Ambtelijke brief/memorandum. 5 oktober 1943. De Directeur (vermoedelijk van de Centrale Markt of een gerelateerde gemeentelijke dienst). Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam (Alhier). Verzonden 5/10 [handgeschreven]

VD/SV

66/16/1 M.

5 October 1943.

Groentenregeling.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,

A l h i e r.

Voor de goede orde heb ik de eer U het volgende te berichten.
Sedert de klantenbinding voor groenten in werking is getreden, worden de kleinhandelaren voor het meerendeel der artikelen bevoorraad via het Verdeelkantoor Centrale Markt. De grossiers der Centrale Markt zijn verplicht om hun aanvoeren op te geven aan het Verdeelkantoor, dat aan de hand daarvan bonnen aanwijst voor den kleinhandel.
Dit geldt ook voor een aantal kleinhandelaren welke een rechtstreeksche toewijzing hebben op bepaalde veilingen in het land.
De goederen, welke zij van die veilingen ontvingen, brachten zij meestal direct naar hun winkel.
Het is duidelijk, dat daardoor de regeling van de klantenbinding werd belemmerd.
In opdracht van het Bedrijfsschap voor Groenten en Fruit hebben de betrokken kleinhandelaren zich moeten combineeren De combinaties treden ten aanzien van de aan haar leden toegewezen groenten en fruit als grossiers op.
In overleg met het Bedrijfsschap en het Verdeelkantoor zijn daarom dezerzijds aan bovenbedoelde combinaties van groot-kleinhandelaren plaatsen in de hal der Centrale Markt beschikbaar gesteld, welke deze combinaties tegen den normalen huurprijs bezetten.
Hierdoor is bereikt, dat de aanvoeren van deze kleinhandelaren op de Centrale Markt komen en moeten worden aangegeven bij het Verdeelkantoor.

De Directeur, Deze brief beschrijft de aanscherping van de controle op de distributie van groenten in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het centrale probleem dat wordt aangekaart, is dat sommige kleinhandelaren rechtstreeks bij veilingen in het land inkochten en de producten direct naar hun winkels brachten. Hierdoor ontsnapten deze goederen aan het toezicht van het 'Verdeelkantoor' op de Centrale Markt.

De oplossing die wordt gepresenteerd is tweeledig:
1. Gedwongen samenwerking: Kleinhandelaren moeten zich verenigen in 'combinaties' die als groothandelaren (grossiers) fungeren.
2. Fysieke centralisatie: Deze combinaties krijgen een vaste plek toegewezen in de hal van de Centrale Markt.

Door deze maatregelen wordt de aanvoerroute fysiek gedwongen via de Centrale Markt te lopen, waardoor alle groenten geregistreerd kunnen worden en de 'klantenbinding' (het systeem waarbij consumenten aan vaste winkels waren gekoppeld voor hun rantsoen) effectief gehandhaafd kan worden. Het document dateert uit oktober 1943, een periode waarin de schaarste in bezet Nederland toenam en het distributiestelsel steeds complexer en dwingender werd. De term 'klantenbinding' was een specifiek instrument binnen de distributie om de zwarte handel tegen te gaan en een eerlijke verdeling (volgens de bezetter) te garanderen.

Het genoemde 'Bedrijfsschap voor Groenten en Fruit' was een zogeheten publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (PBO), opgericht tijdens de bezetting om de gehele sector onder centraal toezicht te stellen. De brief illustreert de bureaucratische precisie waarmee de voedselvoorziening tot in de kleinste details werd gereguleerd om elke vorm van ongecontroleerde handel uit te bannen.