Officiële correspondentie (brief). 24 mei 1943. De Directeur van het Gewestelijk Arbeidsbureau Amsterdam (ondertekend door E. van Duyl). [Briefhoofd]
No. 46A/146/3 M. 1943 [stempel: 29/5]
GEWESTELIJK ARBEIDSBUREAU
A M S T E R D A M. Stadhouderskade 6.

[Doorgestreept: BIJKANTOOR TE]
Den Heer Directeur van het
Marktwezen
Jan van Galenstraat 14
A M S T E R D A M.

NR. 8997AFD. V UW SCHRIJVEN d.d. 30.4.43 no.46a/146/2/M
DATUM 24 Mei 1943.

ONDERWERP M.de Groot, geb. 25.8.10.

[Inhoud]
[Handgeschreven paraaf]
Betrokkene is door de Neder-
landsche [Handgeschreven: Oost-] Compagnie aangenomen om naar de Oe-
kraïne te vertrekken.

In afwachting hiervan is hij
door mijn bureau tijdelijk geplaatst bij de
fa. Wayss & Freytag te IJmuiden.

D/[Handgeschreven: P]
De Directeur van het
Gewestelijk Arbeidsbureau
Amsterdam,
[Handtekening: Duyl]

[Marginale aantekeningen en voetnoten]
Linkermarge (verticaal): maalt. geg. 5/- over / dat 11.6.43 } controle T.M.
Linkermarge (bij tekstblok): [Pijl] 4-6.43

Onder de hoofdtekst (handgeschreven in blauw):
M. de Groot zal zich afmelden aan ons Arbeidsbureau
26-5-43 [Paraaf]

Onderzijde rechts (handgeschreven):
afwachten of we bericht krijgen v. g.A.B. [Gewestelijk Arbeidsbureau] ??

Onderzijde midden (handgeschreven):
Afvoeren van maallijst ?? neen D.

Voetregel (gedrukt):
(A) 25644 - '42 - K 983 * Administratieve proces: De brief is een kennisgeving tussen twee gemeentelijke/overheidsinstanties (Arbeidsbureau en Marktwezen) over de status van een werknemer, M. de Groot.
* Oost-inzet: De handgeschreven toevoeging "Oost-" bij "Nederlandsche Compagnie" verwijst naar de Nederlandsche Oost Compagnie (NOC). Deze organisatie was belast met de economische exploitatie van de bezette gebieden in de Sovjet-Unie (zoals de Oekraïne).
* Tussenstation: Terwijl de uitzending naar de Oekraïne wordt voorbereid, wordt de persoon ingezet bij de firma Wayss & Freytag in IJmuiden. Dit was een Duits bouwbedrijf dat tijdens de oorlog op grote schaal betrokken was bij de bouw van de Atlantikwall (bunkers en kustverdediging).
* Bureaucratie: De vele handgeschreven aantekeningen, data en parafen tonen de complexe administratieve verwerking van personeel tijdens de bezetting, waarbij "controle" en "afmelden" centraal stonden om toezicht te houden op de arbeidsreserve. Dit document stamt uit mei 1943, een periode waarin de Duitse bezetter de druk op de Nederlandse arbeidsmarkt maximaliseerde (de Arbeitseinsatz). De brief illustreert hoe Nederlandse overheidsinstellingen, zoals het Gewestelijk Arbeidsbureau, fungeerden als radertjes in de Duitse oorlogsmachine.

Mensen werden enerzijds ingezet voor projecten dichtbij huis die direct van militair belang waren voor de Duitsers (zoals de bunkerbouw in IJmuiden door Wayss & Freytag), en anderzijds klaargestoomd voor de "Oost-inzet". Hoewel de terminologie ("aangenomen") wijst op een formele aanstelling, was er in deze fase van de oorlog vaak sprake van zware drang of dwang. De Jan van Galenstraat 14 (het adres van de geadresseerde) was destijds de locatie van de Centrale Markthallen in Amsterdam; de heer De Groot was vermoedelijk een medewerker van het Marktwezen die werd "uitgeleend" of gevorderd voor arbeid elders. E. van Duyl M. Stadhouderskade M. de Groot Marktwezen