Getypte notulen/conceptverslag. 7 juni 1943 C o n c e p t .
vD/HB.

N o t i t i e s van een bespreking op 7 Juni 1943 van de Heeren C.F.Sixma, F. van Meurs, Mr.Bart, Sieburgh, De Haer, Van Duinhoven, Lammers en Böhne over het onderwerp:
Vischregeling: klantenbinding.

Heer Van Meurs deelt mede, dat hij omtrent het bovenstaande onderwerp een bespreking heeft gehad met vertegenwoordigers van het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd en van de Nederlandsche Visscherij-centrale. Er zijn namelijk zeer veel klachten over de vischregeling in de groote steden, vooral wat betreft den verkoop in de winkels. Uit een ingesteld onderzoek is spreker gebleken, dat de vischverkoop te Amsterdam voor 75 % in handen is van straathandelaren en slechts voor 25 % in handen van winkeliers. Spreker heeft er dan ook te Den Haag op gewezen, dat een klantenbinding alleen voor de winkeliers geen enkel nut heeft en dat, wanneer men op dit gebied iets wil bereiken, voor den geheelen vischhandel in de groote steden, bij wijze van proef, een klantenbinding moet voorschrijven.

Als voorbeeld kan daarbij worden genomen: het plan voor de klantenbinding voor groenten, neergelegd in spreker's voorstel aan den Burgemeester d.d. 22 Augustus 1942.

De hoofdpunten daaruit zijn:
Eenparig waren de aanwezigen van oordeel, dat ongeveer tegen het aanbreken van de herfst een ingrijpen van de Overheid geboden is. Dit zou moeten beginnen met een ordening van de aanvoeren ter markt en het invoeren van een verdeelingssysteem onder de daarvoor in aanmerking komende plaatselijke groentehandelaren.

Aan ieder, die op wettige wijze in het bezit van een stamkaart is, wordt een inschrijvingskaart in duplo uitgereikt volgens bijgaand model. De handelaar behoudt het eene deel, de klant het andere. De handelaar legt een inschrijvingslijst volgens voorgeschreven model aan, waarop zijn klanten in volgorde van aanmelding staan geboekt. Het nummer van den klant wordt zoowel op de inschrijvingskaarten als op de lijsten vermeld.

Zoodra de inschrijvingstermijn afgeloopen is, levert de handelaar de kaarten en de lijsten in bij de instantie, welke daarvoor wordt aangewezen. Hij ontvangt daarvoor een toewijzingskaart volgens bijgesloten model. Het aantal ingeschreven klanten volgens stamkaart hierboven vermeld, blijkende uit de toewijzingskaart, vormt de basis voor de bevoorrading van den Het document is een verslag van een overleg over de regulering van de visverkoop tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het probleem is dat de visverkoop in grote steden (zoals Amsterdam) voor het overgrote deel (75%) via straathandelaren verloopt, waardoor de overheid weinig grip heeft op de distributie.

De voorgestelde oplossing is 'klantenbinding'. Dit houdt in dat consumenten zich verplicht moeten registreren bij één specifieke handelaar (winkelier of straathandelaar). Dit systeem wordt gespiegeld aan een eerder voorstel voor de groentehandel uit 1942. Het doel van deze administratieve rompslomp (inschrijvingskaarten, duplo's, toewijzingskaarten) is om de schaarse voorraad vis eerlijk te verdelen: de hoeveelheid vis die een handelaar krijgt toegewezen, wordt direct gekoppeld aan het aantal officieel geregistreerde klanten. Dit document stamt uit juni 1943, een periode waarin de Duitse bezetting van Nederland leidde tot grote schaarste aan voedsel en goederen. Het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd (RBVO) was de instantie die verantwoordelijk was voor de rantsoenering en distributie.

De "stamkaart" waarnaar verwezen wordt, was het basisdocument van het distributiestelsel. Zonder deze kaart kon men geen bonkaarten krijgen voor voedsel. 'Klantenbinding' was een beruchte maatregel die de keuzevrijheid van burgers inperkte om zwarte handel en hamsteren tegen te gaan. Het document illustreert de verregaande bureaucratisering van het dagelijks leven onder de bezetting, waarbij zelfs de kleinste visverkoop nauwkeurig door de overheid werd geregistreerd om de totale controle over de voedselketen te behouden. C.F. Sixma F. van Meurs Rijksbureau