie (afschrift) is van het originele handgeschreven of ondertekende document. * **Opvallend:** De opvallende typefout in de titel "AFSCHFIT" suggereert een haastige of slordige vervaardiging van dit specifieke afschrift.

Handgeschreven lijst op bruin papier.

* **Structuur:** Het document is een administratieve lijst, mogelijk een loonlijst, een overzicht van contributies of een verdeling van goederen/gelden. De lijst is verdeeld in groepen: de familie De Groot (met een hoger bedrag van 1900) en een grotere groep met een standaardbedrag van 1600. * **Correcties:** Er zijn diverse doorhalingen en berekeningen in de kantlijn zichtbaar. Bij `W. Aal` was oorspronkelijk `4800` genoteerd (het drievoudige van 1600), wat later is gecorrigeerd naar het standaardbedrag. * **Namen:** De namen zijn typisch Nederlands. Toevoegingen zoals "sr" (senior), "jr" (junior) en "ob" (mogelijk 'oudste broer' of een andere familie-aanduiding) duiden op het onderscheiden van familieleden met dezelfde achternaam. De laatste naam `W. van As Fiktie` zou kunnen verwijzen naar de achternaam 'Fikkee' of een specifieke administratieve categorie ("Fictie"). * **Berekening:** De notatie `20 x 180` met het doorgehaalde totaal `3600` suggereert een onderliggende berekening die wellicht niet direct met de individuele posten van 1600 te maken heeft, of een eerdere raming was.

Ambtsverslag / Proces-verbaal van inbeslagname (Marktwezen).

Dit ambtelijke verslag documenteert een repressieve maatregel tegen illegale handel in Amsterdam tijdens de Duitse bezetting. Controleur De Groot rapporteert de inbeslagname van diverse partijen vis (sprotfilet, gerookte sprot en gezouten bliek). De juridische kern van de overtreding staat in de zin: *"Beide personen hebben deze visch niet van de verdeeling gehad."* Dit betekent dat de vis buiten het officiële rantsoeneringssysteem om was verkregen en verhandeld. In de context van de oorlogs-economie werd dit vervolgd als een economisch delict (zwarte handel). Opvallend is de disciplinaire maatregel die linksonder wordt voorgesteld door 'De Haan'. Hij adviseert om Ph. Zwart uit te sluiten van de "toewijzing" van 20 januari 1943. Voor een marktkoopman betekende dit een uitsluiting van de legale toevoer van goederen, wat in feite een beroepsverbod of zware broodroof inhield.

Handgeschreven staat/overzicht van visaanvoer.

* **Eenheid:** De hoeveelheden zijn genoteerd in "½ kg". Dit was een gangbare administratieve eenheid voor grotere partijen vis. Zo komt de aanvoer van M. de Groot (25032 halve kilo's) neer op ruim 12,5 ton zeevis. * **Classificatie:** Het document maakt een scherp onderscheid tussen **zeevisch** en **zoetwatervisch**. Dit weerspiegelt de overgangsperiode van de Zuiderzee naar het IJsselmeer (na de voltooiing van de Afsluitdijk in 1932), waarbij vissers uit Volendam zowel op het zouter wordende IJsselmeer als op de Noordzee visten. * **Vissoorten:** Er wordt specifiek verwezen naar: * *Bliek:* Jonge haring of witvis. * *Sprot:* Een kleine zeevis, verwant aan de haring. * *Pos:* Een zoetwatervis die na de afsluiting van de Zuiderzee veel voorkwam. * *Aal:* Paling, een economisch zeer belangrijke soort. * **Symboliek:** De symbolen (x, xx, Γ, ┴) dienen als shorthand om snel te categoriseren wat de hoofdbestanddelen van de vangst waren per visser. * **Afkortingen:** "Volen" staat voor Volendam. De namen Steur, Holling, Winkel, de Groot en Oosterbaan zijn typische Volendamse vissersnamen. De toevoeging "ger. aal" kan staan voor 'geringe (hoeveelheid) aal' of 'gerookte aal', waarbij 'geringe' in deze administratieve context het meest waarschijnlijk is. De laatste regel "andere vanke & gen. visschers" betekent waarschijnlijk "andere vangsten van genoemde vissers".

Administratieve lijst/registerblad (handgeschreven).

* **Terminologie:** * **ger pos:** Gerookte post (ruffe/pos). * **ger Bl:** Gerookte bliek (of brasem). * **ger aal:** Gerookte aal (paling). * **ger voer:** Mogelijk gerookt visvoer of een specifieke sortering kleine vis. * **p / kg:** Er wordt afgewisseld tussen 'kg' (kilogram) en 'p' (waarschijnlijk ponden). * **Inhoud:** Het document registreert de handel of verwerking van gerookte zoetwatervis. Opvallend is de regel van M. de Groot op 17/8, waarbij het gewicht 'na gewogen' lager uitvalt (81) dan het oorspronkelijke gewicht (90), wat expliciet is omkaderd. * **Handschrift:** Duidelijk leesbaar zakelijk handschrift uit de late 19e of vroege 20e eeuw.

Administratief logboek/registerblad (toewijzingslijst).

* **Inhoud:** Het document registreert de "toewijzing" (toew.) van vis (schol, aal, garnalen) aan specifieke personen of firma's. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen het toegewezen gewicht en het daadwerkelijk geleverde/gewogen gewicht (gew.). * **Logistiek:** Er is een nauwkeurige tijdregistratie van de transportauto (3,5 uur) en de gevolgde route tussen koelhuizen (C.M. Koelhuis en Noordermarkt). Dit duidt op een strak gereguleerde distributieketen. * **Controle en Disciplinering:** De rode aantekeningen onderaan zijn cruciaal. Ze wijzen op onregelmatigheden: A. v. Schaik wordt beschuldigd van het "op gewicht brengen" van partijen (mogelijk manipulatie van gewichten) en heeft een ernstige waarschuwing gekregen. Ook Mees ter Voort heeft een waarschuwing gekregen. * **Terminologie:** "Ktn" staat voor kisten; "p." staat voor ponden (vóór de volledige metrisering in de praktijk vaak nog gebruikt naast KG); "garn." voor garnalen.

Ambtelijk rapport over de ontvangst en vermissing van goederen.

Het document beschrijft een incident rondom de levering van 32 kistjes gerookte spiering aan de Amsterdamse Vismarkt. Er ontstaat verwarring wanneer er bij de geplande distributie de volgende ochtend nog maar 25 kistjes aanwezig blijken te zijn. De rapporteur (vermoedelijk de heer Rongen) benadrukt de zorgvuldige opslag in een telefooncel vanwege wateroverlast en ratten, en sluit diefstal door de wachtman op basis van getuigenverklaringen en het presentieboekje nagenoeg uit. De latere aantekening onderaan het document ("Zaak is opgelost") relativeert de ernst van het rapport: er zou sprake zijn geweest van een telfout bij de ontvangst. Volgens de aanvoerder waren er van begin af aan slechts 25 kistjes geleverd, ondanks dat de rapporteur in de tekst expliciet vermeldt dat hij er 32 "persoonlijk" had geteld in het bijzijn van anderen.

Getypte namenlijst met administratieve gegevens.

* **Layout:** Het document is een gestructureerde lijst, alfabetisch gesorteerd op achternaam. Het bevat vijf kolommen, waarbij de laatste kolom oorspronkelijk bedoeld was voor de "Reden van plaatsing", maar gaandeweg is gebruikt voor het voluit noteren van voornamen. * **Betekenis Steunnummer:** De "J" die voorafgaat aan diverse nummers duidt op de administratieve categorisering van personen als Joods door de bezettingsautoriteiten of de Joodse Raad. * **Mutaties:** De talrijke doorhalingen suggereren dat dit een werkdocument was dat regelmatig werd bijgewerkt. Redenen voor doorhaling kunnen deportatie, verhuizing, overlijden of een wijziging in de ondersteuningsstatus zijn. * **Handgeschreven nummers:** Naast de namen staan kleine nummers (bijv. 1, 2, 4, 9, 10...). Dit lijkt een doorlopende nummering of een referentie naar een ander dossier. * **Toponiemen:** Alle adressen bevinden zich in Amsterdam, met een sterke concentratie in de (toenmalige) Joodse wijken zoals de Transvaalbuurt en de Plantagebuurt.

# TRANSCRIPTIE [Linksboven, handgeschreven in blauw:] 18. nov groot [Getypt in het midden:] Mevr. De Groot, Groen van Prinstererstraat 77, No.77 A l h i e r (W) [Onderaan links, vage doorslag of spiegelbeeld van tekst aan de achterzijde:] (get.) J. L. [K...]

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven, gecursiveerd:] *extra* [Getypt:] 26/48/2 M D/G. 6 Juli 1940. den Heer A.de Groot, Nieuwe Achtergracht 115 II, <u>Amsterdam-Centrum.</u> ...

# TRANSCRIPTIE [Linksboven] 26/48/2 M [Rechtsboven, handgeschreven] M. de Waal [Rechtsboven, getypt] D/G. [Midden boven, handgeschreven] Verzonden 8/7 [Rechts getypt] 6 Juli 1940. [Adresblok] den Heer A.de Groot, Nieuwe Achtergracht 115 II, Amsterdam-Centrum. Wyk 10. [Inhoud] Naar aanleiding van Uw brief d.d. 11 Juni jl. be- richt ik U, dat het daarin vervatte verzoek zal worden inge- willig...

# TRANSCRIPTIE [Links boven, handgeschreven in blauw potlood:] *Verzonden 21/11* [Rechts boven:] HB. [Adresblok:] den Heer D.M. de Groot, Rustenburgerstraat 432, <u>Amsterdam-Zuid.</u> Wijk 22. [Kenmerk links:] 25/57/2 M. [Datum rechts:] 21 November 1942. [Inhoud:] Naar aanleiding van Uw brief d.d.12 November j.l. deel ik U mede, dat aan het daarin vervatte verzoek niet kan worden vol- daan....

# TRANSCRIPTIE [Linksboven, getypt:] HG. 25/103/3 M. [Midden boven, handgeschreven in inkt:] Verzonden 27/6 [Rechtsboven, handgeschreven in inkt:] M. de Vaer [?] [Rechtsonder de datum, getypt:] 24 Juni 1940. den Heer D.M.de Groot, Rustenburgerstraat 432 hs, Amsterdam-Zuid. Wijk 10. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 5 Juni jl. verleen ik U hierby tot wederopzegging toestemming zich o...